Maandag 06/04/2020

Een Brueghel is geen Bruegel

Belgische restaurateurs namen voor een Roemeens museum een schilderij onder handen. Het werk, dat aan Pieter Bruegel de Oude werd toegeschreven, bleek na hun onderzoek een kopie gemaakt door zijn zoon, Brueghel de Jonge.

Het KIK (Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium) restaureerde en onderzocht De moord op de onnozele kinderen. Het schilderij werd een werk van Pieter Bruegel de Oude genoemd, maar blijkt nu een kopie die door zijn zoon is gemaakt.

In het Roemeense Brukenthalmuseum, dat het KIK de opdracht gaf het werk te restaureren, staat er 'Pieter Bruegel de Oude' op een naamkaartje onder het werk. Het museum krijgt dus een gerestaureerd, maar minder waardevol werk terug en zal een nieuw bordje moeten hangen.

De ploeg onderzoekers bepaalde de leeftijd van het werk door de houten drager van het schilderij te onderzoeken. De panelen van het werk werden tussen 1585 en 1594 gekapt, verschillende jaren na de dood van Bruegel de Oude. "Via de jaarringen van de boom waaruit het paneel is gemaakt, kunnen we bepalen uit welke periode de bomen komen", legt onderzoekster Pascale Fraiture uit. "De exacte leeftijd achterhalen gaat niet, want de schors van de boom zit niet in het paneel verwerkt, maar we weten nu zeker dat het om een werk van Brueghel de Jonge gaat en niet van de Oude."

Pieter Brueghel de Jonge kopiëerde werken van zijn vader om economische redenen, want de nieuwe burgerij rond Antwerpen was enorm geïnteresseerd in bruegeliaanse kunst. Het gerestaureerde schilderij is niet de enige kopie van De moord op de onnozele kinderen. Brueghel de Jonge maakte er wel elf versies van. Daarbij ging hij zeer nauwkeurig te werk. Hij tekende het werk van zijn vader over op carbonpapier, zette kleine puntjes en verbond ze later op het paneel. De reproductie die het KIK restaureerde, bevat één klein foutje: Brueghel vergat de lans van een soldaat, die links boven in het schilderij van zijn vader staat, te schilderen. Hij schetste hem wel, maar zag de tekening tijdens het schilderen over het hoofd.

Het onderzoeksteam van het KIK ontdekte dit toen ze het werk met infraroodstralen scande. "De stralen laten ons toe de krijt- of potloodlijnen achter het laagje verf te zien", legt kunsthistorica en Brueghel-expert Christina Currie uit. We staan in een van de ateliers van het KIK in Brussel. Met een afstandsbedieing bestuurt een onderzoekster de scanner die de schetsen onder de verf van een klein schilderijtje onthult. De onderzoekers gebruiken röntgenfotografie om de penseelstreken te onderzoeken. "Hier zie je hoe Brueghel uitsparingen liet in de sneeuw voor de figuren", vertelt Currie, terwijl ze naar een grote röntgenfoto van de Brueghel wijst.

Postkaart

Het KIK onderzocht en scande het werk, maar restaureerde het ook. Vooral de houten achterkant van het paneel was aan een opknapbeurt toe. Tijdens restauraties in de 19de en 20ste eeuw werden kleine steunpaletjes aan de achterkant van het werk gelijmd. De houten ondergrond kon hierdoor niet uitzetten of krimpen, en er ontstonden scheuren en gebroken voegen. De onderzoekers van het KIK verwijderden de steunpanelen en zetten aluminium staven in de plaats, die buigzaam genoeg zijn om het hout te laten bewegen. In de lijst van het werk zullen ze een microklimaatbox installeren, die de luchtvochtigheid rond het kunstwerk stabiel moet houden. Zo blijft het tableau beter bewaard.

De restauratie van het schilderij is bijna afgerond, alleen een vernislaagje ontbreekt nog. "De oorspronkelijke vernislaag, was vrij geel en glanzend", vertelt conservatrice Françoise Rosier. "Die is er tijdens een vorige restauratie opgezet. De gele gloed gaf het werk de uitstraling van een postkaart. Bovendien ging de koude sfeer die rond het werk hing verloren, want de sneeuw had een gelige kleur."

De restauratie van het werk nam minder dan een jaar in beslag - de Brueghel kwam september vorig jaar bij het KIK binnen. Na de restauratie reist het werk door naar een tentoonstelling in Luxemburg. Het Bukenthal Museum leende het schilderij uit voor een grote tentoonstelling. Hoewel het topstuk nu geen werk van Bruegel de Oude blijkt, blijft het een interessant stuk. Zeker omdat de originele versie van De moord op de onnozele kinderen werd overschilderd door zijn eerste eigenaar. De figuren van doodbloedende, gekeelde kinderen werden er vervangen door kippen en hammen omdat de koper het wrede onderwerp van het werk bij nader inzien niet kon appreciëren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234