Zondag 24/10/2021

Een blik in het hoofd van de doodrijder zonder rijbewijs

Geen van beiden had een rijbewijs, maar dat was voor hen geen bezwaar om de ene verkeersovertreding na de andere te

begaan. Sacha Genicot (28) en Saïd L. (25) waanden zich onaantastbaar op de weg, tot ze allebei een dodelijk ongeval

veroorzaakten en vluchtmisdrijf pleegden. Waarom? Sue Somers zocht naar antwoorden.

Zondagavond, 20 april, Boom. De zevenjarige Elke Michiels is met haar jongere broer en zus paaseieren gaan rapen in de tuin van haar oma. Wanneer haar ouders om negen uur besluiten naar huis te gaan, wil Elke absoluut met de fiets. Omdat het maar een paar straten verder is, stemmen de ouders toe. Ze rijden in hun auto achter de glunderende Elke aan, die haar oma nog uitwuift. In de Velodroomstraat, in het centrum van Boom, schept een donkerblauwe Volvo S40 Elke tegen een rotvaart en laat haar dood achter. Het ongeval gebeurt vlak voor de ogen van Elkes ouders. "Ik dacht dat een vogel tegen de auto was gevlogen", verklaart bestuurder Saïd L. wanneer hij twee dagen later van zijn bed wordt gelicht.

Maandagochtend, 6 januari, Hasselt. De vijftienjarige Els Albergs rijdt samen met haar zus met de fiets naar school. Het is iets voor acht uur 's morgens en schemerdonker. Els kijkt ernaar uit haar klasgenoten opnieuw terug te zien na de kerstvakantie. Maar zover zal het nooit komen. Op de Nijverheidskaai, niet ver van hun huis, worden beide zussen gegrepen door een witte Mercedes Vito, die snel weer in het donker verdwijnt. Haar zus overleeft de aanrijding, Els sterft in het ziekenhuis. Onmiddellijk na het ongeval laat bestuurder Sacha Genicot zijn bestelwagen tot een hoop schroot herleiden en blijft hij tien dagen spoorloos. Voor de politierechtbank verklaarde hij dat hij dacht "iets" te hebben geraakt, wellicht "een fietser", maar dat hij toch maar was doorgereden.

Jaarlijks veroorzaken zowat tienduizend automobilisten een ongeval en plegen ze daarbovenop vluchtmisdrijf. In 2001 ging het om 9.402 gevallen, waarvan 1.232 met gewonden. Twaalf liepen dodelijk af. In 1998 registreerde de federale politie nog 12.938 gevallen van vluchtmisdrijf, waarvan 30 met dodelijke afloop. "Een vluchtmisdrijf is in de eerste plaats een paniekreactie", zegt criminoloog Ivo Aertsen van de KU Leuven. Maar wat ging er precies om in het hoofd van Sacha Genicot en Saïd L. na de fatale klap? En wat deed hen doorrijden?

"Ik hoop dat ik zelf nooit zal meemaken", zucht criminoloog Aertsen. "Natuurlijk zou ik nooit een vluchtmisdrijf plegen, alleen kan ik dat nu niet met honderd procent zekerheid zeggen. Het is het moment zelf dat bepalend is: blijf ik of ga ik ervandoor? Mensen die een vluchtmisdrijf plegen, beseffen amper wat hen overkomt. Het flitst wel door hun hoofd dat er iets vreselijks gebeurd is, dat ze net iemand doodgereden hebben, maar ze geven er geen rationeel gevolg aan. Vluchtmisdrijf plegen betekent absoluut niet dat die mensen geen geweten hebben. Ze kunnen immers achteraf nog altijd contact opnemen met de politie."

Maar wat als dat niet gebeurt? "Dan heb je duidelijk te maken met mensen die niet gestraft willen worden en die hun verantwoordelijkheid ontlopen", zegt Francine Danniau van het Belgisch Instituut voor Verkeerstherapie, dat verkeersovertreders die door het parket of de rechtbank zijn doorgestuurd psychologisch behandelt. "Het zijn mensen die geen grenzen respecteren en normvervagend gedrag vertonen. Ze hebben een soort van gokhouding over zich en nemen te pas en te onpas risico's. Niet alleen in het verkeer, maar ook in het dagelijks leven. Ze staan daar pas bij stil wanneer hen iets ergs overkomt."

In haar praktijk (die zich voorlopig alleen in het buitenland bevindt, een erkenning in ons land is nog hangende) merkt Danniau dat plegers van een vluchtmisdrijf vaak jonge mensen zijn, werkloos en zonder relatie. "En als ze er al een hebben, dan is het een relatie met heel veel problemen. Ze zoeken hun weg nog, zijn onzeker en kunnen hun leven maar niet in eigen handen nemen. Dat geldt voor heel jongeren en daar is op zich natuurlijk niets mis mee. Ze schaden er ook in hoofdzaak alleen maar zichzelf mee. Maar wanneer die jongeren hun onzekerheden gaan uitspelen op de weg, dan brengen ze daar anderen mee in gevaar."

"Vaak is er ook sprake van een verstoorde relatie met de ouders. Ze voelen zich klein tegenover hen en zoeken een manier om aan dat gevoel te ontsnappen. Meestal is dat op straat: daar geldt de 'onderdrukking' van het dagelijkse leven niet en voelen ze zich de koning te rijk. Eigenlijk is het pure compensatie."

De profielschets lijkt alvast te kloppen voor Saïd L, de bestuurder die in Boom een zevenjarig meisje doodreed met een geleende auto. Saïd nam een jaar geleden zijn intrek op een appartement in de Velodroomstraat. "Ik wist niet eens dat de doodrijder van Boom hier woonde tot hij om vier uur 's morgens van zijn bed gelicht werd", zegt een meisje dat nog maar pas in hetzelfde appartementsgebouw woont. "Ik hoorde politiesirenes en dacht dat er brand was. Ik ben onmiddellijk naar beneden gelopen. Daar zag ik hem geboeid in een politieauto stappen."

Taoufik Belhout woont een verdieping hoger. "Ik ken Saïd al jaren", zegt hij. "We zijn samen opgegroeid in Boom, we hebben samen op de voetbal gezeten. Het is een normale, sociale gast. Er is niets bijzonders aan hem." Ook Belhout leende zijn auto soms uit aan Saïd. "Natuurlijk kon hij autorijden. Alleen wist ik niet dat hij geen rijbewijs had. Ik heb in de krant moeten lezen dat hij ooit wel eens zijn voorlopig rijbewijs heeft gehaald, maar nooit een praktijkexamen aflegde."

Saïd heeft een vriendin, maar die woont nog bij haar ouders. "Geen idee of ze plannen hadden om te gaan samenwonen", schokschoudert Belhout. "Saïd was in de eerste plaats op zoek naar een nieuwe job. Hij was vertegenwoordiger bij Mobistar, maar daar hield hij het een paar maanden geleden voor bekeken. Zijn ouders? Die kwamen hier niet vaak. Hij ging af en toe wel eens bij hen op bezoek, maar ik geloof niet dat het erg goed boterde."

Hetzelfde geluid in Hasselt, waar Sacha Genicot nog niet zo geleden op een appartement ging wonen in de schaduw van de Philips-fabriek. Hij woonde er samen met zijn 19-jarige vriendin en het dochtertje van zijn zus, dat door de jeugdrechter aan hem is toegewezen. "Sacha's ouders zijn weinig betrokken bij het ongeval", zegt zijn advocaat Luc Delbrouck. "Zijn broer en zijn zus gaan hem soms bezoeken in de gevangenis, maar zo geweldig is die band niet."

Volgens advocaat Delbrouck is zijn cliënt "geen typische macho", maar is hij veeleer "stil en teruggetrokken". En, moeten we begrijpen: "Het is daarom dat hij zo lang heeft gewacht om zich aan te geven. Het is niet echt uitnodigend om naar de politie te stappen als je daartoe voortdurend wordt opgeroepen in de kranten en op televisie. Sacha was de meest gewilde voortvluchtige van het land, hij was doodsbang."

Hoewel Saïd L. en Sacha Genicot niet over een geldig rijbewijs beschikken, hebben ze toch een indrukwekkende carrière als verkeersovertreder achter de rug. Genicot heeft maar liefst zes veroordelingen achter zijn naam staan, voor vijf boetes heeft hij een afbetalingsplan lopen. "Dat is natuurlijk het eigenaardige aan de hele zaak", zucht zijn advocaat. "Waarom gaat iemand die al zes keer veroordeeld is in godsnaam zijn rijbewijs niet halen?"

In een interview dat ze twee weken geleden gaf aan Het Nieuwsblad verklaarde Genicots vriendin dat ze hem er vaak genoeg op gewezen heeft dat hij geen rijbewijs had. "Maar Sacha is zo nonchalant daarin. Dat heeft hij van zijn vader. Die is ook enorm nalatig. Sacha komt uit een heel moeilijk gezin waar hij nooit geleerd heeft iets in orde te brengen."

Dat klinkt verkeerstherapeute Francine Danniau bekend in de oren. "Het feit dat hij zijn zaken niet in orde heeft, is een teken dat hij zijn leven maar niet in eigen handen kan nemen, geen verantwoordelijkheid wil nemen. Slordigheid heeft ook altijd een diepere grond. Ik ken de achtergrond van die jongen natuurlijk niet, maar slordigheid wijst meestal op een probleem met autoriteit. Die typisch jeugdige houding van 'ik heb geen diploma nodig' kun je perfect toepassen op het rijbewijs niet willen halen. Een rijbewijs is tenslotte een bewijs dat je regels accepteert, in dit geval die van het verkeer. Net zoals sommige jongeren denken het te kunnen klaren zonder diploma, denken sommige automobilisten dat ze het zonder rijbewijs kunnen doen."

Met Genicots rijbewijs is het eigenlijk van meet af aan al verkeerd gegaan, betoogt zijn advocaat Luc Delbrouck. "Sacha's eerste job was bij een bouwbedrijf. Op de eerste dag zei zijn baas: 'Gij rijdt met de auto.' Sacha durfde niet tegen te spreken en sindsdien rijdt hij met vrachtwagens alsof hij nooit anders heeft gedaan." Ook op het bedrijf waar hij nadien terechtkwam, een onderneming in afbraak- en grondwerken, durfde Genicot niet te zeggen dat hij eigenlijk geen rijbewijs heeft. "Ik geloof dat hij daar met een graafmachine rond moest rijden", aldus zijn advocaat.

Sacha Genicot kreeg uiteindelijk 2,5 jaar cel, vijf jaar rijverbod en een boete van 5.000 euro waarvan de helft voorwaardelijk. Dat lijkt weinig voor een doodrijder, maar volgens de politierechter was het ongeval vooral de schuld van fietsster Els Albergs, die zonder achterlicht reed en daardoor slecht zichtbaar was. Hoewel Sacha Genicot na zijn rijverbod opnieuw een theoretisch en praktisch rijexamen moet afleggen, vreest verkeerstherapeute Danniau dat dat niet veel zal uithalen. "Zonder therapie kan de recidive honderd procent bedragen. In Berlijn, waar ik deeltijds verkeerstherapie geef, hebben cijfers uitgewezen dat verkeersovertreders die therapie volgen ongeveer 6 procent kans maken om te hervallen wanneer ze vijf jaar opnieuw in het verkeer zijn. Dat is bijzonder weinig. Ik vraag me echt af waarom de politierechter in dit geval geen verkeerstherapie verplicht heeft. Voor jonge mensen heeft dat absoluut een preventief effect."

Ivo Aertsen (KUL): 'Mensen die een vluchtmisdrijf plegen, beseffen amper wat hen overkomt. Het flitst wel door hun hoofd dat er iets vreselijks gebeurd is, dat ze net iemand doodgereden hebben, maar ze geven er geen rationeel gevolg aan'

Sacha Genicot is veeleer

'stil en teruggetrokken',

zegt zijn advocaat. En,

moeten we begrijpen: 'Het is daarom dat hij

zo lang heeft gewacht om zich aan te geven. Het

is niet echt uitnodigend om naar de politie te

stappen als je daartoe voortdurend wordt

opgeroepen in de kranten en op televisie'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234