Vrijdag 04/12/2020

Een dolle boel in Istanbul

Kunstenfestival 0090 nodigt Turkse kunstenaars uit naar Antwerpen

In Antwerpen begint vanavond de vierde editie van het Turkse festival 0090 met muziek, dans, theater, film en beeldende kunst. De Morgen ging vooraf al kijken in Istanbul en vond achter winkelstraten, in woonkamers en parkeergarages een bloeiende hedendaagse kunstscene.

door liv laveyne

Onder de parking: Garajistanbul

Garajistanbul (Garage Istanbul) ontstond op initiatief van de groep 5th Street Theatre. De garage is een kunstencentrum onder een parking en zonder centen van de overheid. Deze maand precies één jaar open. Gesteund door privépersonen en kleine bedrijven, niet met geld maar in natura: de ene leverde het cement voor de bouw, de andere maakte de meubels. "Dit is een from bottom to top-organisatie", zegt zakelijk leider Mustafa Avkiran, ook een bekende Turkse soapacteur. "Artiesten en publiek hebben samengewerkt aan de bouw en ook nu steunt de werking nog grotendeels op vrijwilligers. We willen geen inmenging, er is geen regelgeving voor wat wij doen en de overheid heeft toch geen geld. Die heeft haar handen vol aan het staatstheater en -ballet."

Vreemd is wel dat de enige financiële bijdrage van het Nederlandse multimediale platform Kosmopolis kwam. En er is ook de samenwerking met het 0090-festival. Zo kwam 5th Street Theatre vorig jaar met het muziektheaterstuk Ashura naar Antwerpen en is er naar analogie met 0090 (het netnummer van Turkije) begin maart ook een Belgisch 0032-festival in Istanbul, waar de Brussels-Amerikaanse choreografe Meg Stuart te gast is.

Het motto van Garajstanbul is: let yourself to the new. "De hedendaagse podiumkunsten in Turkije zaten de laatste vijftien jaar verstoken in achterzaaltjes, maar zij hebben wel een nieuwe wind door het kunstlandschap laten waaien. Moderne dans- en theatergroepen kunnen nu onder onze paraplu terecht", zegt Avkiran.

Al blijft het niet vanzelfsprekend om als hedendaagse artiest in Turkije te werken. "Jonge dansers richten hun blik internationaal en staan open voor vernieuwend werk, jonge acteurs zijn meer geïnteresseerd in een job bij de tv of het staatstheater, waar ze goed betaald worden."

Om die reden wil Garajstanbul ook een deel van het parkeergebouw uitbreiden met repetitieruimtes en workshops organiseren met buitenlandse kunstenaars. Daarbij hebben ze duidelijk ook de vinger aan de pols met Vlaanderen: het technologische theater van Eric Joris' Crew en het Mechelse theater Abattoir Fermé staan op het verlanglijstje. En wie blinkt met een bladzijdenlang interview in de eerste editie van Radical, het eerste Turkse tijdschrift voor hedendaagse podiumkunst uitgegeven door Garajstanbul? Ann Olaerts, directrice van het Vlaamse Theaterinstituut.

Bergop: Studio Oyunculari

Langs een van de vele steile straatjes van Istanbul heeft theatermaakster Sahika Tekand haar Studio Oyunculari ingericht. In 1990 maakte ze met haar gezelschap een eerste stuk: Becketts Happy Days, maar de afgelopen jaren werd haar tijd in beslag genomen door drie Griekse tragedies Oedipus Rex, Oedipus in Kolonnos en Euridice's Cry. Dat laatste deel van de trilogie, een bewerking van Sophocles' Antigone, is te zien op het 0090-festival.

Hoewel geïnspireerd op de klassieke tragedie is de aanpak van Studio Oyunculari allerminst klassiek. Licht, metaal en het menselijke lichaam, dat zijn de elementen die deze trilogie verbinden. De spelers spreken afwisselend in koren en solo, zoals er bij een klassieke tragedie koren en protagonisten zijn, maar worden geregisseerd door een lichtspot. In Euridice's Cry worden de ruïnes van Athene verbeeld door metalen balken die kriskras dooreen liggen. Als in een mikadospel. Neem één element weg en het bouwsel stuikt in elkaar. Dat spelelement zit ook in het logo van Studio Oyunculari, een oxobord.

"Wat we doen, is letterlijk een spel in de ruimte ontwerpen", zegt Tekand. "En dat houdt net als in het echte leven risico in." Zo worden de lichten handmatig bediend, al heeft dat ook een andere reden. "We hebben geen geld voor een volledig automatische belichting. Zo bereiken we een waarachtigheid die we anders nooit zouden hebben." Waarna het cynisch klinkt: "Onze overheid is vooral geïnteresseerd in voetbal, al is de staat de laatste vijf jaar iets genereuzer voor cultuur. Om bij de EU op een goed blaadje te staan, wellicht."

Intussen is Studio Oyunculari begonnen met een nieuwe productie, een bewerking van Orhan Pamuks Ik heet Karmozijn, die in 2010 in première gaat wanneer Istanbul de Europese Culturele Hoofdstad wordt. Een belangrijke partner is het internationale theaterfestival dat jaarlijks plaatsvindt in Istanbul. Eerdere waren daar al Jan Fabre en Ultima Vez te gast. Dit jaar is het thema de zestigste verjaardag van het Verdrag voor de Rechten van de Mens en is Guy Cassiers uitgenodigd met de Toneelhuisproductie Mefisto for ever.

Kunst in huis: Hareket Atolyesi

Een groezelig woonblok achter de Istiklal, de drukke winkelstraat van Istanbul. De lift is kapot, elektriciteitssnoeren bungelen in de trappenhal. De verbazing is groot wanneer we even later in het prachtige appartement staan waar bewegingstheater Hareket Atolyesi open repetitie houdt. Het heeft wat van een theekransje, het clubje vrouwen dat samentroept in de woonkamer van Zeynep Günsur, doctor in performing arts theory. Negen giechelende meiden die tussen het praten en dansen door vooral eten. Er zit dan ook een kokkin bij dit gezelschap met vrouwen van verschillende opleidingen en leeftijden. Naast een voormalige prima ballerina van het staatsballet behoren ook een tandarts, een sociologe, een architecte en een gepensioneerde leerkracht tot Hareket Atolyesi.

0090 wordt hun eerste buitenlandse festival waar ze het danstheaterstuk The Human(ly) Condition opvoeren. Het is een voorstelling waarin ze met veel humor een portret van hun dagelijkse leven schetsen. "Want de hedendaagse dans kan wel wat humor gebruiken", vindt Günsur. En dus voeren ze een dansje uit met vuilniszakken over hun hoofd als nieuwerwetse boerka's. "Onze meest beschamende belevenissen vertellen we aan elkaar en die belanden niet zelden in onze voorstellingen," lacht Günsur. "Je zou onze creaties therapeutisch kunnen noemen."

De zoete inval bij Aydin Teker

In een vervallen herenhuis heeft choreografe Aydin Teker haar dansstudio: veel invallend licht, witgekalkte muren, zwarte balatum op de dansvloer. Opvallend: geen spiegels. "Dansers voelen zo wel aan wat juist is of niet", zegt Teker. Met haar choreografie aKabi sluit zij het 0090-festival af. Vijftien jaar geleden was ze al eens te gast in België toen ze een voorstelling maakte voor Antwerpen 93. Nu is ze volop bezig met een creatie die op het Brusselse KunstenFESTIVALdesarts in mei dit jaar in première gaat. Het wordt een choreografie voor dans en harp. "De danseres is ook muzikante, dus die combinatie leek me evident", lacht Teker, "Intussen ben ik erachter gekomen dat die afwisseling niet zomaar werkt, het wordt al vlug een puzzel waarbij de muziek dan maar de leegte moet opvullen. Maar daar draait voor mij bij elke creatie om: je creëert een probleem en dan probeer je dat op te lossen."

Zelf danst ze al jaren niet meer sinds ze in de jaren tachtig begon met choreograferen. "Ik sta niet zo graag op een podium. Als ik geen dansers had, zou ik wel een kat regisseren." Teker, die al een locatieproject creëerde onder de Amerikaanse Brooklyn Bridge, wou als kind graag ballerina worden. "Tutu's incluis. Tot ik op mijn veertiende het moderne danstheaterstuk De groene tafel zag. Meteen wist ik: dat wil ik ook."

Tijdens ons gesprek is het een zoete inval in de studio van Teker. "Is het hier dat ik moet zijn voor de auditie?", vraagt een meisje. Morgen doet de studio ook dienst als auditieruimte voor PARTS, de Brusselse dansschool van Anne Teresa De Keersmaeker die internationaal aan het rekruteren is. Even later komt choreograaf Mustafa Kaplan binnenvallen. Hij was ooit danser bij Teker, maar heeft intussen een eigen gezelschap, Taldans, samen met danseres Filiz Sizanli. Op het 0090-festival presenteert Taldans twee producties: Sek Sek, Turks voor hinkelspel, en Graf, een productie over het verstoren van de ruimtelijke waarneming. Voor die laatste creatie werkte Kaplan samen met de Antwerpse kunstenaar Erki de Vries. Die maakte een installatie van tl-lampen en draadjes waarin de dansers zich bewegen.

0090, tot 22 februari in Antwerpen, www.0090.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234