Zaterdag 16/10/2021

Een campagne die een dubbel gevoel nalaat

Het was een mooie campagne, vindt Yves Desmet. Hard en bitsig soms, maar ook met veel inhoud en met een links-rechtstegenstelling die we al decennia niet meer gezien hebben. Maar net omdat de keuzes zo duidelijk en tegenstrijdig zijn, zou ze ook kunnen leiden naar een nieuwe periode van onbestuurbaarheid.

Om te beginnen met een compliment: Bart De Wever is er in geslaagd zichzelf en zijn partij tot inzet van deze verkiezingen te maken. En, zo leren analyses van alle voorbije campagnes, wie daar in slaagt, mag steevast rekenen op een mooie uitslag. Dat bevestigen ook de voor de N-VA meest negatieve peilingen: ze worden de grootste partij van Vlaanderen.

De Wever is daar in geslaagd door een veelvoud aan factoren.

Vooreerst is het hem gelukt om een conservatieve frontvorming te bewerkstelligen waar het linkse politieke spectrum al decennia over praat en droomt, maar nooit in geslaagd is. De Wever verbindt het historische restant van de harde Vlaams-nationalistische kern van de voormalige Volksunie, in het naoorlogse Vlaanderen altijd goed voor rond de 10 procent, met ruim 15 procent gewezen Vlaams Blokstemmers, die in hem de mogelijkheid zien om eindelijk eens een nuttige stem uit te brengen. Die stemmenmassa opnieuw laten meespelen in het democratisch debat is een verdienste. Daarbij komen nog eens de conservatieve en libertaire liberalen, die een tijdje Jean-Marie Dedecker naliepen. En tot slot de enkele procentjes van de ondernemersfracties van CD&V en Open Vld, die zich voor het eerst zo sterk en manifest als politieke stroming hebben laten opmerken.

Fictief gevecht

De Wever heeft daarnaast komaf gemaakt met de oude schizofrenie van het Vlaams-nationalisme. Vroeger een club die het voornamelijk eens was over een onafhankelijk Vlaanderen, maar waarin voor het overige zowel links-progressieven als rechts-conservatieven zich konden vinden.

De Wever en zijn luitenanten hebben de partij consequent de richting van Theodore Dalrymple opgestuurd. De sterken en de zwakken in een samenleving hebben hun positie voornamelijk, zo niet uitsluitend, aan één allesbepalende factor te danken: zichzelf. De verantwoordelijkheid voor de groeiende ongelijkheid afschuiven op discriminatie, sociale achtergrond, familiaal vermogen, leerachterstand of wat dan ook is flauwekul van geitenwollensokkendragers en al wie in de zachte sector zijn brood verdient met over armoede congressen te organiseren.

Onze sociale zekerheid kreunt onder leefloners met verschillende huizen en werklozen die zich in de hangmat van hun uitkering hebben genesteld, en het wordt tijd dat zij die het feestje betalen, eindelijk eens naar waarde worden geschat. Al dat vertaalt zich in een programma dat vermogens en ondernemers ontziet en bevoordeelt, en het geld zoekt bij inkomens uit arbeid, bij uitkeringen en bestedingen van de overheid.

Ook dat moet je N-VA nageven: het is heel lang geleden dat een partij zo openlijk keuzes heeft gemaakt en zeer onpopulaire maatregelen voor de verkiezingen heeft durven bekend te maken.

En tot slot heeft ook de framing van het N-VA-model tegen het PS-model gewerkt. Ook al is het in de feiten een volkomen fictief gevecht, want geen Vlaming kan op de PS stemmen, het is een beproefde strategie om in een verdeeld land de fouten bij de tegenstander aan de andere kant van de taalgrens te leggen.

Dualisering

Maar net als in de fysica roept iedere actie ook reactie op. Net door zo onbeschroomd de aanval in te zetten op een aantal verworvenheden van de verzorgingsstaat die onbetaalbaar zouden dreigen te worden, heeft ook de linkerkant plots een open boulevard in de campagne gevonden. Net zoals Louis Tobback in volle Agusta-crisis de SP rechthield als verdediger van de sociale zekerheid tegen de toenmalige ondermijner ervan, een zekere Guy Verhofstadt, kregen nu ook de linkse partijen plots een stem in het debat. We zullen zien wat het zondag wordt, maar er zijn peilingen die aangeven dat de echte winst wel eens op links zou kunnen geboekt worden door Groen en PVDA+, die zich plots veel relevanter weten dan in een kiesstrijd die - we roepen maar wat - over de splitsing van B-H-V of de zevende staatshervorming zou gaan. Wie polariseert voor het eigen gewin, moet noodgedwongen aanvaarden dat ook de tegenpool daar de vruchten van plukt.

Dan zou je denken dat de middenpartijen als CD&V en Open Vld daar de prijs voor betalen, maar ook dat blijkt niet meteen uit de laatste peilingen. Zij zouden wel eens kunnen standhouden vanwege een andere polarisering, die tussen de gladiator en de bruggenbouwer.

Niets beter voor een portie entertainment en om de spirit bij de eigen achterban te verzorgen dan een gladiatorengevecht tussen De Wever en Magnette, die elkaar verbaal met voorhamers te lijf gaan. 'A rumble in the jungle' noemde De Wever het debat zelf, ietwat onbescheiden verwijzend naar de kamp tussen Mohammed Ali en George Foreman. Maar hoe spannend en boeiend ook, evengoed is er een deel van het publiek dat niet eens onterecht oordeelt dat extreme stellingen, ruziemaken en het grote gelijk verdedigen vanuit de eigen loopgraven niet meteen de beste garantie geven op een degelijk bestuur. Dat verbale scudraketten heen en weer niet meteen zorgen voor een sfeer van vertrouwen waarin constructieve compromissen kunnen gevormd worden. Die bruggenbouwers verkiezen boven gladiatoren, positivisme boven vijandbeelden. CD&V en Open Vld, die zich allebei uitgeput hebben om een positieve campagne te voeren, zien die strategie alvast in de peilingen niet afgestraft worden.

Nieuw wereldrecord?

Een gepolariseerd inhoudelijk socio-economisch debat maakt politiek boeiender en interessanter dan communautair geneuzel, daarover zal u me niet horen klagen. Maar hoe het dan verder moet, is veel minder duidelijk. Want N-VA mag er dan in geslaagd zijn veel stemmen binnen te halen, de vraag blijft wat ze ermee kan en wil doen. De Wever heeft zich in die stemmenjacht immers bijzonder veel vijanden gemaakt. Dat is onvermijdelijk als politiek marktleider, maar De Wever heeft het vermogen zich ook onnodige vijanden te maken. Het ressentiment tegen de man die in 2010 aan de kant ging staan om vervolgens vanop de zijlijn iedereen uit te kafferen, heeft bij de andere partij kwetsuren nagelaten waarover nog steeds geen littekenweefsel is gegroeid. Onwillekeurig dringt de vergelijking zich op met voormalig premier Leo Tindemans, ooit goed voor één miljoen voorkeurstemmen, maar daarna uitgespuwd door de Wetstraat omdat er met hem geen afspraken en compromissen te maken waren.

Coalities met De Wever, op welk niveau ook, zullen ook meer van moetens dan van graag willen zijn.

Maar andere dan coalities met de N-VA blijven dan weer puur hypothetisch, eenmaal de monsterscore binnen is. Als N-VA 'incontournable' wordt, dan zal het op Vlaams niveau vlug geregeld zijn, en kan vervolgens de favoriete strategie bovengehaald worden: opnieuw aantonen dat het op federaal niveau zo goed als onmogelijk is geworden om dit land te besturen.

Eigenlijk hangt het zondagavond allemaal van één cijfer af: is het verschil tussen CD&V en N-VA al dan niet groter dan 10 procent? Van dat cijfer zal afhangen wie van de twee zal beslissen welke meerderheden op Vlaams en dus federaal niveau gaan gevormd worden. Daarvan hangt het af of we na de zomervakantie al een federale regering hebben, dan wel of we ons wereldrecord gaan breken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234