Vrijdag 13/12/2019

Mannendag

Een dagje medelijden met de man

Beeld RV

Mannen aller landen, verenigt u, want morgen is het Internationale Mannendag. Geen moment te vroeg, zo blijkt: 'De man is in nood. Tijd voor femanisme.'

erst even een misverstand uit de wereld helpen: Internationale Mannendag is geen grap, in het leven geroepen door lolbroeken om ongestoord een dag de macho uit te hangen. Het is bittere ernst. Geschiedenisprofessor Jerome Teelucksingh startte het initiatief zestien jaar geleden in Trinidad en Tobago. Vandaag staat 19 november in liefst zestig landen in het teken van de noden van de man, met steun van officiële organisaties als Unesco.

Grote vraag is: waarom? Bij ons weten zijn het nog altijd vooral mannen die de wereld besturen, in regeringen en directiecomités zetelen, doorgaans meer verdienen voor hetzelfde werk en in de media als spreekbuis worden opgevoerd. Is het niet elke dag mannendag?

Verkeerde redenering, zegt mede-initiatiefneemster Veerle Claes. Het is niet omdat vrouwen op verschillende vlakken nog ongelijk worden behandeld, dat het mannen allemaal voor de wind gaat. Integendeel.

Opvallend: tik mannendag in op Google en je komt al snel terecht bij de vrouwenbeweging Zij-Kant. Claes, nationaal secretaris van Zij-kant en lid van de raad van bestuur van het Instituut voor Gelijkheid van Mannen en Vrouwen, is sinds 2011 een van de grote voortrekkers van Internationale Mannendag in België. Zijn de rollen nu omgedraaid? "We willen mannen niet plots als sukkelaars afschilderen", legt Claes uit. "Het draait hier om gelijkheid, en in die strijd hebben vrouwen genoeg ervaring. Maar net als vrouwen worden ook mannen op verschillende vlakken gediscrimineerd, alleen is daar minder aandacht voor. Er is nood aan wat femanisme."

Uit cijfers die Zij-kant voor haar campagne verzamelde, blijkt alvast een minder vrolijk beeld van het man-zijn. "Als je de cijfers bekijkt, dan kun je stellen dat de man in nood is", zegt Claes. "Volgens recente cijfers leven mannen gemiddeld 5,28 jaar minder lang dan vrouwen, hebben ze een hogere sterftekans en plegen ze vaker zelfdoding. Ze werken gemiddeld zes uur langer per week, en voor elke drie vrouwen die het slachtoffer zijn van partnergeweld zijn er ook twee mannen."

De affiche voor Mannendag in België, een initiatief van vrouwenbeweging Zij-kant. Beeld © RV

Tussen softie en macho

Internationale Mannendag is in het leven geroepen om aandacht te vragen voor deze en alle andere problemen van de man. "De mannelijkheid bevindt zich in een crisis", zegt Tom Nys van de vzw MannenWerk, die zich mee achter 19 november schaart. En dat heeft volgens hem veel te maken met de rollenpatronen die de voorbije decennia zwaar zijn veranderd.

"Mannen zijn meer dan ooit op zoek naar hun identiteit en wat hun rol precies is; in de maatschappij, op het werk, binnen de relatie en het gezin. Vroeger was de man automatisch de kostwinner en autoriteit. Nu de verhoudingen zijn gewijzigd, moeten we die evolutie positief invullen, anders loop je het risico dat het door sommigen wordt ervaren als een verlies."Maar daar botst men al meteen op een eerste euvel: een gebrek aan positieve, realistische mannelijke rollenpatronen. "Sinds de industriële revolutie staat de vader-zoonrelatie onder druk. Na het werk blijft er nog weinig tijd over om met de kinderen door te brengen. Ook in het onderwijs zijn er veel minder mannelijke leerkrachten dan vroeger, en in media en reclame bots je meestal op achterhaalde stereotypen. Er is de softie of de macho, maar niets tussenin."

Ook vrouwelijke genderexperts geven het toe: het is er niet makkelijker op geworden voor de man. "Niet dat het vroeger beter was, wel helderder. De rollen lagen duidelijk vast", zegt Colette van Laar, professor sociale en culturele psychologie aan de KU Leuven. "Vandaag verwachten we dat mannen empathisch, kwetsbaar en gevoelig zijn, maar tegelijk willen we ook dat ze daadkracht tonen en bestempelen we werkloze mannen al snel als losers."

Bovendien mogen de rollenpatronen dan wel zijn veranderd, we houden de stereotiepe man-vrouwbeelden nog altijd van kinds af aan in stand. "Het begint al door ze als baby in een blauw of roze pakje te steken. We belonen jongens nog altijd als ze niet huilen, want 'echte jongens zijn flink en stoer'. Heel jammer: die genderverschillen worden vooral door onze cultuur en opvoeding bepaald, eerder dan dat ze van nature aanwezig zouden zijn."

Zo blijkt uit een recente enquête van Genderatwork dat jongeren van vijftien tot achttien jaar op meisjes vooral etiketten als gevoelig, betrokken en zorgzaam kleven, en jongens eerder als nonchalant, moedig en competitief bestempelen.

Komt bij dat mannen vaak negatief om zogenaamde typisch mannelijke eigenschappen in beeld komen. Een vrouwelijke moordenaar of terrorist is opmerkelijk, dat mannen extreem en radicaal geweld plegen, wordt minder snel als ongewoon bestempeld. Anderzijds worden mannen die het slachtoffer zijn van geweld niet altijd als dusdanig gezien. Dan wordt er al snel over een 'gevecht' gesproken. Mannen die onder partnergeweld lijden, kunnen doorgaans helaas ook niet op al te veel medeleven rekenen, als ze er al voor durven uit te komen. Want welke man wordt er nu geslagen door zijn vrouw?

Hardnekkig

Al zijn ze in de minderheid, niemand kijkt tegenwoordig nog op van een vrouw in een directiecomité. Maar een man als kleuterleider wekt nog wel gegiechel op. Vooroordelen lijken minstens even hardnekkig voor mannen. De drempel voor mannen om een zorgend beroep uit te oefenen blijft heel hoog. Omdat ze zogezegd van nature niet over dezelfde zorgende vaardigheden zouden beschikken. Of mannen vrezen zelf dat ze als verpleger of kinderverzorger scheef zullen worden bekeken.

Hetzelfde verhaal bij mannen die hun carrière (even) op een lager pitje willen zetten om meer tijd met het gezin en de kinderen door te brengen. "Mannen hebben vandaag in sommige opzichten minder keuzes dan vrouwen", vertelt Van Laar. "Eigenlijk hebben ze er in de meeste gevallen maar één: fulltime werken."

"Ze worden nog altijd in bepaalde rollen en traditionele keuzes geduwd. Ouderschapsverlof bij mannen wordt meer ontraden, door werkgevers én door de omgeving." Nog te veel mannen zijn bang om als watje of sloef over te komen als ze vier vijfden of parttime willen gaan werken, of huisvader willen worden. Want mannen maken carrière, toch?

In sommige delen van de wereld staat men daar veel verder in. In Scandinavische landen zijn papa-dagen en langer ouderschapsverlof voor vaders al veel meer ingeburgerd. "En de resultaten wijzen uit dat het iedereen - man, vrouw en kind - ten goede komt", stelt Van Laar. "Veel hangt af van het beleid, en of de regering voor incentives zorgt die meegaan met de tijd."

Maar er is ook nood aan een mentaliteitswijziging bij de mannen zelf. Zo toont een nieuwe studie bij zeshonderd mensen van JUMP, een forum voor gelijkheid op het werk, dat veel mannen nog afkerig staan tegenover meer gelijkheid op het werk. Meer dan de helft is helemaal voor gendergelijkheid, maar handelt er niet naar. Bijna een derde van de respondenten, voornamelijk dertigers zonder gezin, werkt het zelfs tegen, omdat ze de vooruitgang van vrouwen zien als een bedreiging voor hun eigen vooruitgang.

"Uit onderzoek blijkt dat mannen op verschillende manieren reageren op de emancipatie van vrouwen en de veranderende rollenpatronen", zegt genderexperte Veerle Draulans (KU Leuven). "Er zijn groepen die zoeken naar hun specifieke inbreng in het gezin. Anderen proberen het te ontkennen en plooien terug op meer machogedrag."

Inhaalbeweging

Vraag is of een mannendag veel aan die problemen kan veranderen? Misschien niet, maar ondertussen wordt er wel aandacht voor gevraagd. "De vrouwenbeweging heeft ongelofelijk werk verricht voor de ontwikkeling en de emancipatie van de vrouw, mannen waren daar lang niet echt mee bezig", zegt Nys van de vzw Mannenwerk.

De eerste oproepen voor een mannendag naar analogie met de vrouwendag waren er al in de jaren 60, maar lang liep elke poging uit op een mislukking. Amerikaans socioloog Thomas Oats wilde in 1992 al een mannendag in het leven roepen, zonder veel succes. Zelfs nu blijft de animo eerder beperkt.

"Het is tijd voor een inhaalbeweging. En dat begint inderdaad bij de mannen zelf. We moeten kracht én kwetsbaarheid durven te tonen. Er moet nog altijd een verschil zijn tussen mannen en vrouwen, anders is de aantrekkingskracht weg. Maar een man met zorgzame kwaliteiten mag niet langer als een zwakke man worden gezien."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234