Donderdag 20/01/2022

Een architect voor de nieuwe KVS

'Als de Vlaamse overheid ambitie heeft inzake 2002 moet zij ook de moed hebben te eisen dat voor de KVS wordt gekozen voor een Europese dimensie'

Begin deze maand koos het Brusselse schepencollege een architectenbureau voor de verbouwing en uitbreiding van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS). Het Franstalige Brusselse bureau A2RC (Architecture et Construction entre Rêve et Réalité) kreeg de opdracht om het imposante gebouw uit 1882 van architect Jean Baes te restaureren, te renoveren en te vergroten. De twee andere kandidaten waren de Groep Planning en de wereldbefaamde Franse architect Jean Nouvel. Voor dit project ging Nouvel een associatie aan met Patrice Neirinck, voormalig medewerker van A2RC voor de verbouwing van de Muntschouwburg in Brussel, en met architect Christian Kieckens. Bij de eindbeslissing ging het uiteindelijk tussen A2RC en Nouvel.

Reeds jaren staat de KVS te wachten op urgente opknapping en grondige aanpassing van de theaterinfrastructuur. Haar dramatische aftakeling is beschamend en een Europese hoofdstad onwaardig. Daar komt nog bij dat ze sinds 1993 een beschermd gebouw is. Iedereen is het erover eens dat het voorrang moet krijgen. Na een openbare Europese aanbesteding selecteerde men drie groepen voor de eindronde. De KVS vroeg de architecten een summiere schets met als uitgangspunt een uitvoerige studie opgemaakt door het Engels scenografiebureau Theater Projects.

De technische-beoordelingscommissie kreeg van de groep Nouvel meer dan een schets, hij formuleerde een sterk concept, uitgewerkt samen met scenograaf Michel Cova. Vermoedelijk hebben ook de andere kandidaten om deze opdracht binnen te halen meer dan het gevraagde op papier gezet. Echter, de maquette van het A2RC (DM, 12 juni) laat weinig goeds vermoeden. Voor het nieuwbouwgedeelte straalt ze niet de conceptuele kracht uit, die Nouvel weet te introduceren. De KVS is bij de voorbereiding van deze wedstrijd zorgvuldig te werk gegaan. Ongetwijfeld heeft ze argumenten om de keuze voor A2RC te verantwoorden. In de media werd echter verzwegen dat de winnende equipe ook bestaat uit het bureau BOA, een groep met een erg betwistbaar niveau qua architectuurproductie. BOA, met haar goede introducties in de politiek, moet fungeren als 'Vlaamse poot' in deze combine. Het hoeft zeker niet te verwonderen dat dergelijke opportunistische huwelijken louter worden aangegaan om beter te kunnen staan op het schaakbord van de Brusselse verdeelstrategie. Om kwaliteit gaat het niet, enkel om het binnenrijven van opdrachten. Toch is het onbegrijpelijk dat de KVS, die toch streeft naar een zo groot mogelijke artistieke authenticiteit, bij het kiezen van een architect andere normen hanteert. Als men uitgaat van de referenties van beide groepen heeft de ploeg van Nouvel duidelijk een aanzienlijke voorsprong. Maar bij het kiezen van de architect voor de KVS wordt hier geen rekening mee gehouden - een paar opmerkingen bij zijn voorontwerp, dat nog aanpasbaar is, wegen zwaarder dan de internationale erkenning van zijn talent.

Overigens is het normaal dat KVS-directeur Franz Marijnen en zijn mensen willen uitgaan van de aangeboden scenografische mogelijkheden, want voor hen zijn die van fundamenteel belang. De vraag blijft echter open welke criteria men heeft gehanteerd om de mogelijkheden qua zaal met elkaar te vergelijken en op welke wijze de projecten op hun architectonische merites werden beoordeeld.

Vermoedelijk komt het verzet tegen Nouvel vanuit het Franstalige Brusselse milieu. Voor hem kiezen betekent dat Brussel eindelijk op de architectuurkaart van Europa komt. Wil men de KVS, toch nog steeds geladen met een Vlaamse symboolwaarde, dit wel gunnen? Kiezen voor een Brussels compromis dat ontdaan is van elke vorm van ambitie is een visieloze attitude die Brussel voortdurend ondermijnt.

Vlaanderen, dat toch een zeer grote financiële inspanning voor de KVS zal leveren, kan toch beter een Frans ontwerper met internationale faam en een intelligent voorontwerp kiezen dan een Franstalige Brusselse combine. Nouvel behoort ontegensprekelijk tot de huidige vijf toonaangevende architecten in Europa. Wie dit negeert kan men betichten van een intellectueel oncorrecte houding. Natuurlijk zullen er meteen mensen zijn die vragen waarom nu een zuiderbuur deze opdracht moet krijgen en die zeggen dat wij in dit land ook goede architecten hebben. Waartegenover staat dat goede bouwmeesters uit Vlaanderen, zoals Van Reeth of Crepain, ook opdrachten krijgen in het buitenland. Brussel blijft dus gevangen in zijn 'eigen architecten eerst'-mentaliteit, een verstikkende en nefaste situatie die direct afleesbaar is aan het bedenkelijke niveau van wat men er architectonisch realiseert. In Brussel is geen ruimte voor architectuur, enkel voor brutaal bouwen. Op het einde van de 19de eeuw had Brussel ambitie, wat zich vertaalde in de art nouveau. Honderd jaar later is deze stad weggezakt in mediocriteit en onvermogen om kwalitatief hoogstaande nieuwe publieke bouwwerken te laten verwezenlijken.

Als de Vlaamse overheid ambitie heeft inzake het jaar 2002 moet zij ook de moed hebben te eisen dat voor de KVS wordt gekozen voor een Europese dimensie. Een project van Nouvel in Brussel kan een schitterend geschenk zijn aan deze stad. Een architectuurbeleid voeren is in de eerste plaats kiezen voor getalenteerde ontwerpers, voor zij die in staat zijn en reeds bewezen hebben beeldbepalende nieuwe toevoegingen te kunnen creëren waarop men trots kan zijn. Brussel heeft een boeiend historisch erfgoed, maar inzake hedendaagse betekenisvolle gebouwen is het armoe troef. Nouvel toonde met zijn opera van Lyon dat hij op inventieve wijze verleden en toekomst kan samenbrengen. Heeft men in Brussel niet die ambitie, dan had men er beter aan gedaan Nouvel niet te inviteren. De huidige keuze is een echt Brusselse beslissing waar het compromis steeds de bovenhand krijgt, een beschamende houding voor een stad die in 2000 culturele hoofdstad van Europa zal zijn. Of blijft deze stad enkel hoofdstad van het Brussels hoofdstedelijk gewest?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234