Dinsdag 19/01/2021

Vrijheidsfestival

Edward Snowden in Brussel: "NSA kan meer levens vernietigen dan terreur"

Beeld Eric de Mildt

Gisteren sprak klokkenluider Edward Snowden (31) Brussel toe. Per video weliswaar, want sinds zijn onthullingen woont de voormalige NSA-medewerker in Rusland. Zijn verhaal wordt verteld in de documentaire van journaliste Laura Poitras. Ook zij zag zich verplicht haar mailverkeer te versleutelen en de VS te ontvluchten.

Snowden sprak een publiek van zo'n vierhonderd mensen toe op het Vrijheidsfestival in het Brusselse Théâtre National. Via live-verbinding vanuit zijn geheime verblijfplaats in Rusland riep hij op tot grootschalige beveiliging van privécommunicatie. "Ik besloot de informatie over de Amerikaanse spionageprogramma's te lekken omdat alle hoogste autoriteiten het normaal vonden ons internet- en telefoonverkeer te onderscheppen, en met andere geheime diensten te delen. Dat nam na 9/11 alleen maar toe, de programma's gingen steeds verder."

Burgers die denken 'ik heb niets te verbergen' waarschuwt hij. "Onze communicatie wordt en masse uitgewisseld. Het argument is 'terreur tegengaan'. Er is hiermee echter nog geen enkele aanslag voorkomen. Maar: wat doen malafide overheden met al die informatie? Cyberattacks tegen onze energie-infrastructuur of banksystemen kunnen grotere schade veroorzaken dan terreur. Eén individu kan miljoenen levens verknallen. We hebben agentschappen nodig met één doel: niet onze communicatie onderscheppen, maar ze net beveiligen."

'Burger vier'

Vandaag wordt ook Citizenfour gelanceerd, de documentaire van Laura Poitras over de klokkenluider. 'Burger vier', zo identificeerde Snowden zich in maandenlang in zijn communicatie met Poitras.Het is dankzij haar dat zijn verhaal over de ongebreidelde afluisterpraktijken van de Amerikaanse inlichtingendienst aan het licht is gekomen. Snowden contacteerde eerst Greenwald, maar die ging niet onmiddellijk in op zijn vraag om software te installeren die hun e-mailverkeer zou afschermen. Poitras deed dat wel. Ze kocht zelfs een nieuwe laptop - cash betaald - die ze alleen gebruikte om met Snowden te communiceren.

In de aftiteling bedankt de documentairemaakster een aantal gratis softwareprogramma's die het mogelijk maken anoniem informatie uit te wisselen en gecodeerde boodschappen te sturen. Zonder die 'crypto tools', vertelde Poitras aan technologiewebsite Wired, was de film er nu niet.

Na maanden mailverkeer ontmoetten ze elkaar in een restaurant in Hongkong. Pas dan onthult hij zijn echte naam. Die opnames in Hongkong - twintig uur op acht dagen - vormen de grootste brok van de film, die bij momenten de allures van een spionagethriller heeft. Greenwald en Snowden communiceren op een bepaald moment via handgeschreven en meteen versnipperde kattebelletjes.

Elke e-mail moet gecodeerd worden, bij belangrijke gesprekken gaan de gordijnen dicht, een vriend van Poitras die voor het Tor Project werkt, software waarmee zij haar info versleutelt, wil door een journalist van The New Yorker enkel in een naaktsauna geïnterviewd worden. "Elke aankoop die je doet, elk telefoonnummer dat je intoetst, komt in de handen van een ongelimiteerd systeem met een ontoereikende beveiliging." Poitras sprak die woorden in een hotelkamer in Berlijn. Want zelfs haar eigen appartement in Prenzlauerberg vertrouwt ze niet. "Het zou me niet verbazen als er microfoons staan", zegt ze in The New Yorker.

Poitras verhuisde in 2012 naar Berlijn. Sinds de documentaire My Country, my country over Irak onder Amerikaanse bezetting uit 2006, is ze meer dan veertig keer aangehouden door de Amerikaanse grenspolitie. Haar verzet tegen de 'watchlist' is waarom Snowden haar contacteert.

Poitras toont hoe Snowden onder een dekentje kruipt om zijn paswoord voor zijn laptop in te geven, hoe hij Greenwald waarschuwt dat zijn paswoord te eenvoudig is, hoe Snowden in elkaar krimpt als het brandalarm afgaat. Preventie of paranoia? "Als je tegenstander de NSA is", antwoordt Poitras aan Wired, "is dat geen paranoia."

'Citizenfour' wordt op 24 november vertoond tijdens IDFA in Amsterdam. Meer speeldata worden op de website aangekondigd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234