Dinsdag 20/08/2019

'Een boek is een genotsmiddel'

De Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen (VBVB), de organisator van de Antwerpse Boekenbeurs, heeft vanaf vandaag een nieuwe top. Uitgever André Van Halewyck, tevens de drijvende kracht achter Het Andere Boek, is de nieuwe voorzitter. Dorian Van der Brempt, die zijn sporen vooral in de wereld van de beeldende kunst verdiende, is nu directeur. Aan plannen geen gebrek: een Antwerps boekencentrum om en rond een Boekenstraat in het Sint-Felixpakhuis, een virtuele boekenbank en een nieuwe naam.

Antwerpen / Eigen berichtgeving

Jeroen de Preter en Jan de Zutter

De Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen is bij het brede publiek nauwelijks bekend, ook al is zij organisator van de jaarlijkse Boekenbeurs in Antwerpen. Het succes van de Boekenbeurs zorgde ervoor dat haar locatie, het Antwerpse Bouwcentrum te klein werd. Bedes bij het Antwerpse stadsbestuur om het boekenfeest een deftig onderkomen te gunnen, bleven tot voor kort onbeantwoord. Reden waarom de VBVB ermee dreigde Antwerpen te verlaten. "Er komen jaarlijks 170.000 mensen naar de Boekenbeurs", zegt André Van Halewyck. "Het evenement geeft de stad een grote culturele uitstraling. Antwerpen mag daar wel eens iets voor in de plaats geven. Ik heb de indruk dat men stilaan de ernst van het probleem in begint te zien en bereid is om mee te denken over oplossingen. De communicatielijn met de stad werkt de laatste tijd in elk geval beter."

Van der Brempt: "De kern van het probleem is dat het Bouwcentrum een nv is die er weinig belang bij heeft om uit te breiden. De enige vragende partijen zijn de organisatoren van het Vakantiesalon en de Boekenbeurs. Het periode van het Vakantiesalon en de Boekenbeurs zijn niet toevallig ook de twee momenten waarop het buurtcomité klaagt. En dat zijn kiezers. Anderzijds heeft het stadsbestuur in het bestuursakkoord geschreven dat Antwerpen 'de boekenstad' moet worden. Cultuurschepen Eric Antonis stelde voor om tenten rond het Bouwcentrum te plaatsen, maar dat mag niet van de brandweer. En sinds Volendam en Enschede is het gebruikelijk om het advies van de brandweer te volgen. Daarnaast zijn er de wilde plannen om op het Zuid een megacomplex op te richten. Voorlopig weten we alleen zeker dat het nog jaren zal duren.

"Uiteraard hebben we overwogen of we niet beter zouden uitwijken, naar Gent bijvoorbeeld. Maar Flanders Expo vind ik te ongezellig voor de Boekenbeurs. Kortrijk is vragende partij om ons op te vangen, en de expohallen zijn inderdaad een geschikte locatie. Daar missen we dan weer de bezoekers uit Nederland. Antwerpen blijft de beste locatie. Voor het najaar hebben we vooral gewerkt aan de mobiliteit. Met de NMBS en De Lijn hebben we een akkoord over pendelbussen tussen de stations Berchem en Antwerpen-Zuid. Wie met de trein naar de beurs komt, krijgt bovendien een boekenbon van 200 frank, die in te wisselen is bij de boekhandel. En met de politie van Antwerpen hebben we een gesprek gehad over een vriendelijker parkeerbeleid."

Jullie zijn beiden ook drijvende krachten achter de 'alternatieve' boekenbeurs Het Andere Boek. Betekent dat dat de twee beurzen vanaf nu ook meer op elkaar zullen lijken?

Van der Brempt: "Ik zou het niet slecht vinden als die twee beurzen wat dichter naar elkaar toe zouden groeiden. Op termijn is integratie een voordelige operatie. Denk aan het auteursfestival op Het Andere Boek. In twee dagen treedt daar een veertigtal topauteurs aan. Al dat fraais zit dus heel dicht op elkaar. De Boekenbeurs duurt elf dagen, wat de mogelijkheid biedt om dat auteursfestival mooier te spreiden."

Op basis van jullie achtergronden lijkt het logisch dat de aandacht in de eerste plaats naar 'het betere boek' zal gaan. Terwijl het succes van de Boekenbeurs toch in de eerste plaats stoelt op de kookboeken, de reisgidsen, de educatieve uitgaven en dergelijke.

Van Halewyck: "De Boekenbeurs zal aan dat soort boeken niet minder aandacht schenken dan vroeger. De kracht van de Boekenbeurs is dat ze jaarlijks 170.000 mensen lokt. Het is, met een aanbod van 60.000 boeken, de grootste boekenwinkel van Vlaanderen. Dat is een kostbaar gegeven. Maar dat hoeft ons niet tegen te houden om als vereniging de nadruk te leggen op de kwaliteit binnen dat enorme aanbod."

De taak van de VBVB is veel breder dan alleen het organiseren van de Boekenbeurs. De vereniging is er 'ter bevordering van het Vlaamse boekwezen', wat dat ook mag betekenen.

Van der Brempt: "Ik wil het boek weer op de genotsagenda krijgen. Boeken zijn een genotsproduct, maar ik heb de indruk dat ze niet meer zo ervaren worden. Vorige zaterdag wandelde ik in het park. Een prachtige dag, veel mensen, maar ik heb er niemand een boek zien lezen. "

Bezondigt u zich niet aan doemdenkerij? Nooit is er meer gelezen dan vandaag. Honderd jaar geleden kon er nauwelijks één Vlaming lezen.

Van der Brempt: "Als ik in Amsterdam of Parijs het openbaar vervoer gebruik, zie ik lezende mensen om me heen. Die cultuur hebben wij niet. Vergelijk met Nederland, waar er per 10.000 personen een boekhandel is. In Vlaanderen is het er één per 25.000. Dat geeft te denken. Een van onze de belangrijkste ambities is het scheppen van een klimaat waarin mensen boeken en lezen vanzelfsprekend vinden."

Van Halewyck: "Om dat te verwezenlijken is het van groot belang alle spelers in het boekenvak dichter bij elkaar te brengen. Het Fonds voor de Letteren, het Nationaal Centrum voor Jeugdliteratuur, het Poëziecentrum, Behoud de Begeerte en de VBVB... Wij zijn uiteindelijk allemaal met hetzelfde bezig. Wij gaan proberen om al die neuzen wat meer één kant op te krijgen."

Van der Brempt. "Een specifiek probleem van de VBVB is dat ze zoveel verschillende belangenverenigingen overkoepelt: de belangen van de importeurs, de boekhandelaren en de uitgevers lopen niet altijd helemaal gelijk. En binnen die clubs onderling heb je vaak ook nog eens interne tegenstellingen. Daarom is het van belang om eerst en vooral een gemeenschappelijk, algemeen belang te definiëren. Zodra er daarover een consensus bestaat, kan er veel meer gerealiseerd worden."

Zoals?

Van der Brempt: "Het idee bestaat al langer om van het pakhuis Sint-Felix een boekencentrum te maken. Het zou veel efficiënter zijn, mochten alle verenigingen die uiteindelijk hetzelfde algemeen belang nastreven in één centrum zitten."

Van Halewyck: "We willen er een echte boekenstraat van maken, met boekenwinkels, een goeie boekbinder, een literair café..."

Aan schitterende ideeën is er in Antwerpen nooit gebrek. Maar daar blijft het vaak bij.

Van der Brempt: "Ik heb de indruk dat de stad het meent. Zowel Antonis als Marc Van Peel als An Coolsaet (respectievelijk schepen van Cultuur, Personeel en Ruimtelijke Ordening in Antwerpen, JDZ/JdP) hebben mij hetzelfde verhaal verteld. Ze vinden het, allicht om verschillende redenen, een goed idee. Antonis heeft ons bovendien expliciet gevraagd om in deze het voortouw te nemen. Dat willen we dan ook doen, in de hoop dat bijvoorbeeld het Fonds voor de Letteren zal volgen."

Waarom zouden andere verenigingen jullie volgen? De VBVB heeft niet echt een dynamische reputatie.

Van Halewyck: "Je raakt maar van die reputatie af door het tegendeel te bewijzen. Door plannen te realiseren die getuigen van een nieuwe dynamiek. Binnenkort veranderen we de bestofte naam Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen in boek.be. Die naam sluit aan bij een ander concreet plan: de uitbouw van onze Boekenbank. Op dit ogenblik is dat een elektronische databank waar boekhandelaars hun waar kunnen betrekken. Wij zijn van plan om van die Boekenbank een publiek forum te maken. Het wordt een site waar iedereen terecht kan voor informatie over boeken en auteurs. Je zult er recensies op vinden, informatie over de auteurs, de bibliotheek of de boekhandel waar je het boek kunt krijgen enzovoort."

Over het internet gesproken: is ook een elektronische boekhandel als Proxis lid van de VBVB?

Van Halewyck: "Op dit ogenblik zitten ze nog niet in de vereniging. Proxis heeft zich in het begin nogal agressief tegen de vaste boekenprijs gekant. Er zijn intussen gesprekken met Proxis, deels omdat het bedrijf een wat minder scherpe prijzenpolitiek voert."

Het internet lijkt in het Vlaamse boekenvak nog niet echt van de grond te komen. Speelt hier het aloude wantrouwen tegenover vernieuwing mee?

Van Halewyck: "Misschien wel. Als uitgever ben ik in elk geval niet geneigd om content op het net te plaatsen. Die verhalen over het e-book doen het goed in de media, maar in de praktijk loopt het toch nog niet zo'n vaart. Ook de virtuele boekhandel zie ik niet als een bedreiging voor de traditionele boekenwinkel."

Van der Brempt: "De traditionele boekhandel kan de klant meer service bieden dan een virtuele boekhandel."

Wij hebben lang niet te klagen van de service van Amazon bijvoorbeeld.

Van der Brempt: "Maar stel u toch eens voor dat u bediend wordt door een vriendelijke en wondermooie boekenverkoopster..."

Het menselijke contact...

Van der Brempt: "Onder andere. Ze is er om je te helpen en te informeren. In een paar minuten geeft zij je informatie die je op het internet pas na een paar uur hebt vergaard."

Het predikaat Vlaams zal binnenkort uit de naam van de vereniging verdwijnen. Een bewuste zet?

Van Halewyck: "Niet echt. We willen wel af van die verkrampte houding tegenover Nederland. Maar dat neemt niet weg dat we willen optreden als er wantoestanden zijn. Ik denk nu aan de Boekenbeurs in Turijn. De Nederlandstalige delegatie schrijvers bestond uit acht Vlamingen en twaalf Nederlanders, terwijl de helft door Vlaanderen werd betaald. Wij hebben daar nauwelijks enige inspraak in gehad. Ik stel ook vast dat zowat alle kwaliteitsauteurs een Nederlandse uitgever hebben. Omdat men in het centrum wil uitgeven worden, maar ook omdat er in het Vlaamse boekenvak te weinig zuurstof is. In Nederland is er immers een leenvergoeding. Door die vergoeding wordt er jaarlijks 450 miljoen frank extra in het vak gepompt. De Nederlandse uitgevers gebruiken de leenvergoeding als een argument om Vlaamse schrijvers binnen te halen. Volgens mij is dat een geval van oneigenlijke concurrentie."

Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen zal weldra boek.be heten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden