Donderdag 28/05/2020

'Een Antwerpenaar klaagt veel meer dan de doorsnee-Belg'

In 'Het filosofisch woordenboek' peilt De Morgen elke week naar de levensbeschouwing van bekende mensen. Leona Detiège krijgt zeven begrippen voorgeschoteld. Elk begrip is gelinkt aan een min of meer diepzinnige vraag. Een 'onschuldige hand' plukte de vragen uit zestig kaarten die horen bij het bordspel De wereld van Sofie. Het spel is gebaseerd op het wereldberoemde gelijknamige boek van Jostein Gaarder en wil de deelnemers wegwijs maken in de wondere wereld van de filosofie.

Antwerpen / Van onze medewerker

Jan Stevens

Leona Detiège (SP) werd de politiek met de paplepel ingegeven. Vader Frans Detiège ruilde in 1947 zijn journalistieke carrière bij Volksgazet in voor een schepenambt in de Antwerpse gemeenteraad. Een jaar eerder was hij voor de BSP verkozen in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Na de dood van Lode Craybeckx wordt hij in '76 burgemeester. Hij is dan al 66 en zal een jaar later opgevolgd worden door Mathilde Schroyens.

Leona Detiège is, net als haar vader, licentiaat in de handelswetenschappen. Ze zet haar eerste politieke stappen op het kabinet van de minister van Economische Zaken. Van '77 tot '82 is ze schepen van Cultuur in Antwerpen. In '88 wordt ze staatssecretaris van Pensioenen en in '92 Vlaams minister van Tewerkstelling en Sociale Aangelegenheden. Op 31 december 1994 legt ze de eed af als tweede vrouwelijke burgemeester van Antwerpen. De volgende nacht krijgt ze haar vuurdoop met de brand in het Switel-hotel.

Detiège gaat er prat op dat ze in haar leven altijd 'haar goesting' gedaan heeft: "Jaren geleden hanteerde de samenleving een andere waardenschaal dan de mijne. Maar ik vond dat mijn normen even ernstig waren als die van de maatschappij. Ik was een bewust ongehuwde moeder en had een 'onechte' dochter. Ik vond het onrechtvaardig dat volgens de wetten van dit land mijn kind minder rechten had dan een kind van gehuwde ouders. Internationale instanties hebben België daar toen trouwens voor veroordeeld. Ik ben blij dat ik als politica mijn steentje heb kunnen bijdragen om het onderscheid tussen 'wettige' en 'natuurlijke' kinderen weg te werken. De haren rijzen me ten berge als ik Vlaams Blok-mandataris Alexandra Colen op tv hoor pleiten om terug te keren naar de toestand van vroeger. Ik zal me daar tot mijn laatste snik tegen blijven verzetten."

Computer

Zou een computer ooit zo intelligent kunnen worden als een mens?

"Mijn kennis van computers is niet bepaald groot. Mijn medewerkers hebben er gelukkig meer kaas van gegeten. Ik wil het zeker en vast zelf onder de knie krijgen. Ik vrees dat ik me anders ongelukkig zal voelen als ik met pensioen ben. Vroeger werd alle informatie op schrift gesteld en zorgvuldig bewaard; nu is het kunnen werken met een pc onontbeerlijk geworden.

"Ik ben niet bang van computers, maar ik wantrouw degenen die ze gebruiken. De wapennijverheid doet niet voor niets haar voordeel met de computertechnologie. Ach, je kunt de vooruitgang niet stopzetten. Dat is ook niet wenselijk. Niemand heeft er behoefte aan om terug te gaan leven zoals in de achttiende eeuw. Ik geloof niet dat computers of robots ons ooit zullen regeren. Dat lijkt me iets te veel sciencefiction. We moeten er wel over waken dat we geen duale maatschappij creëren met een groep computernerds en een groep digitale analfabeten."

Hemel en hel

Bestaan hemel en hel?

"Ik geloof niet in de hemel of in de hel. Er is geen hiernamaals. Als we dood zijn, is het gedaan. Ik geloof ook niet in God of in plaatsvervangende dingen zoals 'de zon' of 'de maan'. Sommigen grijpen terug naar de primitieve natuurgodsdiensten van hun voorouders. In een aantal fracties van de Antwerpse gemeenteraad zetelen zelfs mensen die hun heil zoeken in hekserij of in runetekens. Dat gaat me iets te ver.

"Ik ben niet bang voor de dood. Het besef dat ik moet sterven maakt mijn leven niet zinloos. Het ligt niet in mijn aard om stilletjes in een hoekje te gaan zitten huilen. Sommige mensen hebben van bij hun geboorte angst voor het leven, ik niet. Ik kan begrijpen dat er mensen zijn die in God of in het hiernamaals geloven; ik ben verdraagzaam opgevoed. Ik verwacht ook het omgekeerde, maar dat is blijkbaar niet zo vanzelfsprekend."

Idealisme

Moeten wij bereid zijn om te sterven voor onze overtuigingen?

"Het lijkt me verstandiger om te proberen levend dingen te verwezenlijken dan als martelaar in de oorlog te sneuvelen. Je kunt je afvragen of alle mannen die naar de Spaanse burgeroorlog trokken om het fascisme te bestrijden, zich er ten volle bewust van waren dat ze misschien gingen sterven voor hun ideaal. De gevolgen van het oorlogvoeren worden dikwijls onderschat. Mag je overgaan tot anarchistische daden of moet je binnen de maatschappij veranderingen proberen te bewerkstelligen? Ik kies voor het laatste.

"Ik hou niet van mensen die me dingen willen opleggen die ik niet wens of niet wil. De normen die de samenleving me wil opleggen, zijn vaak niet de mijne. Ik kom rond uit voor mijn overtuiging, maar ik wil er niet als een moderne Jeanne d'Arc de brandstapel voor trotseren.

"Als het Blok in Antwerpen ooit de macht grijpt, zal ik blijven vechten. Ik zal blijven zeggen wat ik denk. Ik weiger mee te huilen met de wolven in het bos. Het scenario van een machtsovername door het Vlaams Blok is geen fictie. Momenteel hebben ze 20 van de 55 zetels in de Antwerpse gemeenteraad in handen. Gelukkig gruwt nog steeds 70 procent van de Antwerpenaren van de ideeën van het Blok. We moeten dringend gemeentelijk stemrecht geven aan de migranten die hier een langere tijd wonen. Ze hebben recht op participatie in het beleid. Zij vormen onze garantie dat het Vlaams Blok het nooit in Antwerpen zal halen."

Leven

Gelooft u dat het leven zijn loop neemt?

"Ons leven hangt aaneen van toevallige gebeurtenissen. Daarnaast wordt wie je bent of wat je doet voor een groot stuk bepaald door het milieu waarin je opgroeit. Het feit dat ik in de politiek terechtgekomen ben, heeft te maken met de opvoeding die ik gehad heb. Wie in een zwakkere sociale groep geboren wordt, zit van aan de start in een benadeelde positie. Politici hebben de opdracht om voor iedereen gelijke kansen af te dwingen. Mijn kind had bij haar geboorte niet dezelfde rechten als een kind van gehuwde ouders. Dat onrecht heeft me extra gemotiveerd om politiek actief te worden.

"Je hebt als mens de keuze tussen twee wegen in je leven. Je kunt moedeloos je schouders laten hangen en zeggen: 'Wat baat het allemaal? De armen zullen toch altijd arm blijven', of je kunt daar tegenin gaan en zoveel mogelijk gelijkwaardigheid proberen creëren. De laatste optie zou het doel moeten zijn van elke politicus."

Nalatenschap

Laten we iets achter bij ons overlijden dat belangrijker is dan onze kinderen?

"Ik heb een dochter, een kleindochter en pleegkinderen. Ze zijn enorm belangrijk voor me en ze bepalen mee wie ik ben. Maar ze zijn zeker niet het enige wat ik bij mijn overlijden zal achterlaten. Je kunt trouwens ook niet stellen dat wie geen kinderen heeft, na zijn dood totaal betekenisloos wordt. Wat je in je leven presteert, is belangrijk. Bij de ene mens stelt dat meer voor dan bij de andere. De boeken van een schrijver of de doeken van een schilder zijn tastbaarder dan de gedachten of gevoelens van iemand anders.

"Een politicus probeert een aantal veranderingen door te voeren. Meestal zijn die niet spectaculair, maar vaak schenken ze een zekere voldoening. Tijdens het abortusdebat heb ik geprobeerd mijn visie door te drukken. Uiteindelijk verkozen mijn collega's in het parlement een minder verregaand voorstel. Ik heb me daardoor niet gefrustreerd gevoeld, want ik heb er mee voor gezorgd dat abortus onder bepaalde voorwaarden niet langer strafbaar is. Of een wet al dan niet jouw naam draagt, doet er niet toe. Het enige wat telt, is het resultaat dat je bereikt hebt.

"Je wilt weten hoe ik na mijn dood als burgemeester herinnerd wil worden? In mijn bureau hangen de portretten van illustere voorgangers als Lode Craeybeckx, Camille Huysmans en Frans Van Cauwelaert. Huysmans was een internationale figuur die gevochten heeft voor de rechten van de vrouw en de natuurlijke kinderen. Die strijd heeft hij niet in de eerste plaats op het stadhuis gevoerd. Hij is er als politicus in geslaagd om een deel van zijn maatschappijvisie te verwezenlijken. Ik zou graag hebben dat de Antwerpenaren later aan mij denken als iemand die geprobeerd heeft het sociale weefsel van hun stad te herstellen.

"Het is niet eenvoudig om burgemeester van Antwerpen te zijn. Ik ben volksvertegenwoordiger en minister geweest en kan dus vergelijken. Een Antwerpenaar klaagt veel meer dan de doorsnee-Belg. Wandel rond in de stad en je zult het met mij eens zijn dat dit een fantastische plek is om te leven. Er gebeurt hier heel wat ten goede. Ik vraag me soms af waar die ontevredenheid vandaan komt. Ik troost me met de gedachte dat ze ooit zullen ontdekken dat het leven in Antwerpen best aangenaam is."

Tijd

Wat is tijd?

"Als je jong bent, lijkt het alsof je zeeën van tijd hebt. Als je ouder wordt, heb je tijd te kort. Ik besef dat ik te weinig tijd overhou voor de dingen die me persoonlijk aanbelangen. Daarom probeer ik zoveel mogelijk te relativeren en stel ik meer en meer mijn prioriteiten. In mijn agenda maak ik bewust plaats voor mijn kleindochter. Soms vloekt dat met de verplichtingen van het burgemeesterschap. Vaak moet ik me daarbij neerleggen. Als de Ronde van Frankrijk door Antwerpen rijdt, kan ik het me niet permitteren om mijn kat te sturen.

"Als burgemeester geniet ik het voorrecht om de Antwerpse honderdjarigen in de bloemetjes te zetten. Ikzelf ben 58. Als ik het voorbeeld van onze eeuwelingen volg, heb ik nog veertig jaar voor de boeg. Dat lijkt me wel wat. (lacht) Ik ben me er ten volle van bewust dat de tijd die voor me ligt, korter is dan de tijd die achter me ligt. Maar ik lig daar niet van wakker. Toen ik vijftig werd, realiseerde ik me dat ik niet meer bij de Jongsocialisten zat en dat ik een dagje ouder werd. Ik ben toen niet anders gaan leven, nee. Ik bleef er even bij stilstaan en schudde die gedachte gauw weer van me af."

Zelfmoord

Hebben wij het recht om zelfmoord te plegen?

"Het debat over recht op zelfmoord is vergelijkbaar met de discussie over het recht op abortus of euthanasie. In essentie gaat het telkens weer over de vraag of mensen zelf over hun leven mogen beschikken of zich moeten onderwerpen aan de regels die de samenleving hen oplegt. Ik vind het altijd pijnlijk als een jongere zelfmoord pleegt. Het is een teken dat hij niet geleerd heeft te relativeren. Volgens de wet is zelfmoord strafbaar. Wie een mislukte zelfmoordpoging achter de rug heeft, kan in theorie gestraft worden. Je kunt het zelf zo gek niet verzinnen.

"Zelfmoord is geen uiting van lafheid. Er zijn situaties denkbaar waarin zelfdoding een optie kan zijn. Als je moet kiezen tussen de hand aan jezelf slaan of de marteldood sterven, lijkt de keuze me voor de hand te liggen.

"Of een man met vrouw en kinderen minder recht op zelfmoord heeft dan een alleenstaande? Alles hangt af van de omstandigheden. In sommige gevallen zal dat zeker waar zijn, maar in andere zullen die vrouw en die kinderen misschien blij zijn dat ze eindelijk van hun lastige huisgenoot verlost zijn." (lacht)

'De normen die de samenleving me wil opleggen, zijn vaak niet de mijne'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234