Zondag 29/05/2022

Een aquarium in het Rijksadministratief Centrum

Studio Open Stad neemt Brussel onder de loep

De Kunstberg, het Rijksadministratief Centrum, de Nieuwstraat na zes uur 's avonds, de Kanaalzone... het zijn plekken in Brussel die passanten liever vermijden dan opzoeken. Ze maken een troosteloze indruk, verloederen en zorgen daardoor voor een gevoel van onveiligheid. Ze zijn niet (meer) aangepast aan het leven en werken in de stad. Nu al vijf jaar lang nodigt Studio Open Stad architectuurstudenten uit over deze en andere gebieden na te denken en ideeën op papier te zetten om ze opnieuw leefbaarder te maken.

Utopische of realistische projecten, dat kan variëren. Bij Studio Open Stad, een samenwerkingsverband tussen architectuurscholen, universiteiten en culturele instellingen, gaat men er immers van uit dat ook bevlogen maar op het eerste gezicht onhaalbare ideeën kunnen bijdragen tot het debat. In een tentoonstelling die momenteel in het Flageygebouw in Elsene loopt, stelt een studente bijvoorbeeld voor om in het Rijksadministratief Centrum, dat gelegen is tussen de Koningsstraat en de benedenstad, een reusachtig aquarium te maken. Uit het complex verdwijnen steeds meer overheidsdiensten, een aquarium zou de plek weer vitaliseren. Utopisch? Voor sommigen wel, voor anderen is het niet eens zo denkbeeldig.

Studio Open Stad zag zeven jaar geleden het levenslicht. In het kader van Antwerpen 93 bogen architecten, stedenbouwkundigen en kunstenaars zich over de 19de-eeuwse gordel rond de Scheldestad. Concrete resultaten heeft het indertijd niet opgeleverd. Vincent Brunetta, ondervoorzitter van Studio Open Stad, is er nochtans van overtuigd dat de ideeën en debatten onrechtstreeks wel voor verandering kunnen zorgen. Oud-studenten komen terecht in functies met verantwoordelijkheid. Politici worden gevoeliger voor de problematiek.

Tijdens Brussel, Europese cultuurstad plant Studio Open Stad een aantal stadsateliers in het Vanderborghtgebouw, het zenuwcentrum van Brussel 2000. Studenten uit heel Europa en gereputeerde ontwerpers zullen er worden uitgenodigd om zich gedurende een maand over een bepaald thema te buigen. Boeiende stedenbouwkundige onderwerpen waar zelden bij wordt stilgestaan maar die mede de kwaliteit van ons leven bepalen. Zo zal de impact van het toerisme op de stad onder de loep worden genomen. Toeristen worden steevast langs een parcours van glanspunten gestuurd. Dat specifieke gedeelte van de stad wordt overbelast. De overheid speelt er nog eens op in door zo weinig mogelijk 'dissonanten' langs deze meestal historische route toe te laten. Ze kiest voor foeilelijke nep-historiserende architectuur.

Studio Open Stad wil volgend jaar ook de blik richten op een gedeelte van de rand van Brussel (zoals Evere en Sint-Pieters-Woluwe) en de Vlaamse gemeenten die erop aansluiten (zoals Zaventem). Enerzijds bewaren die gemeenten nog iets van hun agrarische verleden, anderzijds worden er in hoog tempo bedrijfsterreinen aangelegd. Fraai is het resultaat door de bank genomen niet. Toch zijn het volgens Studio Open Stad gebieden die nog heel wat mogelijkheden hebben. Hoewel de verstedelijking er in volle gang is, zijn ze nog niet helemaal volgebouwd. Vandaag kunnen er nog stedenbouwkundige ingrepen worden uitgevoerd die mede zullen bepalen hoe deze gebieden er na verloop van jaren uit zullen zien.

In een derde atelier zal worden nagegaan hoe in het buitenland bepaalde stedenbouwkundige problemen worden aangepakt. Tendensen als gettovorming, de privatisering van de open ruimte (in bijvoorbeeld bioscoopcomplexen), gated communities (rijken die in een gesloten 'reservaat' gaan leven) zijn ook bij ons merkbaar, maar er wordt niet of nauwelijks over gediscussieerd.

We moeten maar eens heel aandachtig luisteren naar Studio Open Stad. De onderzoekers doen immers een aantal heel fundamentele vaststellingen over stedelijkheid. "De stad wordt het toneel waarop we de diepgaande wijzigingen die onze samenlevingen tekenen in het postindustrieel tijdperk kunnen aanschouwen," zo staat te lezen in het nulnummer van een gratis krant. "Verschraling, haast ondraaglijke druk van het autoverkeer, verdringing van het wonen door de tertiariserende economie, privatisering van de openbare ruimte zijn de ruimtelijke tegenhangers van toenemende maatschappelijke segregatie. (...) Vroeger was de stad een marktplaats voor goederen en gedachten, nu lijkt ze de concurrentie met de toenemende virtualisering niet meer aan te kunnen." Het lijken abstracte opmerkingen. Maar ze hebben meer met ons dagelijkse leven en met onze toekomst te maken dan we op het eerste gezicht vermoeden.

De expositie in het Flageygebouw is nog te zien van 15 tot 19 november tussen 13 en 18 uur. Informatie 02/214.20.59 of studioopencity@brussels2000.org.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234