Zaterdag 15/08/2020

expo

Een expo vol 'plagiaat'

Claudia Radulescu maakte deze Dedecker tussen vrouwendijen. Een andere interpretatie van de zweetdruppels op zijn hoofd.Beeld Karoly Effenberger

'Een ludieke expo, een artistiek antwoord op het vonnis en ook een stukje burgerlijke ongehoorzaamheid.' Zo'n 125 kunstenaars hebben een eigen interpretatie gemaakt van het portret van Jean-Marie Dedecker door fotografe Katrijn Van Giel - de inzet van het plagiaatproces rond schilder Luc Tuymans.

Het is een komen en gaan van kunstenaars in de kunstruimte van Marion de Cannière in Antwerpen. Kunstenaars brengen een schilderij, een foto, een collage, een sculptuur of een installatie, die de grenzen van het 'plagiaat' verkent. Sommigen laten zich inspireren door bestaande kunstwerken, de meesten gaan aan de slag met het portret van Jean-Marie Dedecker door fotografe Katrijn Van Giel: de inmiddels roemruchte foto die Luc Tuymans inspireerde tot het maken van zijn schilderij A Belgian Politician. Onder anderen Jan Fabre, Fred Bervoets, Dirk Braeckman, Charif Benhelima, Wesley Meuris en Maryam Nadj hebben werk ingestuurd.

"Het is geen uitlachexpo", zegt kunstenaar Tom Liekens, een van de initiatiefnemers. "We willen geen afbreuk doen aan de kwaliteit van het werk of de foto van Katrijn Van Giel. We willen wel een lans breken voor de verworven vrijheid van kunstenaars om te werken met bestaande beelden. Al meer dan honderd jaar doen kunstenaars niets anders. De impressionisten gebruikten al foto's. Marcel Duchamp nam dan weer objecten uit het dagelijkse leven, zoals een spade of een urinoir, die hij zich toeëigende en waarvan hij kunst maakte. Al in 1917 stelde Duchamp zo het begrip originaliteit ter discussie. Dat is de Antwerpse rechter ontgaan, blijkbaar. Maar wij willen ons niet moeien. Het is een discussie geworden tussen advocaten in de rechtbank."

Relativering en speelsheid

"Wij vonden dat er na de polemiek een visuele reactie mocht komen uit de kunstwereld", zegt kunstenaar en medeorganisator Lieven Segers. "We schreven 180 kunstenaars aan, 150 reageerden positief, 125 werken echt mee. Kunstenaars moeten niet praten maar tonen - daar zijn ze goed in. We willen hier laten zien hoe zij zich laten leiden door bestaande beelden. Nick Andrews schildert naar Manet, die zelf een kopie naar Velazquez maakte. Een hommage, noemde men dat toen, geen plagiaat. Nadia Naveau maakt daar dan weer een sculptuur naar. Er is veel relativering en speelsheid, meer dan in alles wat tot nu toe geschreven is."

De Roemeense, in Brussel wonende kunstenares Claudia Radulescu, tekent het bekende hoofd van Dedecker tussen gespreide vrouwendijen. Zo wordt een andere interpretatie van de zweetdruppels op zijn voorhoofd mogelijk. De Nederlandse schilder Michael de Kok heeft een portret gemaakt van Luc Tuymans, in nagenoeg dezelfde pose als Dedecker: 'A Belgian Painter'. In een groot schilderij van Joris Ghekiere zit dan weer een Tuymanskopie van diens schilderij Body verstopt.

Een kaartenmolentje zit vol met prentbriefkaarten met de foto van Katrijn Van Giel: een installatie van Alison Engels, die flirt met het plagiaat. Op de achterkant van elke kaart staat: 'I don't know. Ask Elaine'. "Dat is een uitspraak van Andy Warhol", verduidelijkt Tom Liekens. "Elaine Sturtevant was een appropriation artist: zij kopieerde onder andere het werk van Warhol zo secuur dat je het verschil niet zag tussen kopie en origineel. Toen iemand Warhol iets vroeg over zijn techniek, verwees hij naar Sturtevant, want die wist alles."

Beeld Karoly Effenberger
Elke deelnemende kunstenaar speelt op zijn eigen manier met het gegeven plagiaat in de context van het proces-Tuymans.Beeld Karoly Effenberger

Jammer van de polarisatie

"Tuymans heeft niet de intentie gehad om een werk te maken dat zo hard op de foto ging lijken dat je ze met elkaar zou kunnen verwarren", zeggen Liekens en Segers. "Zijn schilderij lijkt erg op die foto maar lijkt nog meer op een werk van Tuymans zelf. Het past perfect in zijn oeuvre. Hij werkt al langer rond de macht van het beeld en maakt er geen geheim van dat hij foto's gebruikt. En dat die radicale afsnijding zijn aandacht heeft getrokken? Kijk eens naar zijn portret van Condoleezza Rice, ook daar gebruikt hij die afsnijdingen."

Segers betreurt de polarisatie die door het vonnis is ontstaan: " Er is in in deze zaak geen winnaar. Tuymans komt er slecht uit, de fotografe ook. En de kunst komt er slecht uit."

Maar hét punt dat deze tentoonstelling wil maken is duidelijk: elke kunstenaar die de foto van Van Giel als inspiratiebron gebruikt, heeft een persoonlijk werk gemaakt. "Gideon Kiefer inspireert zich op de kop van Dedecker, maar zijn werk is 100 procent een herkenbare Gideon Kiefer", zegt Tom Liekens.

Geen van de tentoongestelde werken wordt te koop aangeboden. "Ik stel mijn ruimte ter beschikking omdat ik dit initiatief steun", zegt galeriehoudster Marion de Cannière. "Maar het is non-profit. Er wordt niets verkocht."

De tentoonstelling 'A Belgian Politician' opent vrijdag 20 februari om 18u en loopt tot 28 maart. www.mariondecanniere.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234