Maandag 18/10/2021

Een beeldhouwer van gedistilleerde klanken

Jazztrompettist Bill Dixon is overleden op 84-jarige leeftijd. Dixon was een controversiële maar bijzonder invloedrijke figuur uit de avant-garde. Hij was ook bekend voor zijn koppigheid, zowel op muzikaal als op sociaal vlak.

Jazztrompettist en Avant-gardefenomeen Bill Dixon overleden

Dixon was een sleutelfiguur in de New Yorkse freejazz van de jaren zestig, onder meer als oprichter van de Jazz Composers Guild. Zijn compromisloze houding speelde hem soms parten, maar als trompettist werd hij alom geprezen. Tot aan zijn dood bleef hij een eigenzinnige beeldhouwer van gedistilleerde klanken.

Dixon is geboren in 1925 in Nantucket, Massachusetts. Hij studeerde eerst grafische kunsten en ging zich pas in de jaren veertig op muziek toeleggen. In de jaren vijftig deed hij in New York ervaring op, vooral in weinig ambitieuze populaire ensembles. Intussen bereidde hij in stilte een revolutie voor. Hij was het niet eens met de gangbare regels en voorschriften die het muziekonderwijs hem inlepelde. Hij was meer geïnteresseerd in het verkennen van vreemde klanken en ‘onjuiste’ akkoorden. Op die manier vond hij aansluiting bij de freejazz.

In 1964 organiseerde hij de inmiddels legendarische October Revolution in Jazz. In het verlengde daarvan richtte hij de Jazz Composers Guild (JCG) op, een organisatie van en voor creatieve muzikanten, bedoeld om los te komen van de houdgreep van de muziekindustrie. Bekende leden van dat gezelschap waren Paul Bley, Cecil Taylor, Roswell Rudd en Archie Shepp. Ze organiseerden hun eigen concerten, maakten zelf plaatopnamen en regelden de distributie. Door interne twisten (vooral als gevolg van Dixons principiële houding) was de JCG geen lang leven beschoren, maar het organisatiemodel is tot vandaag een inspiratiebron voor creatieve muzikanten overal ter wereld.

In 1966 begon Dixon samen te werken met danseres en choreografe Judith Dunn. Via Dunn kwam hij in contact met Bennington College in Vermont, waar hij vanaf 1968 een eigen muziekafdeling mocht uitbouwen. Hij bleef er lesgeven tot 1995 en dat was een van de redenen waarom hij weinig optrad. Een tijdlang werkte hij zelfs bijna in absolute eenzaamheid, of zoals hij zelf zei: “In total isolation from the market places in this music.”

In die periode maakte hij een reeks solo-opnamen die vandaag gelden als referentiewerk voor tal van trompettisten. Dave Douglas, een van de meest toonaangevende trompettisten van vandaag, noemt het openingsstuk ‘Webern’ uit zijn opname November 1981 een klassieker in het genre. Het is geen demonstratie van technisch kunnen, wel een fijnzinnig distillaat van trompetklanken, van de allerhoogste noot tot de allerlaagste. Cornettist Taylor Ho-Bynum, bekend als rechterhand van Anthony Braxton, zegt over hetzelfde nummer: “Toen ik dat voor het eerst hoorde, besefte ik dat ik al mijn ideeën over improvisatie op trompet opnieuw moest ijken. Die luisterervaring was voor mij even diepgaand als toen ik voor het eerst ‘In a Silent Way’ van Miles Davis of ‘A Love Supreme’ van John Coltrane hoorde.” Hij voegt daaraan toe: “Zijn muziek werkt als een microscoop op de tijd. Het lijkt alsof je naar de atomen van een cel tuurt en naar de wonderbaarlijke activiteit die er zich afspeelt.”

In 1995 zette Dixon zijn onderwijsopdracht stop en begon hij onafhankelijke masterclasses en workshops te organiseren. Tegelijk begon hij zelf weer actiever te musiceren en toerde hij occasioneel in Europa en de Verenigde Staten. Hij maakte nog opmerkelijke opnamen met Rob Mazureks Exploding Star Orchestra en met diverse eigen ensembles. In al die projecten bleef hij radicaal tegen de gevestigde muzikale spelregels ingaan, altijd benieuwd naar het ongehoorde en het aparte, altijd op zoek naar een subtiele clash van klanken. Typisch is bijvoorbeeld de titel van een project uit 2007: ‘17 Musicians in Search of a Sound’.

In België is hij nooit geweest, al heeft het enkele jaren geleden geen haar gescheeld toen een concert van het Exploding Star Orchestra in Hasselt geannuleerd werd.

BILL DIXON

n Geboren in Nantucket, Massachusetts in 1925.

n Organiseerde in 1964 de October Revolution in Jazz en richtte de Jazz Composers Guild op, een collectief voor freejazzmuzikanten.

n Speelde met Cecil Taylor op Conquistador! (1966).

n Maakte tal van opnamen voor trompetsolo, in 2001 verzameld in de zesdelige cd-box Odyssee.

n Hoogtepunten uit zijn oeuvre: November 1981 (1982), Vade Mecum (1994), Bill Dixon with Exploding Star Orchestra (2008) en Tapestries for Small Orchestra (2009).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234