Vrijdag 01/07/2022

ReportagePFOS

Edmond Lesire baat taverne uit naast 3M-fabriek: ‘Ze wisten al twintig jaar dat het goed fout zat’

Zwijndrechtenaar Edmond Lesire: ‘De mensen zijn ­gewoon bang. Op kerstavond kregen we maar de helft van onze tafels gevuld.’  Beeld © Eric de Mildt
Zwijndrechtenaar Edmond Lesire: ‘De mensen zijn ­gewoon bang. Op kerstavond kregen we maar de helft van onze tafels gevuld.’Beeld © Eric de Mildt

Toen ook Edmond Lesire van restaurant ’t Vliet in Zwijndrecht na acht maanden eindelijk weer klanten binnen mocht ontvangen, hadden die maar één vraag: waar haalde hij zijn eieren? En zijn groenten? Veel dichter dan Lesire kun je bij de 3M-fabriek niet wonen.

Douglas De Coninck

Volkser en authentieker dan restaurant ’t Vliet kunt u ze niet zo gauw meer vinden. Elke muur is behangen met foto’s van Laurel en Hardy, en ook op de toog wordt de ruimte beperkt door een enorm beeld van hen. Bij de overname van de taverne, achttien jaar geleden, hebben Edmond Lesire (64) en Kristel Maes (53) nog even zitten brainstormen over ‘Bij den Dikken en den Dunnen’. Uiteindelijk behielden ze de naam van de meerdere eigenaars voor hen.

“Wij zijn van Zwijndrecht”, zegt hij. “Vroeger hadden we een café, verder in het dorp, verder weg van de 3M-fabriek. ’t Vliet verwijst naar de beken, de waterlopen en het moerasgebied. Naar hoe dat hier vroeger was, toen wij klein waren en nog in de beken gingen zwemmen.”

’t Vliet lokt vooral een ouder, lokaal publiek. Families die hun oma nog eens uit eten nemen. De huisspecialiteit is paling, en tussen de vele ingekaderde prenten van Laurel en Hardy staat ook het eindejaarsmenu nog afgebeeld op een A4'tje: aperitief, bloemkoolroomsoep, duet van wildpaté, eendenborstfilet met wintergroentjes en kroketten, ijsdessert. 29,90 euro per persoon.

“We moesten om elf uur sluiten”, zegt Lesire. “We wisten dat het niet zijn zou zoals andere jaren. We hebben besloten om om tien uur al af te tellen naar Nieuwjaar, dan was dat toch al twee uur minder 2021.”

Fatalisme

Er ligt een goede 200 meter in vogelvlucht tussen de achtertuin van het restaurant en de 3M-fabriek. Daartussenin zijn de werken voor de Oosterweelverbinding langs de E34 nog steeds aan de gang. Tijdens die werken werd deze zomer de vervuiling ontdekt met grote hoeveelheden van de giftige stof PFOS in een straal tot 15 kilometer rond Zwijndrecht.

“Ze hebben de werken toen zes weken stilgelegd”, zegt Lesire. “Uit wat wij ervan konden begrijpen, zouden ze de aarde moeten wassen, als in een wasmachine, want PFOS breekt niet af. Dat vroegen wij ons in die dagen allemaal af: hoe kun je zoiets kuisen? En dat vragen we ons nu nog altijd af. Na een aantal weken zijn de werken herbegonnen, en nu kijken wij uit op een grote talud. Tegen de lente zal daar wel gras op groeien, of onkruid. Het probleem met het stof is nu van de baan. Wij verwelkomden de laatste maanden de regen, want bij regen was er geen stof.”

Kon je deze zomer in de parallel aan de E34 lopende Neerstraat de verontwaardiging proeven, door A4’tjes achter huiskamerramen of bewoners die spontaan op de cameraploegen afstapten, dan is het nu eerder een soort pragmatisch fatalisme. De bioboer op de hoek – met zijn koeien, zijn tomaten en zijn kleine fruitboomgaard, mogelijk nog dichter bij de fabriek dan de achtertuin van Lesire – is er na zes maanden nog altijd niet toe gekomen om zijn eigen PFAS-bloedwaarden te laten testen. “Ik ken de waarden van een aantal mensen in mijn straat”, zegt hij. “Daarmee weet ik genoeg.”

Zo denkt ook Lesire erover. Zijn directe buur rechts is Dirk Herremans (62), een van de tien buurtbewoners die zich in juli met een beperkt budget als eerste lieten testen in een met de hulp van de universiteit van Amsterdam opgezet project van burgervereniging Grondrecht. Hij bleek 830 nanogram PFAS in zijn bloed te hebben. De huidige grenswaarde van het Europees Agentschap voor Voedselveiligheid (EFSA) voor PFOS en drie andere PFAS bedraagt 6,9 nanogram. Herremans denkt de oorzaak van zijn drie hartvliesontstekingen nu wel zo’n beetje te kennen.

“Ik ben in die beginperiode ook naar mijn huisarts gegaan”, zegt Lesire. “Hij zei dat zo’n test 150 euro zou kosten. Toen zeiden ze dat er achthonderd mensen uit Zwijndrecht gratis zouden worden getest, maar slechts één per gezin. Intussen is het nog altijd niet gebeurd. We wachten.”

“Ik ken Dirk, ik weet dat hij jarenlang kippen had en net als zijn dochters van zijn eigen eitjes at. Ik weet dat ook dat zijn vriendin, jaren nadat 3M met de productie van PFOS was gestopt bij hem introk, en dat ook zij op zes jaar tijd heel hoge waarden heeft opgebouwd. In het restaurant gebruiken wij eieren die we per vierentwintig kopen in de Makro. Zo’n biologisch ei, dat is soms te klein of vuil aan de buitenkant. Pas op, wij kochten wel aardappelen van onze overburen.”

Daar stond de vrouw des huizes net voor Herremans op de eerste plaats in hitparade van PFAS-bloedwaarden met 1.150 nanogram. “Wij kochten en consumeerden ook eieren van hen voor eigen gebruik”, zegt Lesire. “Niet elke week, maar toch. Dus ja, we weten ongeveer wat voor waarden we kunnen verwachten.”

Sluiten of niet?

Lesire zegt altijd wel geweten te hebben dat wonen vlak bij de Antwerpse haven, met zijn industrie, met zijn petrochemie, niet de gezondste levenskeuze is. “Wat ons zo deed schrikken, toen, was dat elke dag iets nieuws bracht. Zuhal Demir, een extra gemeenteraad, een plots verbod op het eten van groenten uit je eigen tuin. Daarvoor was dat een vrije keuze die je zelf maakte. Ze wisten al twintig jaar dat het goed fout zat, alleen niet hoe erg.”

Voor een familierestaurant als ’t Vliet is de maand december de allerbelangrijkste. Het is er altijd gezellig druk, maar in die laatste weken van het jaar nog veel meer. Doorgaans runt Maes de zaak in haar eentje, en regelt Lesire bestellingen en administratie, en springt hij in waar nodig. Dat is zo gegroeid, want Lesire ging negen jaar geleden met pensioen, hij was daarvoor altijd dokwerker.

Deze kerstperiode hoefde Lesire dat amper te doen. Hij is al een keer op woensdagnamiddag gaan indoor golfen boven de Decathlon. ’t Vliet bleef ook al eens een dagje extra dicht. Niet alleen zijn er minder klanten, ze spreken ook stiller, merkt Lesire. “De mensen zijn gewoon bang. Bang, om buiten te komen. Bang van covid. Op kerstavond kregen we maar de helft van onze tafeltjes gevuld.”

Als we Lesire vragen hoe hij de toekomst ziet, vraagt hij eerst of hij eerlijk moet zijn.

“Vorige week ben ik met mijn boekhouder gaan praten. Wij huren hier, drie-zes-negen. Wij wilden wel eens weten wanneer we onze opzeg zouden moeten doen. We zijn er nog niet uit of we het gaan doen, want we zijn verknocht aan Zwijndrecht, we hebben een erg goede band met onze klanten, en we doen dit gewoon heel graag. En we hebben sinds vorig jaar een appartementje in Blankenberge. Gaan we daar dan het hele jaar door zitten? Moeilijk. We wilden opeens wel graag de duur van die opzeg weten.”

Lesire en Maes hebben nog twee jaar om te beslissen, en als ze eind 2023 hun contract zouden opzeggen, sluit taverne ’t Vliet op 31 juli 2024 voorgoed de deuren. Veel zal afhangen, denkt Lesire, van wat de andere mensen in Zwijndrecht zullen doen. Het probleem is dat niemand het echt goed weet.

“Er zijn dertigers die twee kinderen hebben rondlopen, en die nog niet zo lang geleden een huis hebben gekocht. Gaan die hun woning onder de prijs verkopen, of gaan ze hun kinderen laten opgroeien met PFOS? Er zijn veel van die situaties. Normaal is niets zo verstandig als te beleggen in vastgoed. In Zwijndrecht is dat niet langer zo.”

Aan de overkant van de straat, een veertigtal meter naar links, staan, ingesloten door Heras-hekken, de meetapparaten van de Vlaams Milieu Maatschappij. De VMM meet hier, aldus een begeleidend plaatje, “poly- en perfluoralkylstoffen”. Drie glazen potten vangen regendruppels op. De VMM meet zo, staat er, de aanwezigheid van PFAS in fijn stof “in natte depositie”.

Ook al waren de labotesten verrassend hoopgevend, Lesires overbuur vernietigde toch maar zijn hele oogst aan boontjes, tomaten, preien en pompoenen. “Gaan mensen hier in de lente nog iets planten?”, vraagt Lesire zich af. “Ik haalde mijn pompoenen bij mijn schoonzus in Ronse terwijl er hier aan de overkant tientallen voor het oprapen lagen. Maar je weet nooit dat klanten ernaar vragen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234