Zaterdag 18/01/2020

Een brug te ver voor Radiohead

Athene

Van onze medewerker

Bart Steenhaut

Er zijn geen echte supergroepen meer. De periode dat bands rustig de tijd kregen om zich aan hun eigen tempo te ontwikkelen lijkt voorgoed voorbij, en de lange carrières die de Stones, U2 of R.E.M. inmiddels achter de rug hebben, zijn voor de jonge helden van vandaag nog nauwelijks denkbaar. Radiohead vormt één van de weinige uitzonderingen die de regel bevestigen: de leden houden het al negen jaar met elkaar uit en leverden met The Bends en OK Computer bovendien twee cd's af die tot de invloedrijkste van het voorbije decennium behoren. Momenteel toert de groep door Europa om het songmateriaal uit te testen dat pas in de herfst zal worden uitgebracht op een, nog steeds titelloze, vierde cd. Eerder deze week gaf Radiohead twee concerten op het dak van Athene.

Radiohead schuwt het risico niet. Dat was vroeger al zo toen de groep besloot een grillig geconstrueerd nummer als 'Paranoid Android' op single uit te brengen, en ook de tournee die het vijfspan deze zomer afwerkt, is een heikele onderneming. Enerzijds omdat de optredens voor een belangrijk deel worden opgebouwd rond nummers waar zelfs de hardnekkigste fans nog kennis mee moeten maken, anderzijds omdat het gros van die nieuwe songs niet meteen vlot in het oor ligt. Ze zijn niet zelden verstoken van een meezingbaar refrein, nemen de ene onverwachte wending na de andere en zoeken, in het geval van 'Nothing To Fear (Egyptian Song)', naar hun plek tussen het minimalisme van John Cage en de vernieuwingsdrang van John Coltrane.

Experimentele jazz blijkt, naast door synthesizers en vervormde gitaren gedomineerde prog-rock, opnieuw een belangrijke inspiratiebron, waardoor je als luisteraar voortdurend op het verkeerde been werd gezet. Dat hoeft niet te bezwaren, want Radiohead heeft er zijn tweede natuur van gemaakt om voortdurend tegen de stroom op te roeien, maar het vergt alleszins een enorme inspanning van het publiek om zodus meer dan twee uur lang bij de les te blijven. Bovendien zorgde het adembenemende decor voor een bijkomende verstrooiing: het openluchtconcert vond plaats op de top van de Lykavitósberg, van waar je in de diepte Athene zag liggen. De andere flanken werden afgezoomd door woeste rotsen die bezaaid waren met fans die liever hun nek wilden breken dan een ticket kopen.

Misschien lag het aan de verschroeiende hitte die zelfs 's nachts nog boven Athene hing, maar het duurde even voor de groep op scherp stond. 'Bones' klonk een beetje onvast, en ook 'Karma Police', voor de gelegenheid opgekrikt met een dikke laag keyboards, schoot uit de startblokken met de snelheid van een door artrose gevelde schildpad. Vanaf het huiveringwekkend mooie 'Street Spirit' werden de neuzen gelukkig in dezelfde richting gedraaid. Thom Yorke zong met een stem waarvan je hart meteen doormidden brak, terwijl Johnny Greenwood het nummer voedde met effectjes, blieps, samples en, wel ja, een paar vleugjes gitaar. Ook het weemoedige 'No Surprises' klonk groots, en tijdens het onwaarschijnlijk intense 'Fake Plastic Trees' liepen de koude rillingen als volleerde olympische atleten de honderd meter horden over mijn ruggengraat.

Op dergelijke momenten herinnerde iedereen zich weer dat Radiohead één van die zeldzame groepen is die de zoektocht naar avontuur op intrigerende wijze wist te versmelten met onweerstaanbare songs. Alleen: uitgerekend daar raakte de balans tijdens de nieuwe nummers regelmatig uit evenwicht. De groep tastte weliswaar de eigen grenzen af, en speurde daarbij als steeds naar onontgonnen structuren en klankkleuren, maar échte songs kon je het moeilijk noemen. Meer dan eens had ik de indruk dat ze hun opleiding aan de kunstacademie een brug te ver hadden meegenomen, zodat nummers als 'Morning Bell' en 'Everything In It's Right Place' bij momenten zo vergezocht klonken dat zelfs de leden van dEUS er een beetje ongemakkelijk bij zouden worden. Aan ideeën geen gebrek, maar het bindmiddel om ze tot een pakkend geheel om te toveren ontbrak. Ik miste een gedenkwaardige melodie of een referentiepunt waar je even op terug kon vallen. In plaats daarvan deed de muziek me meer dan eens aan Indiana Jones denken die zich op heldhaftige wijze een weg baant door een dichtbegroeid oerwoud, maar na een week tot de constatering komt dat hij de hele tijd zijn eigen spoor heeft lopen volgen. Tijdens dat soort passages nam het publiek een afwachtende houding aan en werd er merkelijk koeler gereageerd. 'Just', een venijnige rocksong uit het onvolprezen The Bends, maakte veel goed en ook 'Airbag' wakkerde het enthousiasme aan, maar telkens opnieuw werd de set opgehouden door nieuwe nummers die hun definitieve vorm nog lang niet gevonden hadden.

Tijdens de bissen werd Colin Greenwoods verjaardag in de verf gezet met een door zesduizend kelen aangeheven lofzang, en na het wervelende 'Paranoid Android' viel het doek met het toepasselijke 'How To Disappear Completely And Never Be Found'. Zo'n vaart zal het hopelijk niet lopen, en het blijft natuurlijk gissen naar de manier waarop diezelfde songs in de studio werden ingespeeld, maar op basis van wat ik in Athene heb gezien, zou het me niets verbazen wanneer de nieuwe cd de Be Here Now van Radiohead wordt: de plaat waarvan de groep achteraf zélf zal toegeven dat ze er even mee uit de bocht is gegaan.

Radiohead concerteert op 11 en 12 september op de festivalweide van Werchter. Het eerste optreden is inmiddels zo goed als uitverkocht. Info tickets: 0900-80800.

Yorke en de zijnen meten temperatuur op in Griekenland

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234