Woensdag 05/10/2022

Taxshift

Een betere vermogenswinstbelasting is wenselijk, doenbaar en rechtvaardig

Marc Coucke was kop van jut na zijn belastingvrije verkoop van Omega Pharma. Beeld PHOTO_NEWS
Marc Coucke was kop van jut na zijn belastingvrije verkoop van Omega Pharma.Beeld PHOTO_NEWS

Helemaal uitsluiten wou minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) het niet in de Kamer, dat er een vermogenswinstbelasting komt in deze regeerperiode, maar veel zin heeft centrumrechts er niet echt in. Het momentum is er nochtans en de tegenargumenten zijn vooral gebaseerd op onwaarheden.

Bart Eeckhout

Mythe 1. Een vermogenswinstbelasting invoeren is nutteloos

Een professor kan ook niet alles onthouden. "Waarop moet een dergelijke taks worden geheven?", vroeg hoogleraar Openbare Financiën Herman Matthijs (UGent) zich deze week nog smalend af over de vermogenswinstbelasting op de nieuwssite van Knack. Dat is opmerkelijk omdat de professor in augustus nog zijn handtekening zette onder een belangwekkend rapport van de Hoge Raad van Financiën over 'een tax shifting ten voordele van arbeid'.

In dat rapport wisten de experts, onder wie dus Matthijs, drommels goed wat het nut zou kunnen zijn van een vermogenswinstbelasting. Die 'uniforme belasting van verschillende vormen van spaaropbrengsten' wordt er 'de voornaamste marge' genoemd om de lasten van arbeid naar een andere basis te verschuiven. 'Voorzichtig' geschatte opbrengst: 4 miljard euro per jaar.

De eerste manier om inkomen uit kapitaal te belasten is een heffing op de meerwaarde bij verkoop van grote aandelenpakketten. Door het nultarief dat ondernemer Marc Coucke nu betaalt op de 1,24 miljard winst op de verkoop van zijn bedrijf Omega Pharma, is die belasting de Coucketaks gaan heten. Als de Coucketaks al zou bestaan, dan zou de Omega Pharma-stichter aan het voor een roerende voorheffing courante tarief van 25 procent eenmalig 300 miljoen euro hebben betaald.

Tijdens de regeringsonderhandelingen legde CD&V zo'n Coucketaks op tafel, en momenteel ligt daarover een wetsvoorstel van PS en sp.a in de Kamer. Zonder enige kans op slagen. Als CD&V nog maar zou overwegen om de steun van de oppositie te zoeken, is het over en uit voor de regering-Michel I. In de Kamer wou Financiënminister Van Overtveldt een tax shift naar vermogenswinst niet uitsluiten. Het regeerakkoord biedt ruimte voor onderhandeling, maar de politieke realiteit vandaag is dat N-VA en Open Vld zich ingegraven hebben in de symbolische loopgraaf 'no new taxes'.

De Coucketaks is eigenlijk maar een opstapje om tot een echte 'fairnesstaks' te komen, een volwaardige vermogenswinstbelasting die bestaande gedeeltelijke heffingen op vermogen vervangt. Inspiratie daarvoor kan Nederland bieden. Daar moeten vermogenden elk jaar een vast tarief betalen op het geschatte rendement op hun totale kapitaal. In Nederland is dat gemiddeld jaarlijks rendement op 4 procent vastgelegd, en het is dus op die (fictieve) winst dat je belastingen betaalt. Als die belasting in dit land had bestaan, dan zou Marc Coucke sinds de beursgang van Omega Pharma in 1987 jaarlijks 25 procent betaald hebben op de veronderstelde 4 procent die zijn totale vermogen gemiddeld gegroeid was.

Het fiscale einddoel zou dan een Pikettytaks kunnen zijn: een progressieve vermogenswinstbelasting, zoals de Franse econoom Thomas Piketty voorstaat. Dat wil zeggen dat winst op een groot vermogen, zoals dat van Coucke, zwaarder zou worden belast dan winst op een kleiner vermogen. Om dat doel te bereiken moet wel eerst een vermogenskadaster worden aangelegd, waarin het kapitaal van elke belastingplichtige opgelijst wordt. Lastig, maar doenbaar: in Nederland hebben ze het.

Mythe 2. België heeft al een hoge vermogenswinstbelasting

"België scoort voor vrijwel alle vormen van belastingen al hoog, ook voor vermogen. De OESO maakt dit jaar het lijstje. Van alle rijke landen belasten alleen de Fransen en de Britten vermogen nog meer dan de Belgische fiscus", waarschuwde De Tijd vorige week. Dat grafiekje van de OESO duikt geregeld op in discussies over de vermogenswinstbelasting. Alleen jammer dat het ons niets leert over de belastingdruk op vermogen.

In de OESO-cijfers wordt de opbrengst van belastingen op kapitaal immers afgezet tegen het bruto binnenlands product (BBP), de totale economische waarde van een land. Om de belastingdruk op kapitaal te kennen, zou je evenwel de geïnde bedragen moeten vergelijken met het totale vermogen. Zoals de factchecker van de VRT al eerder vaststelde: "De belastinginkomsten uit kapitaal in ons land zijn hoog. Dat ligt echter niet noodzakelijk aan een hoge belastingdruk op kapitaal. Het zou evengoed kunnen dat er hier bijzonder veel winsten op kapitaal worden gemaakt."

Want als het het gaat over vermogen, spelen we mee in de Champions League. Eind 2012 bedroeg het nettovermogen van de Belgische gezinnen 1.882 miljard euro - vijf keer zoveel als het BBP. Dat wil zeggen: 1.003 miljard financieel kapitaal plus 1.090 miljard vastgoed minus 211 miljard schulden.

Als we enkel naar dat financieel kapitaal kijken zijn we het rijkste land van de EU. Wat het gehele vermogen betreft, zijn we top 4 in Europa. De voorbije vijftien jaar groeide dat vermogen meer dan twee keer zo snel als de economie. Een inkomen uit vermogen groeit dus sneller dan een inkomen uit arbeid. Toch wordt dat tweede nog altijd disproportioneel veel hoger belast dan het eerste.

Mythe 3. De sterkste schouders dragen al de zwaarste last

Het gros van de vermogensbelastingen die al bestaan in dit land komt van de roerende voorheffing op aandelendividenden, obligaties en intresten, of van erfenisrechten en registratierechten bij huisaankoop.
Opvallend is evenwel dat bijvoorbeeld ook de belastingen en sociale bijdragen die zelfstandigen betalen, door de Europese statistici volledig tot de 'vermogensbelastingen' worden gerekend (net als de nucleaire taks voor Electrabel, en de monopolieheffing voor Belgacom). Dat is geen kleinigheid: de belastingen die zelfstandigen betalen, zijn goed voor een kwart van het totaal van de zogenaamde Belgische vermogensbelastingen.

Er is nog een andere, heel wat minder bekende grafiek van de OESO (zie hiernaast). Daarin wordt per aparte belangrijke vermogensinkomst - dividend, intrest, meerwaarde op aandelen, meerwaarde op vastgoed - nagegaan in welk land de vermogensbelastingdruk het hoogst is. En nu komt het: voor elk van die vier categorieën speelt België plots in de onderste regionen. Er is geen enkel OESO-land dat de meerwaarde op aandelen en vastgoed zo licht belast. Maar ook met de heffing op dividenden of obligaties zit België veraf van de hoge belastingen in de meeste andere landen.

Mythe 4. Vermogenswinst belasten doet kapitaal vluchten

Daarmee is meteen ook geïllustreerd dat de vaak ingeroepen - en door beelden van bekende Franse kapitaalvluchtelingen als Gérard Depardieu handig in de markt gezette - angst voor kapitaalvlucht moet worden gerelativeerd. Onthullingen over grootschalige belastingontwijking van de superrijken, zoals in de Lux Leaks-affaire, blijven erg pijnlijk, maar ze maken deel uit van een stilaan aflopend verhaal. De schijnwerpers worden steeds feller gericht op belastingparadijzen, dichtbij en veraf. Het bankgeheim maakt plaats voor transparantere internationale gegevensuitwisseling.

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

Een betere vermogenswinstbelasting is dus wenselijk (niet om de belasting te verhogen, wel om ze weg van arbeid te verschuiven), doenbaar (zoals de omringende landen bewijzen) en rechtvaardig (om de nu door loonsverlaging getroffen werkende klasse te ontzien). Dus komt ze er ook? Die kans is dan weer klein, want daarvoor blijft ze in (centrum)rechtse ogen te veel een symbool van links. En als een politicus moet kiezen tussen rationele logica en emotionele symboliek, kiest hij omzeggens altijd voor de symboliek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234