Zaterdag 04/07/2020

InterviewStijn Baert (UGent)

‘Economen kunnen vandaag de toekomst niet beter voorspellen dan astrologe Nicole De Waele’

Arbeidseconoom Stijn Baert Beeld Joel Hoylaerts/Photo News

‘We zullen diep in de buidel tasten’, zo sprak de Vlaamse regering deze week over de genomen steunmaatregelen. Een van de weinige zekerheden die professor arbeidseconomie Stijn Baert (36) heeft, is dat we vroeg of laat door de coronacrisis allemáál diep in de buidel zullen tasten. Hoe diep? God only knows.

Hoe vaak zou iemand die eerst is opgeleid tot burgerlijk ingenieur en daarna met vrucht de economische wetenschappen verteerde om op te klimmen tot professor arbeidseconomie, in die wolkenkrabber aan studieboeken het woord pandemie zijn tegengekomen? 

“Oei. Hoewel ik na mijn humaniora nog zeven jaar verder heb gestudeerd, heb ik daar niets over geleerd, vrees ik. We hadden zelfs geen vak 'gezondheidseconomie', wat ik erg betreur. Het geeft aan in wat voor unieke situatie we ons vandaag bevinden en we weten daar zeer weinig over”, zegt Stijn Baert (UGent).

Wat het is het zotste dat u de voorbije weken las in uw vakdomein?

“Toch wel dat gegoochel met miljarden. Als ik al die rapporten en voorspellingen over de impact van de coronacrisis bekijk - allemaal gemaakt door ernstige mensen - zitten daar tientallen miljarden verschil op. Terwijl we anders moord en brand schreeuwen als er in de rapporten van de Nationale Bank, het Planbureau en Europa voor ons land een verschil zit van 100 miljoen euro. Ik lees dat ons begrotingstekort naar 33 miljard euro zal stijgen en dat tijdelijke werkloosheid ons land 7 miljard zal kosten aan het einde van de rit.”

“Maar weet u wanneer de coronacrisis gedaan zal zijn? Nee? Ik ook niet en dus kunnen we de rekening nog niet maken. We weten niet hoe groot die schok zal worden. Onderzoek is bijna volledig gebaseerd op het verleden. Normale tijden leren ons weinig over abnormale tijden. Economen kunnen vandaag de toekomst niet beter voorspellen dan astrologe Nicole De Waele.”

Oei.

“Maar het is niet omdat we niet weten hoe groot het probleem zal zijn dat het niet ooit opgelost moet worden. Daarom moeten we als economen en politici plannen maken om het gat dat we nu slaan na de crisis zo snel mogelijk weer te dichten. De enige goede keuze die we vandaag hebben, is om voluit te gaan om de schade voor onze gezondheid te beperken en dat doen we goed.”

“Maar even belangrijk is dat we nu de toekomst niet laten ontsporen. En daar merk ik te weinig van. Als verpleegkundigen vandaag vele bordjes omhooghouden - zieken weer beter proberen te maken, zorgen voor hun kinderen, in contact blijven met hun ouders en nog af en toe naar de supermarkt lopen - dan kunnen onze overheden toch ook wel meer dan alleen de coronacrisis aanpakken, zeker? Er mag meer ambitie zijn.”

Vanwaar die bezorgdheid? België is de vorige crisis sneller te boven gekomen dan veel andere Europese landen.

“Dat klopt. We hebben een reeks automatische stabilisatoren - zoals tijdelijke werkloosheid en een uitkering voor wie zonder werk valt - om een crisis te bufferen. Het is de overheid die de schulden op zich neemt in de hoop de koopkracht van onze gezinnen niet aan te tasten. Dat is goed, maar ik heb toch de idee dat deze crisis van een andere orde is. Het lijkt me gevaarlijk om naar het verleden te kijken en te denken: 'Het komt wel weer goed' en 'Europa zal achteraf wel een oogje dichtknijpen'. We moeten echt een omslag maken en een 'evidence based'-beleid voeren. Zuinig beleid is dat, waarvan we - op basis van onderzoek - zeker zijn dat het werkt.”

“Ik vraag me af hoe het komt dat we nu met z'n allen het stuur in handen geven van de virologen om ons door deze sanitaire crisis te loodsen en waarom het binnenkort toch weer de kabinetten zullen zijn die een draaiboek gaan bedenken om ons door de economische crisis te leiden. Luister toch naar de wetenschap: er is genoeg bewijs van strategieën die hun deugdzaamheid bewijzen.”

Helikoptergeld?

“Nee, want dat is geen sociale maatregel. Als je iedereen duizend euro geeft, dan moet je het Marc Coucke ook geven en dat heeft geen zin. Je moet helpen wie in de problemen komt - zoals de banken nu doen met wie zijn hypotheeklening niet kan aflossen - en dan zo snel mogelijk, als de crisis voorbij is, zoveel mogelijk weer aan het werk gaan. Er zijn maar drie opties: ons land failliet laten gaan, onze levensstandaard drastisch terugschroeven ofwel - en dat hoop ik, natuurlijk - eindelijk hervormingen doorvoeren waarvan we weten dat ze werken.”

“Het recept is voor mij duidelijk: meer mensen aan de slag om op die manier meer schouders onder de sociale zekerheid te krijgen, zodat we ook in de toekomst nog kunnen zorgen voor wie ziek is. Door ons pensioen dichter bij onze gewerkte maanden te laten aansluiten en door de werkloosheidsuitkeringen transparanter en activerend te maken, bijvoorbeeld. En door vooral wie nu weinig verdient door te werken meer te laten overhouden. Maak het verschil tussen werken en niet werken voldoende groot.” 

“Dat wil ook zeggen: kinderopvang en mobiliteit goedkoper maken. En sociale voordelen geven op basis van het inkomensniveau en niet op basis van bijvoorbeeld je statuut als werkloze. Waarom kan Zweden zich zo'n goede verzorging en onderwijs permitteren? Omdat daar meer mensen werken en minder mensen genieten van de sociale zekerheid. Dat systeem kunnen we hier ook uitrollen.”

Volgens uw onderzoek vreest één op de vijf werknemers in Vlaanderen een ontslag door corona. Maar de werkloosheidscijfers zijn heel laag. Zou dat dan zo'n ramp zijn?

“Veel kans dat de krapte op de arbeidsmarkt van de voorbije jaren over enkele maanden een luxeprobleem zal blijken geweest te zijn. Dat we, inderdaad, opnieuw van een situatie met veel openblijvende vacatures naar een situatie met veel werklozen gaan. En dat lijkt me niet aanlokkelijk: werkloosheid betekent ook binnen het gezin met minder moeten rondkomen.”

“Punt is ook dat de werkloosheidscijfers een vertekend beeld geven. Ja, die zijn in Vlaanderen laag, maar dat is het topje van een ijsberg. Onder water zit een grote groep inactieven die niet werken, maar ook geen werk zoeken. Wat dat betreft zit Vlaanderen maar in de middenmoot op Europees vlak. En België en Wallonië doen het rampzalig. 70 procent is aan het werk op Belgische schaal, maar slechts een zesde van de 30 procent die niet werkt, is op zoek is naar een baan. Als er nu veel ontslagen bijkomen, dan gaan de verhoudingen nog meer scheefzakken. En begin er dan nog maar eens aan met ook nog de discussie over de pensioenen en het probleem van de vergrijzing dat wenkt. Corona zal dat niet oplossen, hé. Dit komt er nog eens bovenop.”

“Probleem is dat we al niet in optimale conditie aan de start komen. Wij zaten voor de uitbraak van de crisis al met een begrotingstekort van 12 miljard euro, daar waar de Nederlanders datzelfde bedrag op overschot hebben. Zij kunnen meer tegen een stootje dan wij.”

In de zeven vette jaren hebben we niets gedaan en nu er zeven magere jaren aanbreken, is de graanschuur leeg?

“Kan ik alleen maar ja op zeggen. Normaal begrotingsbeleid voor een overheid die buffert met automatische stabilisatoren is in goede tijden wat besparen en in slechte tijden voorschieten, zodat de kleine man zo min mogelijk afziet. Maar wat hebben we de voorbije jaren in gunstige tijden gedaan? Onze buffer opgesoupeerd, en dus gaan we moeten snijden in moeilijke tijden.”

Dat klinkt niet mals uit de mond van de 'N-VA-professor'.

“(blaast) Dat soort dingen lees ik op Twitter ook weleens. Moet ik ook ingaan op de 'VTM-professor' en de 'posterboy-econoom'? Sommigen kunnen zich blijkbaar moeilijk een houding geven tegenover een professor zonder witte baard en wollen trui die niet in de luwte blijft.”

“Tegelijk denk ik dat de belastingbetaler net verwacht dat wij niet enkel ons onderzoek doen om wetenschappelijke publicaties na te jagen, maar met dat onderzoek ook ten dienste moeten staan van de maatschappij. Ik geloof er niet in dat de politici de studies uit de lade van mijn bureaukast komen halen. Dat betekent dat je contacten legt, maar in mijn geval zijn die zeker niet bij voorkeur met één partij. For the record: Ik ben een zwevende kiezer die al voor mensen bij N-VA heeft gestemd, maar ook voor mensen bij Groen, en alles ertussen. 

“Trouwens, toen Bart De Wever zei dat Wallonië een niet-zelfbedruipend winkeltje is, kon ik hem enigszins volgen, maar toen hij Vlaanderen in één adem een sterke 'boîte' noemde toch een stuk minder, gegeven onze hoge inactiviteit."

Ooit gedacht dat er tentenkampen met stervelingen vlak bij Wall Street zouden staan en dat rijke landen doden op hun geweten riskeren omdat ze niet aan genoeg mondmaskers van enkele tientallen eurocenten per stuk geraken?

“Zoiets hou je niet voor mogelijk. Maar als in een lange keten de zwakste schakel breekt, dan heb je ook als welvarend land een probleem. Je kunt daar met grote ogen naar kijken, maar fouten maken heeft niet met rijk of arm te maken. Italië is ook allesbehalve een achterlijk land en daar moeten ze mensen vanaf een bepaalde leeftijd naar huis sturen om te sterven. Wie zoiets in normale tijden verzint, verklaren ze gek.”

Wat staat hoger op de prioriteitenlijst van een overheid: een onuitputtelijke stock voorzien met beschermingsmateriaal of agenten betalen die instaan voor de veiligheid wanneer de miljonairs van uw geliefde Anderlecht voetballen?

“(lacht) Persoonlijk vind ik het nog een veel groter probleem dat onze overheid die miljonairs nog steeds een belastingvoordeel op hun lonen geeft waardoor ze minder sociale lasten betalen dan onze verplegers en arbeiders. Maar om op de vraag te antwoorden: mondmaskers natuurlijk. Als je een basisbescherming voor zorgpersoneel in een gezondheidscrisis niet kan bieden, dan zit er iets fout.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234