Maandag 03/10/2022

InterviewKoen Schoors

Econoom Koen Schoors over de voorstellen van het expertencomité: ‘Elke dag langer wachten is er een te veel’

Koen Schoors: ‘Het is belangrijk dat we gas meer gaan belasten en elektriciteit minder. Dan pas kom je ook in een situatie waarin verwarming met warmtepompen bijvoorbeeld rendabel wordt.’  Beeld Damon De Backer
Koen Schoors: ‘Het is belangrijk dat we gas meer gaan belasten en elektriciteit minder. Dan pas kom je ook in een situatie waarin verwarming met warmtepompen bijvoorbeeld rendabel wordt.’Beeld Damon De Backer

Als we echt de inflatie willen drukken en onszelf behoeden voor een energiecrisis in de winter, gaan we er met een paar kleine maatregelen niet komen, waarschuwt econoom Koen Schoors (UGent). Tot zijn verbazing ziet hij hoe het uitgebreid rapport waar hij met het expertencomité aan werkte in de koelkast van de federale regering is beland. ‘Dit kan ons in de winter zuur opbreken.’

Jorn Lelong

Meer dan 2 euro per liter brandstof, historisch hoge gasprijzen: we voelen allemaal hoe het leven duurder wordt. Om ons te behoeden voor een koopkrachtcrisis riep premier Alexander De Croo (Open Vld) eind april een achtkoppige expertengroep in het leven. Hun 55 pagina’s tellend rapport bevat tal van aanbevelingen om de concurrentie- en koopkracht in België te verbeteren. Maar toen een proefversie van dat rapport eerder deze maand lekte, ging vooral veel aandacht naar het voorstel van de economen om een snelheidsbeperking van 100 kilometer per uur op autosnelwegen in te voeren.

“Frustrerend”, vindt Koen Schoors, hoogleraar ­economie aan de UGent en lid van het experten­comité. “Dat is een van de vele voorstellen die we doen om op korte termijn het energieverbruik te verminderen, maar het wordt eruit gehaald alsof dat het belangrijkste is.”

Legt u toch nog even uit waarom zo’n snelheidsbeperking nodig is?

“We zijn in april aan dit rapport begonnen, maar op vlak van gasbevoorrading is de situatie nog urgenter geworden ​en ook de hoge olie- en benzineprijzen zijn een deel van het probleem. België mag dan wel een goede uitgangspositie hebben, als onze buurlanden in de winter in gasnood komen te zitten, treedt een Europees solidariteitsprincipe in werking en gaan we allemaal moeten bijdragen. We moeten dus voorkomen dat het erger wordt door ons energieverbruik zo veel mogelijk terug te dringen. Een snelheidsbeperking kan daarbij helpen, want het benzineverbruik stijgt veel sneller tussen 100 en 120 dan bijvoorbeeld tussen 80 en 100 kilometer per uur. En dat terwijl er - in tegenstelling tot wat veel mensen denken - amper een tijdsverschil is.

“Maar nogmaals, dat is slechts een van de vele voorstellen. We roepen daarnaast onder meer op om de kantoortemperatuur te matigen, openbaar vervoer aan te moedigen en telewerk te stimuleren. En nog belangrijker is dat we ook structurele maatregelen nemen om het energieverbruik in onze woningen te verlagen.”

Het probleem daarbij is dat mensen die het het minst breed hebben, ook doorgaans het meeste werk hebben om hun woning energie-efficiënt te maken.

“Dat klopt. De overheid zou daarin kunnen helpen, door versnelde investeringen in energie-efficiëntie in sociale huisvesting en wijk per wijk energie-audits af te nemen en te zien waar heel wat winst te behalen valt. Je kunt bedrijven laten investeren in een fonds om die investeringen te bekostigen. En als de vooraf bepaalde doelstelling gehaald wordt om het energieverbruik te verminderen, betaalt de overheid de investering terug. Dat is een vorm van subsidie die de meeste winst oplevert, want je hebt vooraf berekend hoeveel het energieverbruik en de uitstoot daardoor zou dalen.”

Opvallend is dat de experten voorstellen om de btw die we betalen voor energie deels om te zetten in accijnzen. Waarom?

“Btw is een heel rigide middel om belastingen te innen. Accijnzen zijn flexibeler, en daar kun je dus gerichter beleid mee voeren. Zo zou je wat betreft de energiebelastingen met verschillende niveaus accijnzen werken. Mensen die boven een bepaalde drempel qua energieverbruik zitten, moeten dan hogere accijnzen betalen dan zij die met lager verbruik zitten. Want vandaag profiteert iedereen van de btw-verlaging op gas en elektriciteit, terwijl er heel wat mensen zijn die zich dat wel kunnen veroorloven.

“Maar vooral is het dus de bedoeling om heffingen op elektriciteit en gas terug te brengen in een gemeenschappelijke accijns waarmee je kunt spelen. Het is belangrijk dat we gas meer gaan belasten en elektriciteit minder. Vandaag betaal je per kilowattuur drie keer meer voor elektriciteit dan voor gas. Eigenlijk zou dat maar twee tot tweeënhalf keer zoveel mogen zijn. Dan pas kom je ook in een situatie waarin verwarming met warmtepompen bijvoorbeeld rendabel wordt. Warmtepompen zijn heel efficiënt, maar geen enkele aannemer gaat ze vandaag aanbevelen omdat de terugverdientijd gewoon te lang is.”

Jullie halen zelf aan dat onze automatische indexering de koopkracht van heel wat gezinnen beschermd heeft. Tegelijk verliezen onze bedrijven door die indexatie concurrentiekracht tegenover de buurlanden. Hoe verzoen je koopkracht en concurrentiekracht?

“We zijn voorstander om de automatische indexering te behouden, maar die wel enigszins anders te berekenen. Vandaag wordt er bij de berekening nog steeds een correctie voor de stookolieprijs gedaan. Dat dateert uit de tijd dat stookolie erg belangrijk was, maar dat is vandaag steeds minder het geval. Ook zou de index niet langer berekend moeten worden op basis van de nieuwste energieprijzen, maar op de contracten die mensen vandaag betalen. Zo vlakt die index vandaag misschien iets af, maar op langere termijn is het wel correcter.”

Het rapport is er, maar de regering heeft besloten om het akkoord rond koopkracht en concurrentievermogen meteen door te schuiven naar oktober. Hoe kijkt u daarnaar?

“Dat is vreemd, want het is de regering die zelf om dit rapport gevraagd heeft. Heel wat van deze voorstellen kunnen de inflatie drukken en de koopkracht doen toenemen. Maar vooral het verminderen van energieverbruik kunnen we echt niet uitstellen tot oktober. Elke dag langer wachten is er een te veel, en dat kan ons in de winter zuur opbreken.”

null Beeld Damon De Backer
Beeld Damon De Backer

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234