Zondag 25/10/2020

'Een boek dat uitgelezen is, moet je doorgeven'

Tussen teen en tooi oogt ze kwiek en speels, tussen de kaften kiest ze resoluut voor het grote verdriet. 'Lezen kan aan veel dingen een uitleg geven.' Fotografe Lieve Blancquaert over haar liefde voor letters, ergens onderweg, met een doekje voor het wenen nooit veraf. 'Een boek overstijgt alles. Er is niets, enkel woorden. Zeg ik dat juist?' Door Lander Deweer

n de gang van het lichtrijke, voorname herenhuis waar fotografe Lieve Blancquaert (47) thuis is hangt een radiator. Daarop: Een week in december van Sebastian Faulks naast onuitgepakte exemplaren van Voorbij de grens, het boek achter het televisieprogramma. Eronder en ernaast: een toef ongeopende post onder veelkleurige verjaardagskaarsen.

Blancquaert beleeft drukke tijden. Haar retrospectieve tentoonstelling, zuinig Lieve Blancquaert fotograaf getiteld, verhuisde zonet van Gent naar Genk. Tegelijk fungeert ze als "enig maar onfeilbaar" jurylid in Cobra's Zomerfotowedstrijd. Straks dient bovendien zoon Boris (12) naar de sportdokter. Een rugbyblessure. Dochter Martha (14) huppelt de trap op. En af. En op.

Niettemin oogt Blancquaert bijzonder kwiek. Ontwapenende lichaamstaal, speelse blik. Eeuwig meisje. Als een petite princesse, zwevend van planeet IJdeltuit naar planeet Geograaf. Om ergens onderweg pardoes een lamp te doen oplichten.

Edoch. Mooi niet. "Ik laat me niet zo gemakkelijk meeslepen in een literaire fantasiewereld", vertelt ze. "Ik hou nogal van het realistische genre. Sommige dingen zijn in de realiteit immers waanzinniger dan in je fantasie. Zaterdag van Ian McEwan, bijvoorbeeld. Op één dag in het leven van één familie gebeuren, vanuit het brein van een chirurg bekeken, de waanzinnigste dingen. Fantastisch. Ik ga van nature dus niet snel naar fantasieboeken grijpen."

Wat doet die verhalenbundel van Roald Dahl dan op de kast achter je?

Blancquaert: "Ik vind alles van Roald Dahl geweldig. Van nature ben ik eigenlijk niet zo'n lezer, ik heb dat niet als kind meegekregen. Ons huis lag vroeger niet vol met boeken, wel integendeel. Maar ik heb een groot inhaalmanoeuvre gemaakt toen onze kinderen werden geboren. Ik heb hen waanzinnig veel voorgelezen. Al die kinderverhalen van Annie M.G. Schmidt, Astrid Lindgren of Roald Dahl heb ik pas leren kennen toen ik zelf al een stuk in de dertig was. Een ongelooflijke ontdekking. Alle Harry Potters ook. Die boeken zou ik anders nooit zelf hebben gelezen. Voorlezen, dat heb ik altijd tof gevonden."

Aan welke boeken wil je je deze zomer, in alle stilte, wagen?

"Ik heb klaarliggen: het laatste boek van Koch. Iedereen is daar zo lovend over en Nic (Balthazar, LDW) heeft hem net uit. En Congo ligt ook klaar (van David Van Reybrouck, LDW). Daar zal ik allicht al zoet mee zijn voor deze zomer. (lacht)Gitte van Kristien Hemmerechts heb ik trouwens net uit. Een klein maar mooi verhaal. En ik moet nog een boek lezen voor Uitgelezen Aan Zee, maar dat ligt hier ergens boven en ik weet even niet meer wat de titel is.

"De laatste twee weken van augustus gaan we naar Kabondo in Kenia, waar ik samen met Annemie Struyf al vijf jaar aan een weeshuis werk. Maar veel zal ik daar niet kunnen lezen. De kinderen gaan voor de eerste keer mee."

Waarmee de vraag zich opdringt: waar lees je het liefst?

"In vliegtuigen, in treinen, in dingen die in beweging zijn. Dan kun je toch niets anders doen en mijn grootste probleem met lezen is bovendien het vinden van rust in mijn hoofd. Zoals je ziet is dat hier niet zo eenvoudig. Ofwel is het vakantie en loopt het hier vol, ofwel heb ik het druk met het werk. Onderweg is voor mij dus de beste tijd en plek om te lezen. Dat is grotendeels ingegeven door mijn werk, waarvoor ik veel moet reizen. Vorige week zondag las ik bijvoorbeeld op de trein naar Genk. Ik vond het fantastisch dat die rit zo lang duurde, dan kon ik de hele tijd verder lezen.

"Enkele jaren geleden moest ik voor mijn werk naar China en las ik op het vliegtuig Marcel van Erwin Mortier. Ik weet nog dat ik toekwam in Peking en niet kon stoppen met lezen. In de taxi bleef ik maar lezen, zonder ook maar even naar de grote stad buiten te kijken. Ik voel die taxichauffeur nog in zijn achteruitkijkspiegel gluren. En ik maar blèten en blèten. Ik was compleet kapot van dat boek, zo schoon. Ik was dus echt in Marcel, in plaats van in Peking. Wat ik aan Erwin zo mooi vind, is dat je als lezer echt ziet en ruikt waar je zit. Als je dat teweeg kunt brengen..."

Welk boek sleepte je zo mee dat je er zelf in wilde zitten?

"(denkt lang na) Daar ben ik allicht te down-to-earth voor. Soms denk ik wel: 'Ik wil dat ook meemaken!', maar de realiteit laat dat niet toe. Ik durf er wel over te fantaseren, maar verder gaat het niet. De barrière tussen realiteit en fantasie is bij mij wel vrij groot. Alles wat erotisch is bijvoorbeeld. Ik was 16 jaar, las Anaïs Nin en wou plots best wel Anaïs Nin zijn. (lacht) In mijn hoofd heb ik dat wel gedurfd, maar in realiteit nooit."

Overkomt je dat trouwens vaak, tranen op de letters?

"Ja! Ik doe dat graag, wenen tijdens het lezen. Ook bij films. Ik vind een film eigenlijk zelfs niet geslaagd als ik niet heb moeten wenen. De emotie 'lachen' blijft me veel minder lang bij dan het grote verdriet. In Koch zit inderdaad veel humor, maar ik zal sneller voor een drama kiezen dan voor een komedie.

"Tegen Tonio zie ik dan weer tegenop. Ik heb er angst voor, ik vrees dat het zeer heftig zal zijn. Als er één ding is dat je als ouder niet wilt meemaken... Maar tegelijk denk ik dat het iets wonderlijks is. Misschien moet ik het inderdaad ook maar op mijn zomerlijstje zetten. Lezen kan aan veel dingen een uitleg geven. Schrijvers hebben het talent om onuitlegbare zaken toch nog onder woorden te brengen, heel straf. Ik ben daar eigenlijk wel jaloers op. "

Koop je veel boeken?

"Regelmatig, maar ik geef ze ook makkelijk weer weg. Een boek dat uitgelezen is, moet je doorgeven. Waarschijnlijk lees je het toch nooit opnieuw. Je ziet hier niet veel boeken staan. Verzamelen lukt mij niet zo goed. Blijkbaar hebben veel mensen de neiging om al hun boeken te ordenen en te tonen. Daar is iets gezelligs aan, maar toch vind ik het vooral een ballast om alles bij te houden. Dozen vol boeken heb ik al naar De Slegte gedragen.

"Je hebt trouwens zo'n groep intellectuelen die tegen alle hypes is. Daar ben ik dan weer tegen. Ik wil daar niet aan meedoen, ik erger mij er dood aan. Alle boeken van Stieg Larsson bijvoorbeeld heb ik in één zomer helemaal uitgelezen. Ik vond dat subliem. Fenomenaal, als pageturner en als verhaal. Maar het is not done om dat goed te vinden. Dat is zo gemakkelijk. De meeste mensen die dergelijke boeken slecht vinden, hebben ze hoogstwaarschijnlijk niet eens gelezen."

Moeten boeken voor jou onbevlekt blijven?

"Neen. Ik schrijf er soms in, maak oren: een boek mag gebruikt worden. Behalve fotoboeken. (lacht) Dat is een ander soort boek. Maar leesboeken mogen gebruikt worden. In mijn vriendenkring delen we nogal snel boeken uit en als er dan iets onderstreept of omcirkeld staat, intrigeert mij dat altijd. Waarom een bepaalde zin of een bepaald woord iemand raakt, dat is heel persoonlijk. Onlangs had ik het nog, al ben ik vergeten in welk boek het was. 'Dat is de kern van wat ik doe', dacht ik. Dus heb ik het maar onderstreept."

Leg het verschil tussen een fotoboek en een leesboek eens uit.

"Een fotoboek, dat is een heel ander verhaal, een heel andere ervaring. Bij een fotoboek ga ik altijd kijken hoe het eruitziet, hoe het geprint is, hoe het papier aanvoelt. Het verhaal wordt er heel anders verteld. Een roman is eigenlijk hetzelfde als naar een goede film gaan, maar dan zonder je te verplaatsen. Veel intiemer dan een film, want meestal lees je in je eentje en kun je er factoren als geluid en beeld zelf bij denken.

"Boeken schat ik hoger in dan film of muziek. En dan fotografie? Moeilijk, want fotografie is voor mij intussen echt een verhaal apart. Het is steeds moeilijker geworden om daar helemaal vrij naar te kijken. Maar ach, zolang het mij maar raakt en ik ergens ondersteboven van kan zijn. Het diner van Koch bijvoorbeeld heb ik nog maar pas gelezen. Fenomenaal. Heel schoon hoe hij beschrijft waartoe een mens in staat is om zijn kind en zijn eigen wereld te beschermen."

Verschilt de roes van fotografie veel van de roes van het lezen?

"Tuurlijk. Dat is een heel andere ervaring. Als ik aan het fotograferen ben, blijf ik altijd dicht bij de realiteit. Maar als ik lees, treed ik als het ware uit mezelf, dan ben ik op één plek in de wereld toch helemaal weg. Bij fotografie snijdt de techniek altijd een stukje van de roes weg. Je wilt altijd de perfectie zo goed mogelijk benaderen, nadenken hoe je het licht kunt pakken. Een boek is straffer, dat overstijgt alles. Er is niets, enkel woorden. Zeg ik dat juist?"

Je hebt zelf ook al een aantal boeken uit. Dat brengt ook ongetwijfeld een vat aan emoties met zich mee.

"Absoluut. Een boek maken en uitgeven is een mooi proces, maar het is telkens opnieuw als in je onderbroek staan. En een lange weg ergens naartoe. Ik ben altijd erg blij als ik het eindresultaat in handen heb, maar een week later is dat alweer over. Dan zie ik wat er niet perfect is. Erg fascinerend."

Sommige boeken wekken voor altijd associaties op over een bepaalde plek en tijd. Naar welk literair eiland zou jij graag nog eens terugkeren?

"(zonder twijfel) Naar die taxi in China! Of misschien ook naar die dag vorig jaar waarop ik De branding van Claudie Gallay las, op een kei voor de kust van Marseille. Ik had dat boek gekregen van Annemie, was er al vijf keer in begonnen maar het lukte mij nooit om erin te geraken. Op die dag paste alles volledig. Een boek over liefde en loslaten, op die kei aan de kust: ik was toen echt gelukkig. Ja, daar zou ik wel eens naar terug willen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234