Maandag 20/01/2020

Een droom van een doosje

Moeders kijken recht hun jeugd in, peuters ontdekken een nieuwe wereld. De View-Master, een magneet voor jong en oud, beleeft een verrassende revival. 'Het is een echte publiekstrekker.' Lander Deweer

Kuifje in Peru. Klik. Een brug over de Seine. Klik. Een slapend Zoeloe-stamhoofd. Klik. Empire State Building. Klik. Flipper. Klik. Een Boeing 707 in volle vlucht. Klik.

Het is de kenmerkende klik van de View-Master die dit verhaal op gang trekt, als een 8 mm-spoel een vakantiefilm. Het is met elke klik dat er een wereld voorbijschuift. En het is de moeder die zegt: "Maar jongens toch, dat het nog bestaat."

Je hebt de View-Master enkele dagen voordien gekocht, op voorspraak van een vriend die hem in een kledingzaak bij het Brusselse Bloemenhof had bespeurd (kostprijs: dertig euro), en heden toon je hem aan de moeder, zoals zij jou vroeger speelgoed bracht. In je hoofd zingt Raymond: 'Krijg ik een snoepje/krijg ik wat drinken/mama, dek me toe/heel de dag heb ik gespeeld/op straat en in de school/mijn schoenen vol met modder, ja/maar morgen zijn ze schoon.'

Je bent verwonderd, verbijsterd haast, door de reactie van de moeder. Urenlang duwt ze de neus onder het doosje. Heeft ze een lach om de lippen. Fietst ze uiteindelijk naar háár moeder (wat is dat toch tussen speelgoed en moeders?), haalt er een View-Master uit de kast ("Het was veertig jaar geleden, maar ik wist nog perfect waar hij lag: in die kleine kast in de gang.") en kijkt ze recht de jeugdjaren in. Als een schattenjager een kist vol goudstaven.

Pebbles. Klik. De Floraliën. Klik. Sneeuwwitje. Klik.

Het geklik, driftig ratelend door de ochtend, staakt ze enkel voor volgende woorden. "Kijk hier, mijn favoriete schijfje. Over Canada. Als kind wou ik er altijd eens naartoe, want in de View-Master zag het er zo mooi uit. Helaas, het is er nooit van gekomen."

Een week later, jawel, raakt ook de tweejarige zoon van een vriend door de rode kijkdoos begeesterd. Hij vecht eerst met de hendel, maar valt vervolgens voor de toverij. Heelder verhalen worden door het doosje verwekt, in drie dimensies en met één klik. En die zeven beelden, een septet aan scènes, zetten ook zijn geest onder stroom. Sneeuwwitje, Popeye, Jungle Book: het oog ziet een sprookje, het hoofd proeft avontuur.

Familiekiekjes op schijf

Je denkt aan de woorden van cineast Martin Scorsese. "Toen ik een jaar of drie was, had ik een View-Master waardoor je stereoscopische plaatjes kon zien. Het creëerde ruimte, alsof je naar een andere wereld werd getransporteerd. Die plek heb ik als filmmaker altijd willen verkennen."

Na wat zoekwerk merk je dat ook Lieven Debrauwer (Confituur, Pauline en Paulette) vroeg voor de View-Master viel. "Op een dag tikten mijn ouders een rode View-Master op de kop en die vond ik fantastisch. Er hoorde ook een diaprojector bij, en in het café gaf ik dan voorstellingen met muziek. Soms las ik de tekst voor die op de schijfjes stond, want enige uitleg mocht natuurlijk niet ontbreken. Samen met een vriend zorgde ik zelfs voor een klankband. En zo ontstond mijn liefde voor het beeld. Ik moet tien jaar geweest zijn. Het imaginaire sprak me enorm aan: je kijkt in die twee gaatjes en je zit middenin een kleurrijke, driedimensionale sprookjeswereld. Ik koop nu nog schijfjes voor mijn View-Master, tot in Los Angeles toe."

Minder imaginair, leer je van een zwerftocht door het web, is de omschakeling van de View-Master naar vandaag. Ook in tijden waar 2.0, 4G en 46 inch cijfercodes tot geluk blijken, zoekt het schijfje een weg richting netvlies.

Er is Image 3D, een Amerikaanse site waar Rich Dubnow, jarenlang fotograaf voor View-Master, je de kans biedt om familiekiekjes als View-Masterschijfjes af te drukken. Er zijn Hasbro en Poppy, toepassingen voor smart- en iPhone, en in dezelfde sfeer is er de 3D-camera Poppy: eind juni gelanceerd en voor 49 dollar te koop. (Op de website lees je: "It's sleek. It's a bit retro. It twists open. It's not pocketable, but it does make a statement. If you've got Poppy, get ready to hear this a lot: 'that looks cool! What is that thing?'")

Er is ook Mr. en Ms. Flash, "een creatief duo bestaande uit fotograaf Joachim Dewilde en creatief assistent-styliste Jolien Vandenbroele." Ze huizen in Gent, en maken naam met hun 3D-foto's.

Op de site zie je: "Deze 3D-foto's zijn te bekijken met een rood blauw 3D-brilletje. Als enige in België bieden wij 3D-fotografie! Dit kan voor vele toepassingen ingezet worden. Wat dacht u van uw huwelijk in 3D? Promotiecampagnes met View-Masters? Uitnodigingen die met 3D-brilletje te bekijken zijn? Of 3D-albums/postkaarten als relatiegeschenk? De mogelijkheden zijn eindeloos en de reacties op 3D-fotografie altijd enthousiast."

Aan de telefoon hoor je: "Het is een echte publiekstrekker. Als je ergens een View-Master neerlegt, kan niemand er aan weerstaan. Niemand kan de nieuwsgierigheid bedwingen. Iedereen zal de View-Master uittesten."

Rechtstreeks op www

Een revival, denk je, een digitaal tweede leven dat op een analoog eerste volgt. Een nieuw hoofdstuk in een bestaan vol bochten en kronkels, langs oogchirurgen, vijandige artillerie en Expo 58 (zie kader). Een verhaal zoals het beeld: in schokken.

Opnieuw Mr. & Ms. Flash: "Een View-Master heeft niet enkel een 3D-effect dat zelfs in deze hightechtijden blijft verwonderen, ook is het een intieme gebeurtenis, dat kijken door een View-Master. Je bent immers volledig afgesloten van de wereld en niemand anders kijkt met je mee. Toen we naast het artistieke luik ook voor derden begonnen werken, dachten we dat het wel eens interessant kon zijn om ook View-Masters aan te bieden. En dat slaat aan."

Maar zelfs de recente heropleving, hoe graag gezien ook, vertoont geen eenduidige curve. Je kan wijzen op de naam van een openluchtfilmfestival in Gent. Op de talrijke zoekertjes in kranten of online, door Lydie Van Craeneyst uit Aalst onder meer: "Ik ben een verwoed verzamelaar van View-Masterschijfjes (ronde schijfjes met dia's in verwerkt, die je in een apparaatje moest steken). Alle mogelijke onderwerpen interesseren mij."

Je kan juichen om de aanpak van de Gentse groep delvaux (zie kader), en de vele knipogen uit artistieke kring. Door Wim Delvoye, die zijn getatoeëerde varkens in een Stereoscopic View Master Reels vatte: een kunstuitgave met 14 View-Masterschijfjes "met bijbehorende explicatieve catalogus". Door Kamagurka, die in zijn reeks Viewmasterpaintings "het effect van de View-Master zonder het gebruik van het instrument namelijk direct op het canvas" onderzoekt.

Of door Jon Stam, een Canadees-Nederlandse kunstenaar wiens Imaginaire museum naast een paar lcd-schermpjes, een schakelaar en een videoplayer vooral ook een View-Master bevat. Telkens een gebruiker op de View-Master drukt, gaat een nieuwe videofilm van start. Rechtstreeks aangesloten op het wereldwijde web.

Maar, zo besef je maar al te goed, revivals zijn slechts schijn. Zoethouders voor de laatkomers. Weg is de tijd, vergeeld de magie. Opnieuw Raymond: ''t Gaat om bewaken en bewaren/ Dat is alles wat ik wil/ Soms lijkt de rit niet meer te dragen/ Het is de tijd die aan me vreet.'

Een droom van een doosje is het, de View-Master, een magneet voor jong en oud. Een rode lap op de briesende stier genaamd verbeelding. Mattel, de fabrikant achter Fisher-Price, maakt ze nog, in ongeziene kleuren en vormen. Maar klikken doet thans vooral de klok.

Nog een citaat dan maar. Het komt van cartoonist Marec, en gaat als volgt. "Als kind had ik een View-Master met plaatjes van de toren van Pisa en ik vond dat fantastisch. Toen ik veel later in Pisa kwam, was die scheve toren een ontgoocheling. De reizen die je in je hoofd maakt, zijn vaak de mooiste."

In de verte hoor je een klik. Moegekeken draait moeder de dromen dicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234