Vrijdag 30/07/2021

Wetenschap

Een baby met drie ouders, hoe werkt dat?

null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Met 382 ayes in het Lagerhuis heeft het Verenigd Koninkrijk voor een medische wereldprimeur gezorgd. Het land schaart zich hiermee als eerste achter een wet die proefbuisbaby's met DNA van drie mensen toelaat. Op die manier moeten erfelijke aandoeningen voorkomen kunnen worden. Bij ons blijven gelijkaardige plannen voorlopig uit.

In de tweede helft van 2016 wordt in Groot-Brittannië mogelijk een bijzonder geboortekaartje verspreid. Dat van de eerste three-parent baby die geboren werd binnen een daarvoor voorzien wettelijk kader. Of toch als ook het House of Lords op 23 februari, in navolging van het House of Commons gisteren, het amendement op de Human Fertilisation and Embryology Act aanneemt. Die wetswijziging omhelst een in-vitrofertilisatietechniek waarbij een embryo wordt gecreëerd uit het genetisch materiaal van drie 'ouders': een man en twee vrouwen.

De techniek is bedoeld om ziekten die van moeder op zoon of dochter worden doorgegeven, uit te roeien. Het gaat om mitochondriale aandoeningen: dat zijn aandoeningen waarbij de mitochondriën, de energiemotortjes van een cel, niet goed werken. Voor het nageslacht betekent dit een verhoogd risico op hartkwalen, orgaanfalen en spieraandoeningen. Naar schatting 1 op de 6.500 baby's wereldwijd wordt hierdoor getroffen.

In Engelse en Amerikaanse labo's vinden al een tijd experimenten plaats waarbij de ongezonde mitochondriën van een moeder, die in de eicel rond het kern-DNA zitten, vervangen worden door de gezonde mitochondriën van een andere, vrouwelijke donor. Door het beste uit twee eicellen in een eicel te combineren zou, na bevruchting, een gezond kind geboren kunnen worden. In theorie althans. In de praktijk zijn wetenschappers nooit verder geraakt dan het creëren van embryo's. Voor de inplanting ervan in de baarmoederholte van een moeder was er geen toestemming.

Daar komt nu verandering in: na een emotioneel geladen bespreking in de Britse parlement werd er massaal 'ja' gestemd voor de zogenaamde mitochondriale donatie. Vermoedelijk zal de Eerste Kamer later deze maand hetzelfde doen, waarna de eerste tests met mensen kunnen plaatsvinden in oktober.

Sprong in het duister

Niet alleen in Groot-Brittannië, maar ook in België wordt enthousiast gereageerd. "Zeer interessant", noemt professor emeritus reproductieve genetica Inge Liebaers (UZ Brussel) het nieuws. Volgens haar betekent het evenwel niet dat er straks op honderden plaatsen aan dit soort donaties zal worden gedaan. Niet alleen omdat er maar weinig mensen met dit soort aandoeningen rondlopen. "Ook omdat we voorzichtig moeten blijven. Het gaat om een heel complex iets en de onwetendheid is op dit moment groot. We weten niet precies wat de risico's zijn en hoe deze tot uiting komen in volgende generaties."

Diezelfde onduidelijkheden werden eerder aangehaald door een groep tegenstanders. Zij geloven dat de legalisering een historische fout is en deur openzet voor designerbaby's. Ook menen ze dat de techniek, waarbij nochtans maar 0,01 procent van de DNA-streng wordt vervangen, gepaard gaat met een grotere kans op kanker en vroegtijdige veroudering.

Fertiliteitsprofessor Petra De Sutter (UZ Gent) kan zich wel vinden in de techniek maar deelt de bezorgdheden. "Er zijn veel vraagtekens. Die maken dat er strikte voorwaarden aan de eerste trials moeten worden gekoppeld", zegt ze. "A priori nee zeggen is geen goed idee. Meer onderzoek kan altijd, maar wil je medische vooruitgang boeken binnen een realistische tijdspanne, dan moet je op een bepaald moment een sprong in het duister maken." Ten tijde van de eerste proefbuisbaby's waren ook niet eerst alle risico's uitgesloten, stipuleert ze. "Louise Brown (de eerste proefbuisbaby, FVG) is ook niet heel haar leven gemonitord voordat anderen volgden."

Experts hier zeggen dat de grote Belgische fertiliteitscentra perfect in staat zouden kunnen zijn om ook mitochondriale donaties uit te voeren. Alleen vinden ze het niet zinvol om dat ook meteen te doen. "Laten we eerst de trials in Engeland afwachten", klinkt het bij De Sutter. "Het handvol mensen dat hiervoor aanklopt in ons centrum kunnen we in tussentijd alternatieven aanreiken." De radicaalste zijn volgens haar eiceldonatie, kinderloos blijven of adopteren. "Maar er kan ook gekozen worden voor preïmplantatie genetische diagnostiek of embryoselectie. Daarbij wordt gekeken naar de geschiktheid van embryo's: enkel degene waar de erfelijke genafwijking niet of heel weinig aanwezig is, worden gebruikt."

Liebaers vindt die techniek niet ideaal: "Er kan niet volledig worden uitgesloten dat een kind geen afwijking zal hebben. In die zin kan de techniek in Engeland wel een oplossing bieden."

Op het kabinet van minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) zijn ze niet van zin die piste snel te bewandelen. "Je kan hier niet zomaar aan beginnen. Voor er gekeken wordt of en hoe deze techniek kan, moet er ook hier een stevig ethisch debat worden gevoerd in het parlement", klinkt het.

undefined

null Beeld charlotte dumortier
Beeld charlotte dumortier
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234