Dinsdag 17/09/2019

'Een designer moet kind blijven'

De Belgische autodesigner Luc Donckerwolke tekent de Bentleys van de toekomst. De eigenzinnige individualist van weleer ontpopt zich tot een vaderlijke teamleider, wakend over meer dan honderd medewerkers. 'Mijn designers zijn mijn kinderen. We tekenen auto's zoals elke vijfjarige. En we worden er nog voor betaald ook.'

We ontmoeten Luc Donckerwolke op het autosalon van Frankfurt, in de reusachtige hal van de groep Volkswagen. De Belgische topdesigner voelt zich er als een vis in het water, want bij de meeste merken heeft hij zelf gewerkt. Naast de stand van Bentley blinken de nieuwste peperdure modellen van Lamborghini, het Italiaanse sportmerk waar Donckerwolke voor het eerst hoofddesigner werd. Maar ook de Seats verderop kent hij goed. Sommige modellen heeft hij nog zelf getekend. Moedergroep VW stuurt Donckerwolke om de paar jaar naar een van zijn merken om het gamma te vernieuwen.

Wanneer zijn ontwerpen van de fabrieksband rollen en in het straatbeeld komen, zit hij vaak al elders. "Toen de Seat Leon ST op de markt kwam, was ik intussen al twee keer van werk veranderd. Je geeft als designer je zoon weg, maar je adopteert ook de zonen van anderen."

Jekyll & Hyde

Donckerwolke wacht bij Bentley een bijzondere eerste uitdaging. Hij moet een terreinwagen (SUV) ontwerpen die trouw blijft aan de traditie van het oer-Britse merk. Het publiek kreeg vorig jaar een conceptversie te zien op het autosalon van Genève, maar die was nog niet van zijn hand. De Belg is van nul herbegonnen. "Ik ben niet goed in het links en rechts aanpassen van een bestaand model. Ik vertrek liever van een wit blad papier. Het is een van mijn zwakheden", vertelt hij. "Het ontwerp is bijna af. De wagen moet extreem elegant én extreem sportief zijn. Hij moet passen in de genetica en de familie van het merk. Bentley heeft altijd twee tegenstrijdige werelden gecombineerd: sportieve prestaties en luxe. Ik hou wel van die Jekyll & Hyde-omgeving. Je kunt uit die twee registers putten om je cocktail te maken."

Hoewel zijn opdrachten hoogstens zeven jaar duren, kijkt Donckerwolke bij het bedenken van nieuwe ontwerpen veel verder vooruit. "Het gaat erom een toekomstvisie te hebben en alle stappen te zetten om die visie te concretiseren. Toen ik bij Bentley kwam, had ik iets in mijn hoofd. Het draait dan niet om het volgende autosalon van Frankfurt of Genève. Het gaat om 2025. Vraag me niet wat die visie is. Ik vertel het u niet. Het is daarvoor nog te vroeg. Maar idealiter wordt ze zichtbaar bij de eerste nieuwe ontwerpen."

De Belgische designlegende maakt zich voor elke opdracht de historiek van het automerk eigen. "Dat is de fijnste kant van de job. Niets is leuker voor een designer dan te absorberen, te leren en te testen. Het gaat nog niet om het kijken en scannen van wat je kunt gebruiken. Je laat eerder je onderbewustzijn werken. Je accumuleert gevoelens, beelden en geluiden. Dat transformeert zich dan in nieuwe impulsen voor toekomstige ontwerpen. Ik was verrast dat ik zo weinig wist van Bentley, zijn toeleveranciers en zijn engineering."

Een goede ontwerper blijft wel altijd een beetje een buitenstaander. "Een designer is als een kind, dat aftast waar de grenzen zijn. Dat is een fascinerend proces van trial-and-error. Je wordt geadopteerd door een nieuwe familie. Je moet leren je te vermengen met het geheel wanneer je dat wenst. Maar het komt er ook op aan je niet te vermengen wanneer je een contrast moet zijn met je omgeving."

Speelkameraadjes

Net als bij Lamborghini en Seat heeft Donckerwolke het mandaat om een designstudio rond zich te bouwen. Hij leidt bij Bentley een multicultureel designteam van 124 medewerkers, van designers, ingenieurs tot experts in autobekleding. De aanwervingen van toptalent zijn aan de gang.

Donckerwolke is van nature een individualist. Het liefst ontwerpt hij in zijn eentje een nieuwe sportwagen aan de tekentafel. "Ik deel mijn speelgoed niet graag. Ik ben enig kind, ik heb dat ook nooit geleerd." Maar hoe ouder hij wordt, hoe meer hij zijn ervaringen deelt. De wonderboy van vroeger is een vaderlijke teamleider geworden.

"Ik zorg ervoor dat ik goede speelkameraadjes heb. Mijn designers zijn mijn kinderen, mijn broers. Ik spendeer er meer tijd mee dan met mijn echte gezin, dus moeten we maken dat we overeenkomen en goed samenspelen. Ik ben geen manager, maar verkies een designleider te zijn, met een visie en een doel. Vroeger was ik bang om oud te worden. Intussen ben ik oud en daag ik mijn mensen uit om beter te zijn dan mezelf. Ik wil hen een vonk geven. De medewerkers bij Bentley die niet vliegen wil ik toelaten om weer hun vleugels uit te spreiden. Ik prikkel hen met nieuwe designprocessen, vers gereedschap en de komst van nieuwe collega's."

Voor Donckerwolke is het cruciaal dat zijn medewerkers de speelsheid van hun kindertijd niet kwijtgeraken. "Alle designers, toch diegenen met wie ik wil werken, komen naar het werk om te spelen. Ik wil niet 90 procent van mijn tijd besteden aan mensen die geen lol trappen. We hebben een voorrecht. We spelen met speelgoed zoals toen we vier jaar oud waren. We tekenen auto's zoals elk kind van vijf jaar. En we worden er nog voor betaald ook. Daar sta ik nog altijd van te kijken."

Slalom

Dat alles neemt natuurlijk niet weg dat VW een beursgenoteerde autogigant is die winst moet maken. Donckerwolke ziet het als zijn taak om de designers af te schermen van de managers, die vooral denken in termen van industriële haalbaarheid en kostprijs. "Het moeilijkste aan mijn job is mijn ideeën - of beter: onze ideeën - met voldoende kracht bij de raad van bestuur te verdedigen. Want ik wil mijn designers niet ontmoedigen. Een designer is gelukkig als hij ziet dat zijn idee erdoor komt. Mijn job is het om de bazen te overtuigen en de designers af te schermen van de bazen. Net zoals je je kind afschermt van een agressieve omgeving. Ze moeten vrij kunnen denken."

De beperkingen kunnen van binnen en buiten het bedrijf komen. Het management wil een wagen die financieel haalbaar is. De overheid legt milieu- en veiligheidsnormen op. Maar daar ligt net de sportieve uitdaging, vindt Donckerwolke. "Als designer wil je geen vrijheid. Zonder grenzen is het niet interessant. Dan kun je niet creatief zijn. Je hebt grenzen nodig, die je wilt overschrijden."

"Kijk naar de vele regels in de Formule 1. Het gaat erom die regels goed te lezen en er dan een bocht rond maken. De Italiaanse manier van aanpakken, zeg maar. Meer nog, het is een strategische manier om in het leven te staan: proberen intelligenter te zijn dan de uitvinders van de regels. Je doet een slalom, zoals een skiër. Hoewel hij obstakels tegenkomt, gaat de slalomskiër almaar sneller. Dat is ook het leven van een designer. Het is ook een kwestie van temperament. Je moet in een onderhandeling over een technisch probleem durven te zeggen: ik kom morgen met een ontwerp dat wél werkt."

"Ik ben geen kunstenaar. Ik ben een designer. Dat betekent: het draait om problemen oplossen. Mijn opdracht is een product in de straten te krijgen dat voldoet aan alle regels, maar desondanks een grote emotionele impact heeft op de mensen."

Veel afgestudeerde designers denken dat de wereld op hen zit te wachten, maar dat is niet zo, zegt Donckerwolke. De designer moet zijn manoeuvreerruimte zelf zien te veroveren en is vaak de storende factor in het proces van een autolancering. "Tijdens directievergaderingen halen ze iets uit de lade en zeggen ze: 'Waarom gebruiken we deze technologie niet, het werkt toch?' Ik antwoord dan: 'Laat ons voor iets nieuws gaan en het opnieuw uitvinden.' De designer destabiliseert zo het proces."

Een goede designer is per definitie onvoorspelbaar en grillig, vindt hij. "Als je aan politiek doet, moet je rekening houden met wat je de dag ervoor hebt gezegd. Een designer mag zichzelf tegenspreken, want niemand neemt je toch serieus."

Wat is het geheim van een goed auto-ontwerp? "Eén eigenschap, één lijn die de auto zijn karakter geeft", antwoordt Donckerwolke. "Je grootmoeder moet in één zin kunnen zeggen waarom ze een auto leuk vindt."

Bij de Audi A2, een ontwerp waar hij trots op is maar dat geen commercieel succes werd, ging dat om het opvallende silhouet. De aerodynamische lijn dicteerde het volledige verdere ontwerp. Maar het kan ook om een technische component of een opvallend attribuut van de wagen gaan. "De vrouw die er perfect uitziet maar geen persoonlijkheid heeft, die vergeet je. Maar de vrouw met die ene speciale eigenschap, die ga je je altijd herinneren. Zo is het ook met auto's. Die ene lijn moet wel genoeg karakter hebben om de hele auto karakter te geven. Dat ene element moet de rest orkestreren. Er moet hiërarchie zijn, discipline. De secundaire lijnen mogen niet tegen de basislijn ingaan."

Automensen

Donckerwolke is intussen 21 jaar aan de slag bij Volkswagen. "Ik ben veel van functie veranderd, en heb dus nooit beseft dat het al zo lang is", zegt hij. "Ik ben blij in een groep te werken die geleid wordt door automensen. Twee keer per jaar wimpel ik aanbiedingen af die financieel interessant zijn. Headhunters die je bellen en zo. Maar ik wil niet aan politiek doen en met bankiers discussiëren. Ik wil met automensen discussiëren."

Vanwege de indrukwekkende opeenvolging van opdrachten wordt hij ook 'de nomade van VW' genoemd. "Een designer mag maar maximaal zeven jaar, de levenscyclus van een model, bij een merk blijven", vindt Donckerwolke. "Dan blijf je ook niet lang genoeg om je eigen tijdperk te markeren. Niets is erger dan een designer die zijn eigen tijdperk ambieert en tegen betere ideeën ingaat omdat hij een groter ego heeft. Ik wil geen namen noemen, maar kijk naar de designergeschiedenis. Elke designer die te lang bleef bij een merk, deed het bedrijf achteruitgaan."

Een designer moet zijn plaats kennen, gaat hij verder, en die is ondergeschikt aan de grote geschiedenis van het automerk. "Je moet niet met provocerende ontwerpen komen om je naam in grote letters te zien, om je eigen territorium te markeren. Design gaat om eerlijk zijn over de authenticiteit, over wat de auto moet zijn."

Wereldburger

Donckerwolke staat er bij zijn VW-collega's om bekend lange autoritten door Europa af te leggen, vaak met een zelf aangepaste en wat opgefokte wagen. Zo kan autoliefhebber Donckerwolke, van kindsbeen een grote fan van stripheld Michel Vaillant, meteen ook onderdelen en materialen uittesten. "Ik doe mijn autoritten graag in één trek, of het nu om 2.000 kilometer gaat of slechts om 500 kilometer. Het enige sociale leven tijdens zo'n rit is de tank vullen."

Daardoor reist hij vaak door België, maar steeds met hoge snelheid. "Ik lijk wel elk jaar te verhuizen. Ik verkies dat mijn kinderen mij komen bezoeken, in België kom ik dus bijna nooit." Eerder woonde hij in Duitsland, Spanje en Italië, nu heeft hij Engeland als nieuwe thuisbasis. "Ik integreer me alleen in een land wegens de reden van mijn komst: werk. Ik heb nooit gewerkt in België."

"Ik moet toegeven dat nationaliteit niet belangrijk is voor mij. Ik heb een Belgisch paspoort en voel me ook Belg, omdat ik die cultuur meegekregen heb van mijn ouders. Ik ben trots om Belg te zijn en kan niet ontkennen dat ik er een ben. Maar ik ben geboren in Peru, ben opgegroeid in Afrika en Zuid-Amerika en heb de laatste twintig jaar reizend doorgebracht."

De wereldburger spreekt thuis Frans en professioneel vooral Engels en Duits. Zijn Nederlands is wat verroest. Hij spreekt ook een mondje Italiaans, Spaans en zelfs Swahili.

"Nationaliteit speelt ook geen rol als ik iemand aanwerf. Ik hou alleen rekening met zijn talent en sociale vaardigheden, omdat die van belang zijn als je zestien uur per dag met iemand moet samenwerken. Denk aan acteur Peter Ustinov. De Russen dachten dat hij Rus was, de Britten noemden hem Brits en de Fransen Frans. Ik hou ervan als iemand geconstitueerd is door zoveel culturele invloeden. Zo moet een designer immers zijn. Hij heeft nood aan cultuurschokken. Hij zich moet afvragen wie hij is, en wat hij aan het doen is."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234