Woensdag 21/04/2021

Arbeidsmarkt

Een antropologe serveert de thee

Utrecht. Beeld THINKSTOCK
Utrecht.Beeld THINKSTOCK

In Utrecht doen duizenden hoogopgeleiden laaggeschoold werk. Ook in restaurant 'Buurten in de Fabriek' is het personeel opvallend hoogopgeleid.

Merel (29) zet twee koppen verse muntthee neer op de houten tafel in restaurant Buurten in de Fabriek, waaraan een hoogzwangere vrouw en haar vriendin even bijkletsen. De afgestudeerde antropologe met blond haar in een staart werkt 32 uur per week in de bediening in deze nieuwe Utrechtse horecagelegenheid; gevestigd in een verbouwde, voormalige sojafabriek uit 1908 aan het Merwedekanaal, op de grens van de wijken Oog in Al en Lombok.

In deze omgeving aan de westkant van de stad Utrecht die opbloeit door de komst van meer jonge, hoogopgeleide bewoners, opent steeds meer horeca die zich duidelijk op deze doelgroep richt: zoals Buurten in dit tot buurtcentrum omgebouwde monumentale, industriële erfgoed. Rond lunchtijd zitten er jonge zzp"ers over hun laptop gebogen, zakenmensen in bespreking en ouders die een spelletje domino spelen met hun jonge grut.

Maar ook het horecapersoneel is er opvallend hoogopgeleid. Antropologe Merel vertelt dat ze lang naar passend werk heeft gezocht. In haar vorige baan als sociaal coach bij een gemeente voelde ze zich niet thuis in de "negen-tot-vijf-mentaliteit". Als student werkte ze ook in de horeca, ze woont in Lombok en zo kwam ze in de bediening van Buurten terecht. Ze heeft het naar haar zin, maar blijft dromen van werk in haar vakgebied. "Bediening is niet iets wat ik altijd blijf doen."

Hoogopgeleiden in jobs voor laagopgeleiden

Zo werken er bij Buurten nog drie andere afgestudeerde antropologen. En veel ander hoog gekwalificeerd personeel, als Leander (28). Zijn haren heeft hij bedekt met een zwarte doek als hij in de keuken aan de slag gaat. Deze afgestudeerde vertaler Engels-Nederlands kwam er na zijn universitaire studie achter dat hij er "niets aan" vond, het werk als vertaler. Daarom deed hij ook nog een hbo-opleiding diëtiek. Nu werkt hij 32 uur per week als kok in Buurten. "Ik vind het leuker om praktisch bezig te zijn en het is gezellig met de collega's", zegt Leander. Maar uiteindelijk hoopt hij aan de slag te gaan als diëtist.

Deze Utrechtse horecagelegenheid is exemplarisch voor wat wordt beschreven in het onderzoek Trickle down in de stad - De invloed van hoogopgeleiden op de arbeidsmarkt van laagopgeleiden van kennisinstituut Platform31. In steden waar veel hoogopgeleiden zich vestigen, schieten de op hen gerichte koffiebarretjes en restaurants als paddestoelen uit de grond.

Maar het zijn niet automatisch de laagopgeleiden die profiteren van deze extra werkgelegenheid. In Utrecht, waar maar liefst 62 procent van de bevolking hoogopgeleid is, worden 6.000 volle banen waarvoor geen opleiding is vereist, vervuld door hoogopgeleiden. In dit aantal zijn dan nog niet eens de studentenbanen meegeteld, want niet-afgestudeerde studenten worden gerekend als middelbaar opgeleid.

Beperken de hoogopgeleide werknemers in Buurten dan niet de arbeidskansen van de laagopgeleiden in hun stad? Antropologe Merel vindt van niet. "Je moet gevoel hebben voor horeca, dat heeft niets met opleidingsniveau te maken. Je moet ook de omgangsvormen van je klanten kennen. Waarschijnlijk zou een hoogopgeleide minder goed passen achter de bar in een bruine kroeg in een volkswijk."

Erik Derksen, afgestudeerd in rechten, is mede-eigenaar van de twee Buurten-zaken in Utrecht. Na het succes van de eerste vestiging in Utrecht-Oost van dit op welvarende stedelingen gerichte horecaconcept opende hij afgelopen zomer met zijn compagnon Bob Gijsberts een tweede Buurten in Utrecht-West, stijlvol ingericht met mosgroene designstoelen, opvallend grote lampenkappen en veel hout.

"Alleen in wijken met veel hoogopgeleiden gaan mensen overdag de deur uit om de krant te lezen en cappuccino te drinken", zegt Derksen. Buurten in de Fabriek bleek een schot in de roos. "Op een vrijdagmiddag in juli gingen we 17 uur open, een kwartier later zat het terras helemaal vol."

Derksen ziet wel een duidelijk verschil tussen de bezoekers van de twee filialen aan beide kanten van de stad. "In Utrecht-Oost bestellen ze gemakkelijker meerdere flessen goede wijn. In West vragen de gasten meer om biologische producten en vegetarische gerechten." Nog een opvallend verschil: "Sommige ouders in Utrecht-West corrigeren hun kinderen net iets minder, als ze bijvoorbeeld rondrennen of lawaai maken."

Dat er veel hoogopgeleid personeel in zijn zaken werkt, komt ook door Utrecht, zegt Derksen: er wonen hier nu eenmaal veel hoogopgeleiden. Maar laagopgeleiden werken er ook, vertelt hij. "Bijvoorbeeld in de afwasploeg. Via het uitzendbureau, vaak een vaste groep mannen van Soedanese afkomst."

Wat Derksen niet wil, is te jonge studenten in zijn bediening, zoals in veel andere Utrechtse kroegen en restaurants. "Dit is geen studententent. Horeca is een vak, dat wordt wel eens vergeten. Ik wil mensen die daarvoor bewust kiezen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234