Donderdag 04/03/2021

Een exclusieve blik achter de fornuizen bij het Britse Aga

Wat is de link tussen Madonna, Kate Winslet, Jamie Oliver, Claudia Schiffer en Billy Joel? Tip: de link is een gietijzeren gevaarte van ruim 400 kg dat zich meestal in de keuken bevindt. Antwoord: het Aga-fornuis, een Brits statussymbool dat van keukenapparaat uitgroeide tot een manier van leven. Wij gingen op bezoek in de

fabriek waar deze Rolls-Royce van de keuken wordt gefabriceerd.

p de plaats waar voor het eerst ijzer van superieure kwaliteit werd gesmolten, waar de eerste ijzeren brug ooit werd gebouwd en waar voor het eerst een trein over een ijzeren spoorweg reed, daar staat de smelterij waar vandaag zo’n 200 Aga-fornuizen per dag worden vormgegeven. De Engelsen zijn bijzonder trots op dit gebied in het zuidwesten van het land: Ironbridge, waar in 1709 een zekere Abraham Darby voor het eerst ijzer kon smelten met behulp van cokes. “Het begin van de wereldwijde industriële revolutie”, als we de locals mogen geloven. Hoe spijtig toch dat het paradepaardje dat hier wordt gemaakt, het Aga-fornuis, nu net geen Britse uitvinding is. Het was immers de Zweedse fysicus Gustaf Dalén die, blind geworden door een mislukt wetenschappelijk experiment, het koken voor zijn vrouw wou vergemakkelijken en in 1929 de Aga (afkorting van de Zweedse bedrijfsnaam ‘Aktiebolaget Gasaccumulator’) ontwierp. Wat daar zo bijzonder aan was? Het fornuis was constant warm, dus altijd klaar voor gebruik, en de ovens hadden verschillende temperaturen, ideaal voor wie tegelijk wil bakken, grillen en warmhouden. Een hit in de Zweedse keukens, maar veel meer nog in Groot-Brittannië. Toen Dalén stierf, was het dan ook een logische stap om de productie naar het hart van de Britse ijzersmelterij te verhuizen.

Recycleerbaar

Van buitenaf ziet de Coalbrookdale-fabriek er klein en ietwat verlaten uit. Oude, versleten Aga-fornuizen staan er te verkommeren voor grote hopen steenkool, schroot en leisteen. Het schroot en de versleten Aga’s worden bij 2.000°C omgesmolten tot nieuwe fornuisonderdelen. Maar liefst 70 procent van een Aga-fornuis is volledig recycleerbaar tot nieuw fornuis. Al is het niet de bedoeling dat een mens vaak zo’n versleten fornuis inlevert, de gemiddelde levensduur bedraagt op dit moment zo’n 38 jaar. Een gloeiende straal gesmolten metaal wordt daarna in zandmallen gegoten en weggezet om af te koelen. Elk deurtje, elke pot of pan van Aga wordt daarna afzonderlijk gezandstraald met metalen kogeltjes en afgeschuurd. Hoewel de ongeveer 130 mannen in Coalbrookdale de laatste jaren enkele handige schuurmachines kregen, worden de meeste onderdelen handmatig geschuurd. Fysiek slopend werk, maar voor de kloeke kerels van de gieterij een prestigezaak. Daarna worden er nog gaten geboord in de gietijzeren onderdelen en gaat alles per vrachtwagen naar de fabriek in Ketley, op 10 kilometer van Ironbridge. Tot op dit punt is er aan het productieproces van de Aga niks veranderd sinds 1948. “We moeten de productie handgedreven en authentiek houden om onze prijs te rechtvaardigen”, legt verkoopdirecteur Angela McPake uit. Want voor een goed geëquipeerde Aga tel je gemiddeld toch wel zo’n 7.000 euro neer.

Polkadot

In de fabriek in Ketley worden de onderdelen voorzien van een aantal emaillagen. Minder stoere binken dus, en geen lasmaskers meer, waardoor deze plek qua ‘An officer and a gentleman’-gehalte moet onderdoen voor de gieterij in Ironbridge. Elke keer wanneer een onderdeel een laag email heeft gekregen, wordt het gebakken op 770°C, streng gecontroleerd op foutjes en opnieuw geëmailleerd, en dat drie tot vier keer na mekaar, afhankelijk van de kleur. Op het einde van de productielijn staan tientallen blinkende fornuizen in verschillende kleuren te wachten voor transport. “Toch blijven de populairste kleuren beige en taupe”, aldus McPake. “Net omdat een Aga zo lang meegaat, en het echt een aandachtstrekker is in de keuken, houden klanten de kleur graag bescheiden.” De polkadotversie, met handgeschilderde bollen in verschillende pastelkleuren ontworpen door de Britse Emma Bridgewater, is dan ook niet meer dan een gimmick, net zoals het exemplaar met de Union Jack. “Die staan mooi in magazines, of in een bed & breakfast, maar geen mens die die fornuizen koopt”, geeft McPake toe. In een goede week gaan er hier zo’n 200 fornuizen buiten, al was het afgelopen jaar iets minder succesvol. De financiële crisis deed de productie inkrimpen tot zowat 120 Aga’s per week. “De jaren 2006 en 2007 waren voor ons absolute pieken”, zegt McPake. “De opkomst van slow cooking, de hernieuwde interesse voor authenticiteit,… al die mensen die graag hun eigen groenten kweken, dat is zonder twijfel ons publiek. Ook homo’s zijn een belangrijk publiek.” Naast de Aga’s, die bestaan in versies op gas, elektriciteit, petroleum en lpg, worden in de fabriek van Kentley onder de naam ‘Rayburn’ ook nog fornuizen op hout gemaakt. Al kunnen die niet tippen aan de status van een Aga. “Dat is voor een heel klein nichepubliek van overtuigde natuurmensen”, aldus McPake.

Acht uur opwarmen

Terwijl bij ons een Aga (nog) niet veel meer is dan een luxueus fornuis, is het in de UK uitgegroeid tot een bijzonder gegeerd statussymbool. “Een Aga verhoogt de waarde van je huis”, weet McPake. “Mensen vinden het ook heel moeilijk om hun Aga los te laten. Heel wat van onze klanten zijn jongvolwassenen die thuis zijn opgegroeid met zo’n fornuis.” Maar liefst 80 procent van de productie blijft in eigen land, 15 procent gaat naar Europa (vooral België, Nederland, Frankrijk en Scandinavië) en 5 procent wordt verscheept naar Noord-Amerika. “In echt warme landen doet de Aga het minder goed, omwille van de stralingswarmte. Er werd vroeger gezegd dat een Aga je hele huis verwarmt. Dat is onzin natuurlijk, tenzij je een heel klein huis hebt. Het fornuis zorgt er meestal wel voor dat er in de keuken geen extra verwarmingselement nodig is.” Het is intussen ook niet langer zo dat een Aga-fornuis voortdurend ‘aan’ staat en dus warmte afgeeft. Het zogenaamde AIMS-systeem zorgt er via een thermostatisch programma voor dat het fornuis slechts warm is als er mensen in huis zijn. Kleine kanttekening daarbij: wie zijn Aga afstelt voor gebruik tussen 6 en 8 uur ’s morgens en 18 en 20 uur ’s avonds, moet bij een nachtelijke honger op zijn kin kloppen. De Aga doet er acht uur over om op te warmen van koude naar gebruiksklare toestand.

Stralingswarmte

Intussen is Dawn Roads aangekomen in de Aga-showroom in Kentley. Roads is culinair journaliste en overtuigd Aga-adept. “Het is een totaal andere manier van koken”, legt Roads uit. “Het fornuis heeft maar twee kookplaten en vier ovens. Aga-klanten moeten dus leren om ovengericht te gaan koken. Eens je dat onder de knie hebt, wil je nooit meer iets anders. It’s a stress-free cooker.” Roads vult de ovens met schotels zalm, groenten, aardappelen, chocoladetaart, pizza en een Indiase curry. Dat die curry in dezelfde oven terechtkomt als de chocoladetaart, is volgens Roads geen enkel probleem. “Deze ovens werken niet met circulerende warmte, maar met stralingswarmte. De aroma’s worden dus niet binnen één oven uitgewisseld. Al leg je look en chocolade in één oven, geen mens die er iets van zou proeven”, en ze laat ons een stuk proeven van de chocoladetaart die zelfs met de beste wil van de wereld geen vleugje curry-aroma bevat.

Wat nu precies de respectieve temperatuur is van de vier ovens, kan Roads ons niet vertellen. “Je mag je niet vastpinnen op temperaturen”, zegt ze. “Twee ovens zijn ideaal om te bakken, de ene gaat sneller dan de andere, dan is er nog een oven die grilt en eentje die eten warmhoudt. Meer hoef je toch niet te weten? Voor de rest is het vooral oefenen.” Intussen zijn nog enkele ‘Aga-groupies’ in de showroom aangekomen en komen de geheime functies van zo’n fornuis naar boven. “Ik heb geen droogkast meer sinds ik mijn Aga heb”, zegt er eentje. “Ik leg de was ’s nachts te drogen op het fornuis.” Nog een andere vrouw bekent de kleedjes van haar kleinkinderen zelfs te strijken met de Aga. “Het is de plaats waar de kat slaapt, waar de kinderen zich verwarmen na een zwempartij, waar familie en vrienden op de heerlijke geur afkomen. An Aga never lets you down”, voegt Roads daar nog aan toe. En dat mag ook wel, want zo’n Aga wordt in je keuken zelf volledig gemonteerd. Het is quasi onmogelijk om die daarna nog te verhuizen. En voor appartementbewoners no such luck: met 400 kilogram is de Aga vooral in oude gebouwen een té zware last voor de appartementsvloer.

‘Het fornuis heeft maar twee kookplaten en vier ovens’, aldus bedreven Aga-kok Dawn Roads. ‘Aga-klanten moeten leren om ovengericht te gaan koken. Eens je dat onder de knie hebt, wil je nooit meer iets anders. It’s a stress-free cooker.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234