Donderdag 24/06/2021

Een anomalie uit de Kaukasus die geld verslindt

In Machatsjkala, Dagestan, is Anzji de beroemdste club ter wereld. In de rest van de wereld staat de club te boek als het speeltje van de met miljoenen smijtende eigenaar Kerimov. 'Als hij morgen de kraan toedraait, is het meteen afgelopen.'

De 37-jarige metaalsmid Magomed maakt koperen sierhekken waarmee Dagestans rijke klasse zijn kapitale huizen in en rond Machatsjkala afschermt. Torenhoog moeten ze zijn, want het gespuis is overal. Vanavond is Magomed aan de boemel. Anzji, de voetbalclub waar tot voor kort niemand van gehoord had, speelt morgen; zijn er nog meer excuses nodig? "Anzji is nu de beroemdste voetbalclub ter wereld", weet Magomed.

Maar zijn patriottisme voor zijn stad en zijn volk houdt niet op bij het voetbalstadion, een krakkemikkig bouwsel in het centrum waar volgens de enorme reclameborden in de stad geschiedenis wordt geschreven. "Nieuw Anzji, Nieuw Tijdperk" heet het. Met dank aan Suleiman Kerimov, de in Dagestan geboren multimiljardair die begin dit jaar besloot de club (en daarmee de republiek) omhoog te stoten in de vaart der volkeren.

De centrale straat waar we met Magomed doorheen lopen is niet bepaald de Champs-Elysées, maar de neonlichten van de cafés, winkels, nachtclubs en restaurants laten wel zien dat we hier niet in Tsjetsjenië of Ingoesjetië zijn. In deze buurrepublieken zijn door een combinatie van repressie en opgelegde islamitische vroomheid de meeste niet-religieuze bronnen van vertier gesloten (Tsjetsjenië) of opgeblazen (Ingoesjetië).

"Hebben jullie zulke auto's in West-Europa?", vraagt Magomed met glimmende ogen. Hij wijst naar een verouderde rode Mercedes, type pooierbak. "Een paar jaar geleden stonden hier kleine huisjes met kraampjes, en moet je nu zien!" Toegegeven: aan de mix van buikdanseressen, goedkope lokale cognac en knalharde etnische muziek bieden de nachtclubs in de plastic nieuwbouw alle ruimte.

De statistieken van Dagestan zijn evenwel weinig opbeurend: met 11.000 roebel per maand (262 euro) het laagst gemiddelde inkomen van Rusland. Volgens de ngo voor de Kaukasus zijn bij aanslagen, liquidaties en gevechten tussen ordetroepen en rebellen in de eerste zes maanden van dit jaar 204 doden en 149 gewonden gevallen. Dat is ook een record - het maakt Dagestan de gewelddadigste republiek van Rusland. En volgens experts zijn ook de corruptie en de werkloosheid nergens groter dan hier.

Samuel Eto'o

Hoog tijd dus voor nieuwe records. De 20 miljoen euro bijvoorbeeld, die sterspeler Samuel Eto'o uit Kameroen per jaar zou krijgen, en die hem tot de duurste voetballer ter wereld maakt. Samen met onder andere de Braziliaanse stervoetballer (en nu ook hulpcoach) Roberto Carlos, Mbark Boussoufa (ex- Anderlecht) en João Carlos (voorheen Genk).

Voor de wedstrijd tegen Krilja Sovjetov uit Samara is de wijde omtrek van het stadion afgezet door cordons van honderden agenten en ordetroepen. Omdat het stadion midden in het centrum ligt, komt Machatsjkala dus tijdelijk stil te staan als Anzji voetbalt. Wie zich door alle veiligheidschecks heeft geworsteld, komt terecht in een stadion dat werkelijk elke moderne veiligheidsmaatregel ontbeert. Hoe gezellig! Je kunt je makkelijk tussen alle vakken bewegen en wie er behoefte aan heeft springt een hekje over en staat op het veld.

In theorie is het dus mogelijk om je na een sprintje om Eto'o's benen te slingeren en zijn gouden voeten te kussen. Maar het publiek is gedisciplineerd en de stadionwachten zijn breedgeschouderd. Tenslotte is niet voetbal, maar worstelen hier de nationale sport.

"Ole, Ola", klinkt het uit duizenden jongenskelen, "Anzji Ma-chatsj-ka-la!" De sfeer zit er goed in, al is het kleine stadion (15.000 toeschouwers) niet helemaal vol. Massa's in zwart geklede jongeren kleuren het stadion geel met hun Anzji-vlaggetjes. Families nestelen zich op hun plek met grote bekers Pepsi en schier onuitputtelijke voorraden zonnebloempitten.

Toverachtige sfeer

Plaatselijke schoonheden, al dan niet geblondeerd, stralen als waren de schijnwerpers op hen gericht. Moderne lichtreclame omringt het veld en ook het elektronische scorebord mag er wezen.

Waarachtig, de duistere steegjes en de door de immer dominante politie gecontroleerde hoofdstraten van Machatsjkala hebben plaats gemaakt voor de toverachtige sfeer van een gevuld en rumoerig voetbalstadion. Waar Koning Voetbal regeert, is iedereen gelukkig.

Zeker als er gewonnen wordt - en dat blijft een heikele zaak voor Anzji. Na een vliegende start dit jaar, die de club tijdelijk naar de derde plek bracht, is Anzji inmiddels op de achtste plaats beland. Dat is beter dan ooit tevoren, maar de toegang tot de nacompetitie en dus de strijd om Europees voetbal is nog altijd ongewis. Terwijl de ambitie toch heus is om in een mum van tijd tot een ware Europese topclub uit te groeien.

"Het is natuurlijk zaak om het verschil tussen de spelers zo klein mogelijk te houden", drukt de Nederlandse kinesist Chima Onyeike, die sinds vier maanden bij de club werkt, het probleem voorzichtig uit. De Russische voetbalcompetitie eist van elk team een minimum van vijf Russen op het veld.

Bij Anzji is een daarvan de Russische sterspeler Joeri Zjirkov - die tegen Krilja Sovjetov nog eens laat zien hoe je een perfecte pass over vijftig meter geeft. De andere vier zijn Dagestanen die ook enthousiast rondrennen, maar bij vrije trappen of andere kansrijke momenten voor het doel van de tegenstander terstond hun plaats moeten opgeven aan het legioen gekochte buitenlanders.

Maar geen nood: het zoemt alweer van de geruchten over de spelers die Kerimov verder nog wil aantrekken: Andrej Arsjavin, Lionel Messi en de jonge Braziliaanse ster Neymar da Silva, om er eens een paar te noemen.

Eto'o zelf droomt er ook van, laat hij weten. Is het de ligging van Machatsjkala aan de Kaspische Zee of zijn het de fabelachtige loonstrookjes die sterren aanlokt? Hoe het zij, Eto'o zegt: "Elke dag krijg ik sms'jes van vrienden, ook voetballers, die me vragen of ze ook hier kunnen spelen. Ik hoop dat ze komen, want ik speel graag met de beste spelers."

Na een saaie doelpuntloze eerste helft, slaat kort na de rust de vlam in de pan. Eerst is het Samara dat scoort, maar nog geen minuut later kopt Eto'o na een voorzet van links met een parmantig sprongetje de bal achter de doellijn. "Gooooooooooal!", gilt de stadionspeaker, alsof we ons in de finale van de Copa America bevinden. De gele vlaggenzee roert zich weer, en dat zal niet meer ophouden want Anzji loopt uit naar 3-1. Eind goed, al goed: de winterstop begint en Anzji mag nog hopen op Europees voetbal.

Als het goed is, is het een van de laatste wedstrijden in deze versleten Kaukasische voetbaltempel. Volgend jaar moet een nieuw, groter stadion al klaar zijn, waardoor Dagestanen kunnen dromen een gaststad te worden in het WK voetbal dat Rusland in 2018 organiseert. En als Kerimov zijn belofte nakomt, zullen er ook trainingscentra verrijzen voor de jeugd.

Want daar gaat het tenslotte om. De jonge generatie die nu grofweg kan kiezen tussen een baan als politieagent (mits hun familie daarvoor de 'inkoopsom' kan betalen) of een verblijf als rebel 'in de bossen', moet een nieuw perspectief worden geboden. Of, om in slogantaal te blijven die in de stad onontkoombaar is: "Nieuw tijdperk, Jouw tijdperk."

Chadzjimoerak Kamalov, uitgever van de onafhankelijke krant Tsjernovik, plaatst Kerimovs plotselinge belangstelling voor goede werken in Dagestan in een bredere politieke context. Rusland is moe van de eeuwige subsidies uit Moskou waarop de arme Kaukasusrepublieken al jaren teren. Geld dat niet wordt geïnvesteerd in infrastructuur of economische bevordering, maar wordt verzwolgen door de corrupte elites. 'Stop met het voeden van de Kaukasus', een term bedacht door blogger en klokkenluider Aleksej Navalni, is in korte tijd een populaire protestbeweging geworden.

"Het Kremlin weet hoe de wind staat en probeert de subsidiestroom richting Kaukasus te verminderen. Tegelijk hebben ze de druk vergroot op oligarchen als Kerimov om hun sociale verantwoordelijkheid te nemen", zegt Kamalov. En zo'n investering vergroot ook Kerimovs veiligheid. "Voor Dagestaanse oligarchen is het zaak geworden zich hier diep te wortelen. Als Kerimov hier investeert en een basis krijgt, kan hij niet zo makkelijk in de gevangenis worden gestopt als Michail Chodorkovski", de oliemagnaat die sinds 2003 gevangen zit.

Het probleem is: weinig gaat goed in Dagestan en het door Kerimov vorig jaar bij president Medvedev aanbevolen hoofd van de republiek, heeft geen enkele positieve ontwikkeling gebracht. De sociaal-economische ontwikkeling van de republiek, die Medvedev nodig acht voor de beëindiging van het geweld, is nergens te bekennen, zo klaagde de president onlangs.

Kan het aankopen van voetbalsterren voor extravagante bedragen en de bouw van een stadion daar verandering in brengen? "Ieder weldenkend mens hier begrijpt dat dit een kunstmatige constructie is", zegt Kamalov. "Als Kerimov morgen de kraan uitzet, is het meteen afgelopen."

Maar problemen kunnen altijd nog morgen worden opgelost, terwijl het vandaag juist tijd is voor feest.

Anzji heeft immers gewonnen! Iedere blijk van publieke vreugde is echter afwezig in de straten van Machatsjkala vanaf het moment dat de bus met voetbalsterren koers heeft gezet naar het vliegveld.

Want met Kerimovs komst is het team verhuisd naar Moskou, waar in luxe geleefd en getraind kan worden. Voor elke 'thuiswedtrijd' onderneemt het team aan de vooravond een vliegreis van tweeënhalf uur, om meteen na het laatste fluitsignaal en de douche weer terug te vliegen.

Café Nostalgie

Waarom is het zo stil? Waar blijft het vreugdegetoeter van langsrijdende auto's? De passie die Anzji een uur geleden nog opriep, blijkt van korte duur. De ingevallen duisternis, met zijn eigen regels en wetten, slokt alles op.

Te rade bij Cafe Nostalgie, hoofdkwartier van de Anzji fanclub. Daar is zeker een straatfeest gaande van de hooligans, zoals voetbalfans in Rusland worden aangeduid.

Maar ook hier is het stil op straat en binnen zit een groepje van tien jongeren rustig een andere voetbalwedstrijd te kijken op tv. De overwinning wordt gevierd met een anderhalve liter fles Fanta Orange. Roken? Vergeet het maar. Het moet de meest beschaafde voetbalfanclub ter wereld zijn.

De vraag of ze zelf voetballen, beantwoorden de fans smalend: "Soms, op straat." Zoals gezegd: er is geen infrastructuur. Wel vliegen ze met 150 fans naar alle uitwedstrijden van Anzji. "Kerimov betaalt alle kosten, zelf zouden we er nooit geld voor hebben", legt Ramazan uit. Net zoals bij alle officiële en semi-officiële baantjes die er in Dagestan te vergeven zijn, dringt zich meteen de vraag op: wat zou het kosten om je in deze fanclub binnen te kopen?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234