Woensdag 22/01/2020

Een eeuwig onbestemd verlangen

Sopraan Judith Vindevogel is al jarenlang geïntrigeerd door Mignon, een mysterieus personage uit Goethes theaterroman Wilhelm Meisters Lehrjahre. Tien jaar nadat ze de figuur een eerste keer tot leven wekte in een muziektheaterproductie, dompelde ze zich weer onder in de wereld van dit kwetsbare wezen. Samen met pianiste Christel Kessels en illustratrice Gerda Dendooven maakte ze een liedrecital, dat volgende week in HETPALEIS in première gaat.

Antwerpen

Eigen berichtgeving

Anne Brumagne

Hoewel Judith Vindevogel uit de wereld van de klassieke muziek en het muziektheater voor volwassenen komt, verraste ze de voorbije seizoenen met sterke muziektheaterproducties voor kinderen en jongeren. Er was het onconventionele Charms, rond de absurde taalspelletjes-met-gruwelijke-inhoud van de Russische schrijver Danííl Charms. Begin dit seizoen maakte ze voor Bronks in een verlaten zwembad in Vorst een ontroerende versie van Andersens De kleine zeemeermin.

De dames met wie ze nu voor Mignon samenwerkt, zijn al compagnonnes de route. Gerda Dendooven maakte de illustraties voor Een stinkdier is een prachtig beest, een verzameling van een aantal Charms-teksten uitgegeven door Querido. En Christel Kessels werkte mee aan De kleine zeemeermin., een verhaal dat trouwens veel verwantschap vertoont met dat van Mignon. Want ook het meerminnetje, die haar stem weggeeft in ruil voor een menselijke gedaante, is niet in staat te communiceren en haar liefde te verklaren.

Mignon, hoewel vaak bezongen, is in Goethes Wilhelm Meisters Lehrjahre eigenlijk een bijfiguur. Ze is van Italiaanse afkomst, heeft vreemde gewoonten en beweegt raar. Pas op het eind blijkt dat ze is geboren uit een incestueuze relatie. Op een dag wordt ze meegenomen door een koorddanserstroep. Aan hen probeert ze over zichzelf te vertellen. Maar de artiesten maken misbruik van haar, ze gebruiken haar kunsten in het circus. Wanneer Mignon Wilhelm Meister in een dorp tegenkomt, koopt hij haar vrij. Zij dient zich vol overgave aan als zijn dienares. Voor haar is hij haar vader en beschermer.

Vindevogel: "Er zijn ook mensen die hebben opgeworpen dat deze ontwikkelingsroman eigenlijk vooral over haar gaat. "Ja", beaamt Gerda Dendooven, "ze balanceert tussen onschuldig zijn enerzijds, weten en volwassen zijn anderzijds." "Wat mij zo is blijven bezighouden bij Mignon, is haar onvermogen om onder woorden te brengen wat haar drijft, hoe graag ze het ook wil. Ze koestert een onbestemd heimwee, wat ik ook wel bij mezelf herken", is Vindevogels verklaring voor haar fascinatie. " En ze heeft iets heel contradictorisch: ze is sterk en fragiel tegelijkertijd", vult Kessels aan.

Vindevogel spreekt van een actueel onderwerp: "Er zijn zoveel mensen en kinderen uit andere culturen die naar bij ons komen, die we niet verstaan". "Kinderen in een wereld van volwassenen zijn per definitie anders", vindt Dendooven, "ik denk dat Goethe op zoek ging naar het kind in hem, naar wat hij was verloren." Een sopraan, een pianiste en een illustratrice: ook zij zijn in zekere zin Mignon. Vindevogel: "Ik uit me met klassieke zang; maar ik voel dat dat in deze wereld niet 'in' is, en ik vind dat jammer. Ik wil óók dat men me hoort. En Christel en Gerda drukken zich niet-verbaal uit."

En wat trok liedercomponisten als Franz Schubert, Robert Schumann en Hugo Wolf, die alledrie een Mignon-cyclus hebben gemaakt, dan zo aan in dit wezentje? "Iemand als Schubert werd door Goethe eigenlijk niet begrepen. Hij had een enorme muzikaliteit, keek op naar Goethe, maar de composities die hij hem opstuurde, kwamen altijd gewoon weer terug. Schubert was op zijn manier ook een Mignon. Hugo Wolf was eveneens een heel sensitief iemand. Hij stierf in een krankzinnigengesticht, net zoals Schumann trouwens. Hoewel nog andere, vooral romantische componisten zich met de Mignon-figuur bezighielden, vind ik bij haar deze drie het treffendst terug", antwoordt Vindevogel.

"Wilhelm Meister en Mignon zijn nu uit de aandacht verdwenen. Het is eigenlijk spijtig dat de gedichten uit de tekst, zoals het bekende 'Kennst du das Land, wo die Zitronen blühn', bijna altijd los worden gezien van het hele verhaal en van de Mignon-figuur. Het zijn gewone liefdesliederen geworden. Men vergeet ook dat zij die liederen zong in een zeer vreemde taal, een mengeling van verschillende talen. Wilhelm Meister probeert de liederen op te schrijven in het Hoogduits. Na lang discussiëren hebben wij beslist ze niet te vertalen. We hebben ze wel in een welbepaalde volgorde geplaatst. We beginnen bij de oudste componist, Schubert, die het engelachtige en onschuldige beklemtoont. Daarna komt de romantische Schumann en vervolgens Wolf, die verstrikt zit in zijn duistere waanzin."

In zekere zin is Dendoovens opdracht moeilijker dan die van Vindevogel en Kessels, omdat ze minder houvast heeft aan bestaand materiaal."Ik ga werken met overhead-projectors, die al voor een speciaal licht zorgen. Licht en donker worden belangrijke elementen. Ik wil poëtische beelden tonen die heel suggestief zijn, niet concreet, en minimaal bewegen. Stilaan zullen die beelden wel concreter worden."

"Het wordt voor ons drieën een uitdaging om een evenwicht te vinden tussen het auditieve en het visuele", besluit Kessels.

Mignon voor iedereen vanaf 17 jaar op 13, 15 en 17/1 om 20u, 16/1 om 15 u. in HETPALEIS in Antwerpen (03/202.83.60). Op 13/2 om 20.15 u. in CC Genk (089/30.93.11).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234