Woensdag 01/12/2021

Een Blokker uit het hooggebergte

De verrassende overwinning van de extreem-rechtse Jörg Haider in Karinthië is het begin van de 'mars op Wenen'

Frank Schlömer

Hij scheurt in zijn Porsche over de Oostenrijkse autowegen, doet aan bungee jumping en alpinisme en weet op elke vraag een antwoord. Hij is jong en rijk en gebruind door de alpenzon. Die kleur staat ook voor zijn politieke overtuiging. Jörg Haider, de populist uit Karinthië, ziet zichzelf als de toekomstige Kanzler van het 'volkseigen' Oostenrijk.

Sinds vorige zondag heeft Jörg Haider zijn winnaarsimago nog een beetje vergroot. De gehaaide redenaar heeft 'het wonder van Klagenfurt' gerealiseerd, zoals de verkiezingsuitslag van extreem-rechts in Oostenrijk voortaan zal heten. Meer dan 42 procent van de stemmen kreeg Haider en vooral degenen die nu van de daken schreeuwen dat het 'maar' om deelstaatverkiezingen ging, weten dat deze stembusslag het belang van het Land Karinthië ver overstijgt.

Het is het begin van 'de mars op Wenen', zoals in het verre Klagenfurt zondagavond euforisch werd geroepen. Alvast is het voor de populairste ultrarechtse chef in Europa de voorlopige bekroning van een onophoudelijke opgang die nu al tien jaar duurt. Maar het is vooral ook het bewijs van de groeiende onmacht van zijn politieke tegenstrevers, die zondagavond in Karinthië alvast op het randje van de paniek balanceerden.

"De Oostenrijkse bevolking heeft een zeer duidelijk signaal gegeven aan de machthebbers die zich al jàren arrogant aan de macht vastklampen. Wenen, begin maar te beven, in 2000 kom ik", zo evalueerde Haider zijn onverwachte succes. In de herfst van dit jaar zijn er nationale parlementsverkiezingen en tegen het magische jaar 2000 wil Jörg Haider erster Mann, lees bondskanselier worden.

Tot dan wil hij wel minister-president van zijn deelstaat zijn, al proberen de twee traditionele partijen hem dat, ondanks zijn monsterscore, te beletten. Het is de traditie dat de voorzitter van de grootste partij de minister-president levert en wie dat wil tegenhouden lacht eigenlijk met de kiezer. Een minister-president heeft in het deelstaatparlement twee derde van de stemmen nodig om aan de job te geraken en die heeft Haider met zijn 42,2 procent niet. Maar de Altparteien - zo heten de twee grote politieke blokken in Oostenrijks jargon - moeten die obstructie dan maar aan het kiesvolk verkopen. Jörg Haider: "Altparteien is een zeer duidelijk Oostenrijks woord, dat heel goed zegt wat onze tegenstanders zijn: oud, steriel, versleten. Weg ermee." Glamour boy Haider, net 49 geworden, is in het verkrampte Oostenrijk de ideale man gebleken die politieke angstgevoelens kon opvangen en kanaliseren. Hij werd geboren in een familie van overtuigde nazi's en over geld heeft hij zich nooit zorgen moeten maken. Zijn ouders waren, zoals vele Oostenrijkers, destijds maar wat blij dat het land aangesloten werd bij Duitsland: Heim ins Reich. Ook vandaag vinden hij en zijn omgeving dat er maar beter een groot Duitstalig gebied in Europa zou zijn.

De erfgenaam van 'ge-ariseerd vermogen' - onder het nazi-bestuur van joden afgenomen - is multimiljonair en politiek is eigenlijk zijn hobby. Hij ging rechten studeren, viel als student door zijn welbespraaktheid al op in uiterst rechtse middens, sympathiseerde met het liberalisme van Friedrich von Hayek en politiek vond hij meteen onderdak bij de rechtse FPÖ. De Freiheitliche Partei Österreichs, die het vijgenblad liberaal droeg, was sinds haar oprichting in 1956 een thuishaven voor oude nazi's en de ideale biotoop voor de jonge Haider.

In 1977 werd hij FPÖ-partijsecretaris in de sterk nationalistische provincie Karinthië en begon zijn weg omhoog. Op twintig jaar tijd heeft hij de partij, die toen nauwelijks 5 procent haalde, tot een machtig politiek blok weten te maken, waar geestesgenoten in Frankrijk, Duitsland, Italië én Vlaanderen jaloers op kunnen zijn. Ze onderhouden allemaal warme banden met de 'yuppiefascist aan de Donau'. Jörg Haider stapelt de bijnamen op en gebruikt die regelmatig zelf in zijn speeches over de waarden in het vrije Westen en een land zonder "volksvreemde elementen".

Via een putsch wordt hij in 1986 partijchef van de Freiheitlichen en dan gaat de FPÖ pas goed de rechtse toer op. Ze stormt van het ene succes naar het andere. Ze vliegt wel buiten bij de Liberale Internationale - de Belgische liberalen speelden bij die uitsluiting een actieve rol - maar het heeft Haiders opgang niet kunnen stoppen. Hij wordt minister-president van Karinthië, een job die hij nu weer ambieert.

Veel bijeenkomsten van voormalige nazi's mogen zich in zijn aanwezigheid verheugen en hij heeft telkens bemoedigende woorden voor hen klaar. "Wij zijn het betere deel van de natie, al hebben we nu nog geen meerderheid", luidt dat dan. Moordenaars van de Waffen-SS worden plots "goede Oostenrijkse patriotten" en de uitroeiingsmachine van de holocaust wordt met het woord 'strafkampen' omschreven, wat impliceert dat degenen die daar opgesloten werden eerst misdaden hadden begaan. Of ook: "Als ik in 1938 had kunnen stemmen over de Anschluss bij Duitsland, zou ik natuurlijk ja hebben gestemd."

Ook de 'tewerkstellingspolitiek' van Adolf Hitler kan Haiders goedkeuring wegdragen.In 1995 gaan op een drukke bijeenkomst in Krumpendorf ook Belgische oostfrontstrijders voor hem uit de bol. Österreich zuerst - ze hadden het meteen herkend. Donau of Schelde, ons kent ons. Klagenfurt of Borgerhout, de oplossing is dezelfde: vreemdelingen buiten. De kiezers beloonden hem met electorale triomfen: 22 procent bij de laatste parlementsverkiezingen, 27 bij de Europese verkiezingen van 1994, en nu 42 in Karinthië. Haider wordt er niet bescheidener van :"Eigenlijk ben ik een manager die de firma Oostenrijk zal runnen."

Het zijn niet het minst de traditionele partijen die Jörg Haider hebben 'gemaakt', die ervoor zorgen dat Oostenrijk in een snel tempo ver-Haidert en dat het land in een politieke immobiliteit zit waarvan de FPÖ kan profiteren omdat hij zonder genade de zwakke plekken van de Oostenrijkse democratie blootlegt.

De twee grote partijen, die trouwens na elke verkiezing wat kleiner worden, maken sinds decennia de dienst uit in het land en dat wreekt zich. Ze leveren kanseliers alsof het een beurtrol is waarmee de kiezer niets te maken heeft en domineren de hele samenleving. Zonder ÖVP en SPÖ word je niets in ambtenarij, vakbond, onderwijs of staatsomroep. Zelfs bemiddelde Oostenrijkers vragen zich af of het normaal is dat de burgemeester van Wenen een hoger jaarsalaris heeft dan de president van de Verenigde Staten. De Siamese tweeling SPÖ-ÖVP heeft niets te vrezen van politieke dwergen zoals de groenen en het Liberale Forum. Maar van Haider worden ze zenuwachtig. Keer op keer dreigen de traditionele blokken de Oostenrijkse kiezer af met "stem voor ons of anders komt Haider", maar het maakt steeds minder indruk. Haider is salonfähig geworden en zijn vreemdelingenhaat of anti-Europees gedram schokken nog weinigen. Stop de immigratie, asielzoekers buiten, nieuwe jobs alleen voor Oostenrijkers - het zijn allemaal stokpaardjes van de charismatische leider, maar tot in de hoogste almhut is men het daarmee eens. Oostenrijkers hebben een eigen woord voor een chef die het land proper wil houden en niet tot een asielwoestenij wil laten verworden: Führer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234