Zondag 20/10/2019

Eén bejaarde op vijf wordt gepest in het rusthuis

Nijmegen

Het pestgedrag, dat bij 121 senioren onderzocht werd, zou onder meer te maken hebben met het verplicht op elkaars lip wonen, maar ook met beginnende vormen van dementie of een met de jaren toenemend wantrouwen.

“Zes taartjes kopen voor je verjaardag terwijl er zeven personen aan je tafel zitten of snel de liftdeur sluiten telkens een bepaald persoon aangewandeld komt. Dat soort pesterijen zijn dagelijkse praktijken in rusthuizen”, aldus Ron Scholte, die als gedragswetenschapper aan de Radboud Universiteit in Nijmegen verbonden is en de studie van Hester Trompetter superviseerde. “De cijfers komen ongeveer overeen met het pestgedrag in de basisschool. In die zin zou je kunnen zeggen dat mensen in de loop van hun leven weinig bijleren. Alleen wordt het pesten wel subtieler: het slaan en schoppen wordt vervangen door het systematisch opstaan als een bepaalde bejaarde naast je komt zitten.” “Ik ben niet verrast door deze cijfers”, zegt Luc Van de Ven, gerontopsycholoog in het Leuvense Gasthuisberg. “Ik denk dat velen onder ons onderschatten wat het betekent om verplicht collectief samen te wonen. Hoe minder privacy je hebt, hoe sneller wrevel de kop opsteekt. Kijk, zolang je actief en mobiel bent kun je mensen met een rotkarakter meestal vermijden, maar in een rusthuis zit je gedwongen bij elkaar en kan de ambetanterik niet buiten gekeken worden.”

Geroddel

Het is niet alleen een kwestie van uitgestoten te worden, veel bejaarden in de studie menen ook dat er over hen geroddeld wordt. “Over u zal ook wel geroddeld worden”, stelt Van de Ven, “maar als dat gebeurt door iemand die u van ver kent dan zal u al snel zeggen ‘et alors?’, maar als je wereld verengt tot het rusthuis en dáár wordt over je geroddeld dan is het veel moeilijker om dat te relativeren.” “Een rusthuis is in feite wat te vergelijken met een school”, zegt Wim Wijbaillie van rusthuis Sint-Leonard in Maarkedal. “Hier worden ook af en toe kliekjes gevormd en soms gebeurt het dan dat mensen uit de boot vallen. Mensen die ouder worden zijn vaker ook wat minder fijngevoelig. Maar een echt groot probleem is het niet. Ik ben hier nu elf jaar en op al die tijd hebben we slechts een paar gevallen van serieus pestgedrag meegemaakt.”Het is ook de vraag in hoeverre het pesten écht pesten is. “Beginnend dementerenden vertonen vaak storend gedrag”, zegt Van de Ven. “Ik denk aan een man die continu op de kamer van een medebewoonster opduikt. Het is te begrijpen dat die vrouw dat als pesten opvat.” Dat merkt ook Dirk De Beyser van RVT Levensdroom in Asse. “Dat kan inderdaad voorvallen”, zegt hij. “Er zijn dementen die erg lief worden, maar anderen worden net agressief. Omgekeerd is het ook zo dat dementen sneller geneigd zijn om bepaalde dingen als pesten te beschouwen. Wij hebben een psychotherapeute in het rusthuis en dat kan al veel problemen wegwerken. Last van pesten hebben we niet echt. Het animatieteam zorgt er ook altijd voor dat iedereen bij de activiteiten betrokken wordt.”Al blijft er natuurlijk de kwestie van het menselijk karakter. “Er zijn mensen die wantrouwiger worden met het ouder worden”, zeg Van de Ven. “Als zo’n eenzaat helemaal alleen in zijn huis zit, is dat geen probleem, maar zodra hij naar het rusthuis moet, wordt het moeilijk. Ik zie op consultatie continu patiënten die hun schoonzoon of buurman ervan beschuldigen iets gestolen te hebben of met opzet de kraan hebben laten openstaan. Sommige mensen worden ook meer wantrouwig doordat ze de controle verliezen en alles plots voor hen beslist wordt.”

Antipestbeleid?

Scholte gelooft niet dat de bejaarden per se lange tenen hebben. “Het probleem wordt met deze cijfers zeker niet overschat”, zegt hij. “We hebben sowieso al enkel met bejaarden gesproken die nog vlot in staat waren om te communiceren. Daarenboven werd de kwestie ook aangekaart bij verzorgers en die schatten het probleem nog ruimer in. Volgens hen is 30 à 40 procent wel eens slachtoffer van pesterijen.” Tijd voor een antipestbeleid in het bejaardentehuis? “Misschien wel, ja”, stelt Scholte. “Er mag in ieder geval wat meer aandacht aan besteed worden.” Dat gebeurt al, stelt Van de Ven. “Heel wat rusthuizen laten hun medewerkers al enkele jaren bijscholingen volgen inzake omgangskunde. Het gaat dan onder meer over het ontmijnen van conflictsituaties tussen senioren onderling.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234