Maandag 18/10/2021

Een drievoudige oproep aan de minister van Onderwijs

Marc de Bels eigenzinnige kijk op kinderrechten, naar aanleiding van de jaarlijkse algemene vergadering van Amnesty International Vlaanderen die vandaag gehouden wordt.

Toen de medewerkers van Amnesty Vlaanderen mij vroegen een mensenrechtenlezing voor hun algemene vergadering te houden, was mijn eerste reactie: wat weet ik daar nu over? Toen echter bleek dat het gerust over kinderrechten mocht handelen, zag ik het opeens wel zitten.

Kinderen liggen mij nu eenmaal na aan het hart en vormen al bijna vijftig jaar de rode draad in mijn leven. Bovendien pretendeer ik na twintig jaar les te hebben gegeven, een zestigtal kinderboeken te hebben gepleegd en meer dan tienduizend fanbriefjes te hebben beantwoord, toch een beetje aan te voelen hoe die springerige wezens in elkaar zitten.

Dat kinderen rechten hebben, lijkt mij een even grote zekerheid als het feit dat bananen geel zijn. Helaas loopt het met die rechten maar al te vaak even krom. Dit wordt dus, vrees ik, niet meteen een vrolijke bedoening. Het woord 'helaas' komt mij iets te vaak in gedachten. Maar goed, hier gaan we.

Kinderrechten kun je makkelijk indelen in vier grote groepen: leefrechten, beschermingsrechten, inspraakrechten en ontwikkelingsrechten.

1. Leefrechten Thoreau schrijft in zijn boek Walden dat de mens in feite maar vier basisbehoeften heeft: voedsel, een huis, kledij en verwarming. Hij vergeet weliswaar liefde, maar daar kom ik straks op terug. Helaas hebben de kinderen vandaag nog steeds niet allemaal genoeg te eten en dikwijls niet eens een dak boven hun hoofd, laat staan een knus bedje om in te slapen. Anderzijds worden zij die wel meer dan genoeg te eten hebben vaak ziek of te dik door de slechte kwaliteit van het voedsel.

2. Beschermingsrechten Iemand schreef ooit: "Alles van waarde is weerloos." Zeer juist. Daarom dienen kinderen te allen tijde te worden beschermd tegen geweld, uitbuiting, mishandeling en misbruik. Je hoeft echter maar de krant open te slaan om te zien hoe zwaar het hier misloopt. Kinderen worden nog altijd door de goorste smeerlappen misbruikt als goedkope werkkrachten, makkelijk te domineren soldaten of seksuele speeltjes. Elk jaar worden zo duizenden, vaak ook erg jonge, kinderen geknakt, gedood zelfs. En dat gebeurt niet enkel ver van ons bed.

3. Inspraakrechten De waarheid komt meestal uit een kindermond, luidt een oud gezegde. Dat kinderen vrij mogen denken en recht hebben op een eigen mening, staat buiten discussie. "Uw kinderen zijn uw kinderen niet", oreerde Kahlil Gibran al in het begin van vorige eeuw. "U mag hen geven van uw liefde, maar niet van uw gedachten. Want zij hebben hun eigen gedachten. U mag proberen te worden zoals zij, maar verplicht hen niet te worden zoals u." Ik kan het niet beter formuleren.

Helaas ziet het er in werkelijkheid minder mooi uit. Kinderen worden, ondanks een aantal prijzenswaardige initiatieven (zoals kinderjury's, kinderrechtenorganisaties, kindertelefoon en kinderparlement), nog steeds niet echt ernstig genomen. De fout die al te vaak wordt gemaakt is dat men kinderen behandelt als een soort minivolwassenen, wat ze duidelijk niet zijn. Kinderen zijn totaal andere wezens dan volwassenen. Ze denken anders, ze voelen anders, ze zijn gewoon anders.

In wezen is het de plicht van elk kind om een (weliswaar liefdevolle) anarchist te zijn. De bioloog Midas Dekkers beschouwt kinderen als larven. Hij zit aardig in de buurt. Larven worden namelijk wel vlinders, maar blijven toch compleet andere wezentjes zolang ze niet ontpopt zijn. Geef kinderen gewoon liefde en laat hen voor de rest kind zijn.

Daarom krijg ik het altijd zo knap lastig wanneer zogezegde gespecialiseerde volwassenen menen zich met kinderboeken te moeten bemoeien. Maar dat is stof voor een andere lezing, wat ons weliswaar bij de vierde en laatste groep van kinderrechten brengt.

4. Ontwikkelingsrechten "Geen mens kan u iets openbaren wat niet reeds half slapend in de dageraad van uw kennis ligt." Dat schreef ik elk schooljaar op 1 september in mijn gloednieuwe agenda. Eerst als student, later ook als onderwijzer.

Uiteraard hebben kinderen recht op onderwijs, maar evenzeer op spel, sport en ontspanning. Ont-wikkeling betekent immers het afpellen van de wikkels (zoals een larf zich ontdoet van zijn cocon), opdat de eigen talenten zich ten volle, als prachtige vlindervleugels, zouden kunnen ontplooien. Helaas is ons huidig onderwijssysteem veel te eng gericht op het kennen en weten. Het hoofd krijgt veruit het grootste deel van de onderwijskoek, het hart en de handen moeten het met wat kruimels stellen. Heel erg jammer, vind ik dat. Zeker wat het basisonderwijs betreft.

Ik werp hier zeker geen stoffige bordveger naar mijn ex-collega's, integendeel. Heel dikwijls hoor ik hoe dynamische jufs en meesters zich ingesnoerd voelen in het verouderde leerplan en de hele paperassenwinkel, waarin ze dreigen te verstikken.

Daarom zou ik graag afsluiten met een drievoudige oproep aan onze minister van Onderwijs: maak de klassen kleiner, zodat de kinderen weer de aandacht en de liefde kunnen krijgen die ze verdienen; zet een wekelijks uurtje dagdromen op het leerplan; en schaf dat stomme huiswerk af! Zowel mijn eigen ervaring als de resultaten van een recent onderzoek leren ons dat slechts een procent van de kinderen graag huiswerk maakt.

Ik heb aan enkele kinderen, meer bepaald de zusjes Kriegel, gevraagd mij een handje te helpen bij dit 'huiswerk' en op te schrijven hoe zij over hun ontwikkelingsrechten denken. Ik geef hun graag het laatste woord: "We zijn het grondig beu,

niemand neemt ons au sérieux!

op school zeuren ze de hele dag

over wat moet en wat niet mag.

ze weten altijd wat.

nu eens dit en dan weer dat.

we voelen ons als uitjes in een bokaal

tussen de muren van een klaslokaal

en schrikken van onszelf in de spiegel,

dat vele huiswerk maakt ons compleet kriegel!"

Marc de Bel is de auteur van een zestigtal kinderboeken. Volgende maand verschijnen van hem Blinker en de bakfietsbioscoop, De zusjes Kriegel en Het ei van oom Trotter bij Uitgeverij Clavis

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234