Dinsdag 05/07/2022

AnalyseFranse presidentsverkiezingen

‘Een belangrijke les van deze verkiezing is toch dat een groot deel kiezers van traditioneel rechts nu naar extreemrechts zijn gegaan’

Aanhangers van Emmanuel Macron juichen bij de exitpolls, die tonen dat hij in het zadel blijft als Frans president. Beeld AFP
Aanhangers van Emmanuel Macron juichen bij de exitpolls, die tonen dat hij in het zadel blijft als Frans president.Beeld AFP

Emmanuel Macron is herverkozen als president van Frankrijk. Maar zijn voorsprong op de radicaal-rechtse Marine Le Pen is kleiner dan vijf jaar geleden. ‘De kiezers van Mélenchon hebben hem gered, waardoor Macron nu een morele schuld heeft bij links.’

Maarten Rabaey

De laatste stembureaus sloten omstreeks acht uur ’s avonds. De voorsprong die enkele Franstalige Belgische media via vroege exitpolls Macron toedichtten, werd bevestigd. De president zou volgens peilingbureaus als IFOP herverkozen worden met een aandeel van 58 procent van de stemmen, terwijl Le Pen eindigt op 42 procent.

Toch is dit voor Macron geen onverdeeld succes. In 2017 won hij met een veel ruimere voorsprong op Le Pen, toen nog met 66,10 procent.

“De tendens van de laatste weken twee weken vertaalt zich in het resultaat. De kiezers hebben toch een duidelijke keuze gemaakt tegen het programma van Marine Le Pen en ook haar zwakke prestatie in het laatste debat heeft meegespeeld”, zegt VUB-hoogleraar en Frankrijk-kenner Frederik Dhondt. “De kiezers van de radicaal-linkse Jean-Luc Mélenchon, die opriep niet voor Le Pen te stemmen, hebben hem gered. Nu heeft Macron toch een morele schuld tegenover links.”

Le Pens betekenisvolle groei - ze spreekt zelf van een ‘eclatante overwinning’ - blijft wel slecht nieuws voor Macron in aanloop naar de volgende parlementsverkiezingen, die al op 12 en 19 juni worden gehouden. Le Pens partij Rassemblement National kondigde gisterenavond meteen aan dat ze haar campagne een doorstart zal geven om in juni zoveel mogelijk parlementszetels te halen, waarmee ze Macrons hervormingsagenda stokken in de wielen zal proberen te steken. Zo wil ze een speerpunt maken van het terugdraaien van zijn pensioenhervormingen.

Assemblée

Le Pen heeft haar relatieve succes in vergelijking met vijf jaar geleden vooral te danken aan de kiezers van de extreem-conservatieve columnist Eric Zemmour, die in de eerste ronde ongeveer 8 procent haalde. De kans is volgens Dhondt groot dat Le Pen en Zemmour als een tandem naar de Assemblée-verkiezingen gaan. Dhondt: “Een belangrijke les van deze verkiezing is toch dat een groot deel kiezers van traditioneel rechts, de gegoede conservatieve burgerij die vijf jaar geleden nog stemde voor François Fillon, nu naar extreemrechts zijn gegaan.”

Op de linkerzijde zal Mélenchon de progressieve partijen rond zich proberen te verzamelen. Hij steekt zijn ambities voor het premierschap in een zogeheten cohabitation-regering, die ideologisch verschilt van de president maar er wel mee samenwerkt, niet onder stoelen of banken. “De uitdaging voor de linkerzijde is nu vermijden dat de grootste oppositie een extreemrechts blok zou worden”, zegt Dhondt. “Mélenchon kan steunen op veel stemmen in de banlieues van de grote steden, toch een belangrijke factor.”

Marine Le Pen wuift naar de pers na haar verlies in de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Beeld REUTERS
Marine Le Pen wuift naar de pers na haar verlies in de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen.Beeld REUTERS

De Frankrijk-kenner waarschuwt wel. “Zowel Le Pen als Mélenchon moet hopen dat de frustraties van veel kiezers, over problemen zoals de koopkracht, de komende weken aanhouden. Vijf jaar geleden is dat bij de parlementsverkiezingen niet gebeurd. Toen bleven ze thuis, waardoor Macrons La République en Marche de parlementsverkiezingen ook makkelijk won. Hoe zijn LREM-parlementsleden - velen waren vroeger hoger opgeleid kaderpersoneel - deze keer beoordeeld zullen worden door de man in de straat blijft een vraagteken.”

Daarom zal de herverkozen president de komende weken zelf ook campagne moeten blijven voeren. Ook Macron zal proberen een coalitie te vormen met kleinere partijen, waaronder een groep rond gewezen premier en huidig Le Havre-burgemeester Edouard Philippe.

Het grootste probleem voor Macron wordt dat hij in de parlementsverkiezingen twee tegenstanders tegenover zich krijgt die kunnen rekenen op steun van activistische straatbewegingen. Frankrijk kan de komende weken weleens het toneel worden van allerlei betogingen en stakingen, als een verlengstuk van de nieuwe verkiezingscampagne. Dhondt: “De oppositie zal zo proberen aan te tonen dat een stem voor hen geen weggegooide stem is, maar dat ze Macron onder druk kunnen blijven zetten.”

De lage opkomst - bijna drie op de tien kiezers bleven thuis - valt volgens Dhondt beter mee dan verwacht. “Er zijn geen grote verschillen bij de eerste ronde. Voor mij is dat toch het bewijs dat veel kiezers gemotiveerd blijven om tegen Le Pen te stemmen.”

Opluchting voor EU en NAVO

Voor de EU en de NAVO is deze uitslag goed nieuws. Macron kan zijn pro-Europese agenda onverminderd voortzetten. Le Pen daarentegen wou met haar nationalistische agenda zwaar op de rem gaan staan in zowel de EU, waarvan ze de verdragen zelfs wou heronderhandelen, als de NAVO. Dit was een nachtmerriescenario geweest voor de Europese leiders en de VS, nu ze als één blok een vuist maken tegen de Russische president Vladimir Poetin wegens zijn verwoestende oorlog in Oekraïne.

Macron wil in de komende vijf jaar met Frankrijk blijvend werk maken van een beter geïntegreerde Europese defensie en streven naar een energie-unie, die onafhankelijker kan worden van onbetrouwbare handelspartners zoals Rusland. Ook in deze dossiers zal zijn politieke slagkracht afhangen van de volgende Assemblée. Zowel Europese Raad-voorzitter Charles Michel als Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen juichte gisterenavond Macrons overwinning toe.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234