Zaterdag 01/10/2022

NieuwsChina

‘Een auto-ongeluk, dan is hij helemaal kapot’: China voert proxy-oorlog tegen dissidenten in de VS

Dissident en beeldhouwer Chen Weiming met een van zijn sculpturen in het Liberty Sculpture Park in Yermo, Californië. Beeld Ringo Chiu/Zuma /ImageSelect
Dissident en beeldhouwer Chen Weiming met een van zijn sculpturen in het Liberty Sculpture Park in Yermo, Californië.Beeld Ringo Chiu/Zuma /ImageSelect

Wat hebben een politicus uit Brooklyn, een beeldhouwer in de Mojave-woestijn en de vader van een olympische kunstschaatstalent met elkaar gemeen? Ze zijn allemaal doelwit van operaties van de Chinese staatsveiligheidsdienst op Amerikaanse bodem, waarbij Amerikaanse privédetectives worden ingezet.

Marije Vlaskamp

Een gepensioneerde politieman en een werknemer van de immigratiedienst zijn vorige week beschuldigd van samenwerking met twee Chinezen. Volgens de Amerikaanse justitie werkt het Chinese duo voor de staatsveiligheidsdienst van het land en bespioneren ze dissidenten die in de VS verblijven. Ze worden onder meer verdacht van samenzwering, poging tot omkoping en het vernietigen van bewijs.

In totaal zijn in maart en juni vijf Amerikanen, waaronder twee van Chinese afkomst, gearresteerd wegens medeplichtigheid aan transnationale repressie in opdracht van de Chinese staat. Hun opdrachtgevers van de Chinese staatsveiligheidsdienst bevinden zich in China, buiten bereik van de Amerikaanse autoriteiten.

De afzonderlijke zaken zijn de eerste resultaten van een nieuwe Amerikaanse aanpak van transnationale repressie. Dat is vervolging en intimidatie van in het buitenland verblijvende critici door autoritaire regimes. Dit project is de opvolger van het zogenoemde China Initiatief, dat gericht was op het vangen van Chinese spionnen. Dat kwam echter in opspraak vanwege beschuldigingen van racisme en discriminatie, gezien de nadruk op mensen met een Chinese afkomst bij de opsporing.

Honeytraps

Opvallend is de inhuur van Amerikaanse privédetectives door de Chinezen. Zo werd vorig jaar alles in het werk gesteld om de verkiezingscampagne van Yan Xiong in New York te saboteren. Yan, een tot Amerikaan genaturaliseerde dissident, die als kapelaan in het Amerikaanse leger diende, gaat in november op voor een Democratische congreszetel.

Toen een privédetective voor zijn Chinese opdrachtgevers geen informatie kon vinden om Yan te beschadigen, drong zijn opdrachtgever aan op hardere methodes, zoals zogeheten honeytraps. “Regel een meisje, iets met prostitutie (...) sla hem tot hij niet meer kan meedoen met de verkiezingen. (...) Een auto-ongeluk, dan is hij helemaal kapot.”

Een andere privédetective, oud-politieman Matthew Ziburis, bezocht vorig jaar advocaat Arthur Liu. De kunstschaatsende dochter van de naar de VS gevluchte dissident, Alysa, bereidde zich toen voor op de Olympische Winterspelen in Beijing. Met een vals pasje deed Ziburis zich voor als een lid van een olympische organisatie. Hij trok samen op met Fan ‘Frank’ Liu, die in New York een mediabedrijfje heeft, maar door justitie wordt gezien als de tussenpersoon tussen Amerikaanse privédetectives en de Chinese staatsveiligheidsdienst. Het duo wilde surveillanceapparatuur installeren in het huis en auto van advocaat Liu, maar dat mislukte.

Livestream

Meer succes boekten ze bij beeldhouwer Chen Weiming, een bekende criticus van de Chinese communistische partij die zowel in de VS als Nieuw-Zeeland woont en werkt. Terwijl Liu vroeg om een interview, deed Ziburis zich voor als kunsthandelaar en voorzag hij Chens atelier en auto van surveillanceapparatuur.

“Op basis van de hoge prijzen voor zijn kunst denken we dat hij (...) belastingen heeft ontdoken. Bewijs verzamelen en geld steken in het honorarium voor (...) advocaten om helemaal van hem af te komen”, aldus Liu aan zijn contactpersonen in China. Daar kon men, door de geplaatste surveillanceapparatuur, de kunstenaar via via een livestream in de gaten houden.

“Verniel alles dat onze leiders schaadt”, kwam als opdracht terug. Kort daarop ging Chens werk CCP Virus, een sculptuur van de Chinese president Xi Jinping met een half doodshoofd en de uitsteeksels van een covid-virusdeeltje, in vlammen op. Een dader werd nooit gevonden.

‘Tequila of een goede sigaar’

De autoriteiten kwamen het Chinees-Amerikaanse intimidatienetwerk op het spoor door een privédetective die werd ingehuurd om een medewerker van de belastingdienst om te kopen zodat die vertrouwelijke informatie over Chen zou opsporen. De detective rook onraad en schakelde de FBI in.

Een derde privédetective, de gepensioneerde politieman Derrick Taylor, werd vorige maand aangehouden. Taylor zou voormalige ondergeschikten niet-openbare informatie uit overheidsdatabases hebben laten opzoeken over zeker drie Chinese dissidenten. Daar stelde hij ‘tequila of een goede sigaar’ tegenover en betaalde uit in cadeaubonnen van 150 dollar.

Wegens het sterk toenemende aantal gevallen van transnationale repressie, waarbij de Chinese communistische partij in vergelijking met andere landen ‘een uniek agressieniveau’ hanteert, roept de FBI privédetectives op zich te melden zodra cliënten om informatie over dissidenten vragen.

Versleutelde ‘dagboeknotities’

In het geval van de zaak Wang Shujun, een tot Amerikaan genaturaliseerde sociaal wetenschapper, deed een Chinese dissident zelf het detectivewerk voor de Chinese staatsveiligheidsdienst. De 73-jarige Wang genoot als medeoprichter van een stichting ter nagedachtenis aan Chinese hervormingspolitici enorm veel aanzien in activistenkringen.

Vanaf 2005 zou Wang die positie hebben misbruikt om informatie te verzamelen over de opinies en activiteiten van een groot aantal Taiwanese, Oeigoerse, Tibetaanse, Chinese, Mongoolse en Hongkongse activisten. Die informatie gaf hij via versleutelde emails in de vorm van ‘dagboeknotities’ of tijdens bezoek aan China door aan vijf verschillende contacten bij de staatsveiligheidsdienst.

Wang viel door de mand toen een Amerikaanse undercoveragent zich voordeed als een tussenpersoon van zijn Chinese staatsveiligheidscontacten, die Wang waarschuwde dat de FBI hem in het vizier had. Daarop gaf Wang de agent wachtwoorden voor zijn mailaccounts om de communicatie met de staatsveiligheidsdienst te wissen. Bij een veroordeling wegens spionage wacht hem maximaal twintig jaar gevangenisstraf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234