Vrijdag 21/01/2022

Een boeman met compassie

Dat de patronale wereld en sommige media hem neerzetten als volksvijand nummer één, neemt ABVV-voorzitter Rudy De Leeuw op de koop toe. Het gaat niet om hem, maar om het doel waarvoor hij strijdt. 'Ik ben geen fetisjist van stakingen, ik ben een fetisjist van rechtvaardigheid.' Hugo Camps

e gedoodverfde boeman in Rudy De Leeuw is vandaag onherkenbaar. De ABVV-voorzitter ontpopt zich als een geboren verteller. Vriendelijke toonhoogte, geamuseerd lachje. Niet één keer de vuist op tafel. Hij drinkt koffie per thermoskan in een ruim verlichte, sobere werkkamer. Uit het raam: een panorama van daken in hartje Brussel. Twee kunstwerken aan de muur liggen hem na aan het hart: een Paulus met zijn sociaal realisme en een schilderij van een Senegalees. "Afrika ontroert en bedroeft mij." Echt sprakeloos was hij in het Prado in Madrid. "De kruisafneming van Meunier sneed dwars door me heen."

Hij draagt een das.

Bijna liefdevol zegt hij bij het begin: "U bent niet gekomen om strijdkreten van het ABVV te horen. Dat begrijp ik. Maar ik moet u teleurstellen: mijn privéleven draag ik met me mee als een gesloten boek. Ik vind dat personificatie van publieke functies iets decadents heeft. De essentie van mijn vakbondsleven is te vatten in één zin: arbeid is geen koopwaar. Daarmee is alles gezegd."

Twee uur later. "Op een dag kreeg ik een brief van mijn dochter. Ze schreef over mijn voortdurende afwezigheid, over het feit dat ik niet eens wist wat er in haar omging. En dat ik wel altijd kritiek had, maar zelden met een complimentje uitpakte. Toen ben ik even stilgevallen. Ik heb die brief bewaard, hij is dicht bij mij. Ja, ik heb een brief teruggeschreven. Maar sta mij daarover enige zwijgplicht toe. Mijn brief was even persoonlijk als de hare."

Hij weet het: algemene stakingen zijn niet meer zo populair in dit land. "Denk vooral niet dat mij dat ontgaat. Maar: ik sta in de continuïteit van een traditie die 115 jaar oud is. Ik ben geen fetisjist van stakingen, ik ben een fetisjist van rechtvaardigheid. En dan heb je soms acties nodig. Dan moet je ook alleen durven te staan. Het laatste bedoel ik niet letterlijk. Niet ik, ons ledenparlement van 300 man heeft beslist dat we die nationale staking nodig hadden om verder onheil te voorkomen. Alleenheerschappij is niet des ABVV's, en dat strookt volledig met mijn opvattingen over democratie en solidariteit. Met de essentiële waarden die mijn vakbondsleven sinds 1983 vorm hebben gegeven."

"Wat de perceptie in de publieke opinie betreft, spreek ik graag president Roosevelt na. Het grootste probleem is: angst voor angst. Angst voor alternatieven, angst voor strijd om banenbehoud, angst voor dissidentie in de soms tot mythe verheven consensus. Het is vaak zo irrationeel. De economie is één dag stilgelegd als waarschuwing. De volgende ochtend was iedereen weer aan het werk. Hoezo imagoschade? Hoezo afbraak van het consensusmodel? Het wordt nog zelden hardop gezegd, maar de dag dat het stakingsrecht niet meer van toepassing is, houdt de democratie op. Die diepe overtuiging overstijgt veruit het cliché dat Rudy De Leeuw een nationale boeman is of dat het ABVV het laatste bastion van een aftands socialisme zou zijn. Niet wij zijn dan in het geding, de democratie kapseist."

Imagebuilding is geen kopzorg. "Kijk naar de ontstaansgeschiedenis van het syndicalisme in België: het is altijd politiek geweest. Denk aan het algemeen stemrecht. Ik heb na mijn werk in het vormingsinstituut altijd dicht bij de voorzitters gestaan. De een was historicus, de ander een overlegsyndicalist, een derde meer hervormer. Dan heb je de keuze: of je wordt een apparatsjik, of je verzilvert je rijke ervaring ten dienste van je achterban. Ik ben geen man van vlag en wimpel, maar nog steeds ben ik trots dat ik het negatieve advies heb mogen schrijven voor de achtste nucleaire centrale. Het ABVV stond toen helemaal alleen in het controlecomité voor gas en elektriciteit. We gaven geen krimp.

"Mijn voorganger Mia De Vits was zeker een echte vakbondsvrouw. Ik ken haar bitterheid van vandaag, maar die heeft ook een zoete kant. Ze weet dat de voorzitter van het ABVV altijd haar linkerhand is geweest. Misschien zelfs haar linkerhart, zoals u zegt. Ze weet ook dat ik niet vergeten ben dat het ABVV teruggaat tot de eerste mensen die zich organiseerden: textielarbeiders en drukkers. Eigenlijk beklaag ik mensen die losgeslagen zijn in de continuïteit van de geschiedenis."

Rollercoaster

Macht, invloed, gezag, perceptie: het is vandaag meer een rollercoaster dan een vast stramien. De vakbond als strandjutter?

Nu blaast hij, bolt de wangen en spreekt stiller dan zijn verleden. "Luister, de vakbond kan niet zonder de politiek. Niet-gesyndiceerden genieten evengoed van onze verworvenheden als actieve vakbondsleden. Dat maakt onze representativiteit ook zo legitiem. Ik verafschuw corporatisme.

"Op een dag hoorde ik van onze dokwerkers: waarom zouden we nog rood stemmen? De kloof tussen vakbond en partij was pijnlijk zichtbaar geworden. En is dat nog steeds. Waar zijn de vakbondsvertegenwoordigers in het parlement? Zie je ooit nog een arbeider op het spreekgestoelte, Meryame Kitir uitgezonderd? Ik begrijp dat een politieke partij een eigen agenda heeft, maar er is toch nog zoiets als een bloedgroepgevoel.

"Maar zoals gezegd, we hebben de politiek nodig. De linkerzijde was vroeger alleen sp.a, en is nu verbreed tot Groen en de ACW-vleugel. Vroeger kon je nog een travaillistische regering vormen. Met de versplintering van het politieke landschap is dat nu onmogelijk. Maar mijn uitgangspunt blijft: standpunten van vakbonden mogen niet politiek dakloos worden.

"De kloof met de politiek is uitgediept door het generatiepact. Nu wordt de verwijdering doorkruist door het populisme. De Ware Finnen, Wilders, dat soort Rattenvangers van Hamelen. Wilders heeft een deel van de klassieke vakbondsbasis meegezogen met valse beloften. Hij heeft niet één bezorgdheid van de vakbonden hard kunnen maken. In Frankrijk steekt Marine Le Pen de kop op, in Italië worden noord en zuid tegen elkaar uitgespeeld. Duitse deelstaten willen niet meer betalen voor hun armere buren. Het is ieder voor zich. En daar bovenop komt nog de eurocrisis. Ook zo'n triest noord-zuidverhaal. Liggen Ierland en IJsland dan in het zuiden van Europa? Nationalisme is een draak met vele koppen."

Zeg dat tegen Bart De Wever. "Ik trek de democratische grondslag van de N-VA niet in twijfel. De verkiezingsuitslag heeft De Wever gelegitimeerd. Maar N-VA staat voor alles wat tegengesteld is aan een vakbond. Wij hebben het over solidariteit, over grenzen heen. N-VA heeft het over de benepen culturele identiteit van het Vlaming zijn. En wie daar niet aan beantwoordt is een slechte Vlaming. Als men mij naar mijn identiteit vraagt, zeg ik: natuurlijk ben ik ook Vlaming en Europeaan, maar bovenal ben ik opa, socialist en syndicalist. Een gemeenschap gebaseerd op democratie, pluralisme en solidariteit gaat voor mij ver boven taalculturele hegemonie. Geen twijfel over mogelijk. Ik weet als geen ander hoe belangrijk het voor ons is om alom in de wereld sterke vakbonden te hebben. Alleen redden wij het niet. Maar dat betekent wel autonome vakbonden, geen blindengeleidehonden.

"Veel is vanzelfsprekend geworden in onze welvaartsstaat. Daardoor worden prangende vragen niet meer gesteld. Kunnen mensen nog vrij opkomen voor hun loon- en arbeidsvoorwaarden? In China, Iran en Birma niet. Ik ben een internationalist uit roeping, niet uit opportunisme. Syndicalisme à la carte van een regime beschouw ik eerder als een wegwerpartikel."

Acht jaar voorzitter van het ABVV, acht jaar in het onderwijs gestaan. Handelsingenieur van opleiding. Waar ligt de grens tussen de intellectueel en de ideoloog? "Het gaat mij vooral om historisch besef. Om de sleutelwaarden van een beweging, gestold in de geschiedenis, die in haar humanistische idealen geen verraad mag kennen. Dan maakt het niet zoveel uit of je als intellectueel of als ideoloog geboekt staat. Door de democratisering van het onderwijs heb ik kansen gekregen als intellectueel. Het zou bijzonder wrang zijn mocht ik dat ooit in mijn leven vergeten.

"Zie wat Cameron doet in Groot-Brittannië. Hij privatiseert als een koud mes het universitaire onderwijs. Inschrijvingsgeld: 10.000 pond. Er komt een generatie die met mijn sociale achtergrond nooit aan hogere studies kan beginnen. Mijn hart bloedt als ik dat hoor. Doodjammer dat in Groot-Brittannië de vakbonden niet langer het hart van het socialisme zijn. Dat is de kwalijke erfenis van Thatcher, die nog steeds voortduurt. En die ook nog steeds repercussies heeft op de economie in Europa.

"Je kunt veel van de vakbonden zeggen, maar wij hebben sinds de jaren zestig in België wel een systeem uitgebouwd van inkomensgelijkheid en sociale zekerheid. Hier werd de rijkdom effectief verdeeld. Ik heb er trouwens geen moeite mee te zeggen dat ik niets tegen rijkdom heb, ik heb alleen iets tegen armoede."

Het is hem in de beeldvorming niet altijd aan te zien, maar Rudy De Leeuw herleeft als hij tussen de mensen mag staan. Aan fabriekspoorten en houtvuren. Hij die vanuit zijn functie ook regent van de nationale bank is, kan niet zonder de adem van zijn centrales, zijn leden en délégués, zegt hij nu enigszins geëmotioneerd. Een volksmens was hij al in een vorig leven, als schepen van Denderleeuw. "In de jaren tachtig voerden de spoormannen drie weken actie tegen de volmachtenregering van Wilfried Martens. Wie kan zich dat vandaag nog voorstellen? Wie weet nog dat Georges Debunne de openbare diensten in de jaren zestig op de kaart heeft gezet? Om u maar te zeggen dat het ABVV geen eendagsvlieg is. Niet in goede en niet in kwade dagen."

Toch, een geboren syndicalist is hij niet.

Nooit rebels

"Mijn vader was metselaar, mijn moeder zelfstandige. Ze had een fotowinkel met schilderijtjes in Aalst. Stilaan is dat uitgebouwd tot een soort commerciële galerie met kadertje en doekjes van schilders uit de buurt van Denderleeuw, en dan tot een heuse kunstgalerie. Later is mijn vader mee in de zaak gekomen. Of hij leed van de maatschappelijke superioriteit van zijn zakenvrouw? Mijn ouders leven nog, dus moet ik voorzichtig zijn. Maar mijn moeder was zeker een sterke vrouw. Zij heeft een grote invloed op mij gehad. Nog steeds werk ik graag met sterke vrouwen.

"Mijn vader was lid van het ABVV, maar sprak daar nooit over. Mijn moeder was veeleer christelijk. Maar in die tijd was het ordewoord voor zelfstandigen: verbrand u niet aan politiek of religie. Een echte rebel ben ik nooit geweest. Niet één keer in mijn hele leven heb ik gevochten. Maar op school waren we wel met enkelen die niet zouden toestaan dat een leerling gepest werd. Op een dag werd ik gestraft door mijn moeder. Ik was een jaar of elf. Uit protest begon ik met haar een discussie over Vietnam, een oorlog waar ik toen al tegen was. Ik kreeg nog net geen pandoering. Verder terugkijkend moet ik zeggen: ik kan mij niet herinneren dat ik echt gepuberd heb. Later als student was ik natuurlijk ook even maoïst, maar dat heeft niet lang geduurd. Algauw kwam ik in de ban van het democratische socialisme."

Zijn vader was niet kerkelijk, maar dat werd een beetje weggestopt tegenover de kinderen. "Ik ben gedoopt en ook nog voor de kerk getrouwd. Een geloofscrisis heb ik niet gekend - het ging vanzelf over. Mijn kinderen stuurde ik naar de gemeenschapsschool. Het was ook een beetje de ambiance van de tijd. Post-'68 en paars liggen op dezelfde lijn van ontvoogding en persoonlijke vrijheid. De ethiek kwam voorop, behalve in de economie. Daar draaiden Thatcher en Reagan de sluizen van het marktdenken en het casinokapitalisme open. Ik neem het paars nog steeds kwalijk dat ze het ethische deficit van de economische en financiële we- reld ongemoeid heeft gelaten. Met paars-groen kon ik anders best leven. De ontzuiling is toen bekrachtigd op het immateriële vlak. De financieel-economische ethiek is helaas weeskind gebleven."

Rudy De Leeuw betreurt de verdeeldheid van links. Al ziet hij wel in dat rechts het makkelijker heeft om te scoren in de publie- ke opinie. "Een simpele tweet volstaat, wij van links moeten alles eerst nog eens uitleggen. Ik begrijp dat niet, vind het ook onrechtvaardig en intellectueel oneerlijk." Maar goed, de verdeeldheid kan hij niet ontkennen - zie in Nederland GroenLinks, de PvdA en de SP. "Ik blijf oproepen tot progressieve frontvorming. Het is ongemeen belangrijk dat het vakbondsstandpunt ook op parlementaire en gouvernementele hoogte wordt getild. Er is nog een lange weg te gaan. Daarmee doe ik nu ook een oproep aan de sp.a.

"Dit gezegd zijnde hoed ik mij voor links populisme als antwoord op rechts populisme. Ik ben het wat dat betreft oneens met David Van Reybrouck. Rechts mag dan aan een knipoog genoeg hebben om het volk te bespelen, ik pas daarvoor. Alleen moeten we wel durven te zeggen wat we denken. Bijvoorbeeld dat de wilde sanering de eurozone kapotmaakt. Het verbaast me dat de rechterzijde nooit wordt uitgenodigd om het tegendeel te bewijzen. Terwijl gerenommeerde economen als De Grauwe en Krugman geheel onze analyse delen, en dat zijn toch heren die je niet kunt verdenken van prietpraat. Zij staan ver boven de cafépraat van de Van Rossems en de Dedeckers van deze wereld."

Met steeds meer ongeduld wacht hij op een tegenbeweging voor de gure rechtse winden in Europa. "Ik wil wel weer eens een vooraanstaand politicus horen zeggen: 'Europa zal sociaal zijn of het zal niet zijn.' Het is treurig dat in Nederland de PvdA zich laat verleiden om als alternatieve gedoogpartner in te springen als Wilders niet thuis geeft. Allicht ga je dan als partij de afkalving tegemoet. Het hoort niet dat sociaaldemocraten zich laten degraderen tot depanneurs voor het rechtse beleid van Rutte. De PvdA moet gewoon duidelijk zijn en tegen het gedoogkabinet zeggen: hoepel op met je rechtse fratsen. Wij zeggen neen. Punt.

"De Spaanse premier Zapatero heeft zijn steun verloren toen bleek dat hij terugkwam op zijn belofte dat sociale afbraak nooit beleid zou worden. In zijn eerste ambtsperiode was hij niet bezorgd over de aanvallen van rechts, hij vond het een geruststelling. Hij is zichzelf afgevallen, en dan is de kiezer onverbiddelijk."

Haatmails

De voorzitter heeft in zijn directe omgeving armoe gekend, zegt hij. "Dat ik wist dat niet de moeder maar de tante voor Sinter- klaas moest spelen. Dat er aan het einde van de maand geen geld meer was. Dat kinderen in mijn school totaal achtergesteld wa- ren, niet eens konden lezen en schrijven. Ik kom niet uit een beschermd milieu, hoor. Die sociale pijn vergeet je niet. Je draagt het mee, ook als je in een soort palazzo aan de dis zit.

"Sinds mijn jeugd weet ik: de macht komt niet alleen van de politiek, ze komt ook van de economische en financiële baronnen. Kijk eens waar onze beste mensen naartoe gaan. Ze gaan voor gewin in het buitenland, zelfs in Wall Street aan de slag. De braindrain in dit land is ongekend. En hoor je daar iemand over?"

De algemene staking van maandag was zeker geen wanhoopsdaad of een uiting van moedeloosheid. Het was een weloverwogen en democratisch gelegitimeerde vakbondsactie om dreigend onrecht alsnog te voorkomen. "Dat ik her en der werd neergezet als een soort volksvijand, neem ik op de koop toe. Al betreur ik de toenemende personificatie van het publieke leven. Dat is echt niet gezond. Zelf heb ik nooit om beveiliging gevraagd. Achteraf heb ik een paar keer gehoord dat de politie een oogje in het zeil hield. Haatmails? Valt wel mee. Een stuk of tien per dag. Ik heb wel een stalker die me niet met rust laat.

"De rechterzijde volhardt in de boosheid. Blijft zeggen dat de groei moet komen van flexibilisering, deregularisering. Ik spreek de Franse socialist Hollande graag na: de financiële wereld blijft een vijand. Het casinokapitalisme tiert nog welig. En de arbeidsmarkt is wankel. Het is niet met interims dat men vertrouwen geeft aan de mensen. Maar liefst 24 procent van onze tewerkstelling is deeltijds. Meer inkomensstabiliteit en zekerheid bieden is een sociale verwachting én een economische imperatief.

"Europa hinkt hopeloos achterop. De uitputtende saneringsprogramma's werpen ons in de dieperik. Griekenland blijft een onoplosbaar probleem. Het Duitse model van Merkel is trouwens nefast voor de sociale stabiliteit van heel Europa. Zij is het die ons gijzelt en aan de bron ligt van de crisis in de eurozone. De loonontwikkeling in Duitsland en de inkomensongelijkheid in de regie van Merkel hebben Europa de das om gedaan."

Het middenveld in België heeft goed standgehouden. Dat kunnen zelfs Unizo en Voka niet ontkennen. "Door de sociale zekerheid en het indexsysteem heeft de consument hier nooit helemaal het vertrouwen verloren. Wij kennen ook nog minimum- lonen. Maar het vervlochten triumviraat economie, ecologie en solidariteit dreigt onder druk te komen als de crisis aanhoudt. Een manco is ook dat er weinig visie is op duurzame economie.

"Het laatste was ook de inzet van de staking. Daarom is het verwijt van een willekeurige hold-up op de publieke ruimte ook zo fundamenteel oneerlijk. We hebben brieven geschreven, waarschuwingen uitgestuurd, om overleg gesmeekt, maar in de politiek weten ze niet meer hoe de machine van een sociale organisatie werkt. De staking was een succes, ook omdat iedereen zich zeer gedisciplineerd heeft gehouden aan ons ordewoord. Niemand kan aankomen met een snee in zijn vinger of met een stukgeslagen uitstalraam. En dan roepen ze bij Voka en Unizo triomfantelijk dat de kmo's niet onder de staking hebben geleden. Zij hadden anders wel deurwaarders on hold, wij niet."

Trappistenbier

Even wordt hij boos. "Hoorde je De Wever ook zeggen dat dit land gegijzeld wordt door het FGTB en de PS? Hij doet niet anders dan vijandbeelden ophangen. Ik huiver voor dit pseudoculturele gespin. Er zijn in het ABVV regionale verschillen in temperament en gevoeligheid, maar niet wat discipline betreft. De Wevers suggestie dat we in een complot met de PS zitten, is kwaadaardig."

Of er veel slapeloze nachten aan de staking vooraf zijn gegaan, vraag ik. Breed lachend: "Januari was slopend, van vergadering naar vergadering. Ik kom normaal werken met de trein, maar dat lukte nu niet altijd. In de week voor de staking heb ik tegen mezelf gezegd: 'Rudy, maak het hoofd leeg.' Met een stel vrienden ben ik naar een tangoavond gegaan, om te luisteren naar de muziek. Ik kan dansen, ja, maar dat heb ik die avond niet gedaan.

"Ik ben veel met taal bezig. Nu leer ik Spaans - heel verfrissend. Het geeft je toegang tot de enorme cultuur in Latijns-Amerika. De laatste dagen lees ik over de Azteken. Ik ben trots dat ik Gabriel García Márques nu in zijn eigen taal kan lezen. Ik ben een veelvraat in het opslaan van kennis. Ik lees Tony Judd, Godenslaap van Erwin Mortier en Wilde zwanen, om meer over China te weten te komen. En alles tegelijk.

"Sterrenrestaurants interesseren me niet, maar ik ben wel een bierkenner. Trappist vooral. Ik ben ooit ambassadeur van Orval geweest. Van de paters, ja. Ik heb alle zes abdijen bezocht die bier brouwen. Als er iets goddelijks is, dan wel een trappist."

Bijna beschroomd: "Zullen we het weer even over de vakbond hebben? Natuurlijk hebben de indignados recht van spreken. De concentratie van fortuinen in enkele handen is schandelijk. Hier gaat het nu vooral over langer werken. Van Quickenborne heeft dat debat bij voorbaat vergiftigd. Alsof de vakbonden geen oog zouden hebben voor de vergrijzing. Wij willen meteen de discussie openen, maar wel op de juiste fora en met fatsoenlijke argumenten. Dat de babyboom een opaboom is geworden, moet je niet in het keurslijf van meer levensverwachting prangen. Kern van het probleem zijn de kosten van ouderenzorg. Het generatieconflict is minder relevant. Altijd werden mensen geboren die vervolgens deelnamen aan het arbeidsproces, oud werden en de aarde verlieten. Jongeren en ouderen kunnen daarover heel goed een debat voeren. Terloops: over de problemen van de consument, de volksgezondheid en de zorg hoor je ratingbureaus niet."

Soms ligt er een schijnsel van nostalgie over hem. Iets van verlegenheid. "Nostalgisch? Verlegen? Ik ben me er niet van bewust. Tenzij u bedoelt dat ik niets van het verleden laat vallen. De historie blijft intact als inspiratiebron, dat kan ik niet ontkennen. Ik kan me best amuseren, maar en plein public mag ik mij niet veel humor permitteren, of ironische of cynische taal. Dat pikken de mensen niet van een vakbondsvoorzitter. "Ik ben een familieman. Ik vind het heerlijk om met mijn zoon en dochter te discussiëren. Toen mijn eerste kleinkind geboren werd, heb ik gezworen dat ik er meer aandacht aan zou besteden dan aan mijn opgroeiende kinderen. Elk weekend trek ik een halve dag uit voor mijn kleinzonen. Die vreugde is kalendervast en neemt niemand me af."

Glunderend: "In december '06 sloot ik mijn eerste interprofessioneel akkoord, na een nacht onderhandelen. 's Avonds moest ik naar Terzake. In het naar huis rijden beluisterde ik mijn voicemail. Ik hoorde mijn vrouw zeggen: 'Er wordt hier een kind geboren en ge zijt er wéér niet.' Als een speer ben ik naar de materniteit gereden. Grootvader was te vroeg - het kind was er nog niet."

Zou er nog een uitgebreid diner in zitten met Bruno Tobback, die op de stakingsdag riep dat de vakbond een atoombom had geworpen op een mug? "Ik ben niet van een rijke tafel en volgens mij is Bruno dat ook niet. Ik had een goede band met Caroline Gennez, maar die moest ook langzaam worden opgebouwd. Ik heb er vertrouwen in dat het met Tobback ook zo zal gaan. Wel eerst snuffelen en aftasten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234