Vrijdag 18/06/2021

InterviewPeter De Keyzer en Koen Schoors

Economen De Keyzer en Schoors: ‘Een kans als deze om onze welvaart voor decennia te verzekeren, krijg je maar om de zeventig jaar’

Peter De Keyzer en Koen Schoors. Beeld Geert Van de Velde
Peter De Keyzer en Koen Schoors.Beeld Geert Van de Velde

Het Rijk der Vrijheid breekt eindelijk aan, maar aan de horizon doemen donkere wolken op. Na de zomer dreigt een faillissementengolf, oncologen verwachten extra kankerdoden door laattijdige diagnoses, en kinderen hikken aan tegen een historische leerachterstand. Toch ontpoppen economen Peter De Keyzer en Koen Schoors zich niet tot onheilsprofeten. Op de ruïnes van de crisis kan een beter België worden gebouwd, zeggen ze.

De Keyzer en Schoors benadrukten de afgelopen weken meermaals het historisch belang van de komende maanden. Volgens De Keyzer, voormalig hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis en co-CEO van communicatiebedrijf Growth Inc., is de coronacrisis ‘onze Tweede Wereldoorlog’. Hoogleraar economie Schoors pleit voor ‘een investeringsrevolutie’. De Belgische regering zette Schoors prompt in de cockpit van de Federale Participatie- en Investeringsmaatschappij (FPIM), als ondervoorzitter.

Jullie zware woorden botsen met het gevoel van veel Belgen: de economische situatie lijkt niet echt veranderd.

De Keyzer: “De recessie was diep, maar mensen hebben er nauwelijks iets van gevoeld omdat de economie nog aan een infuus hangt. De werkloosheid is amper opgelopen en het aantal faillissementen lag in 2020 zelfs lager dan in 2019. Wanneer de overheid het infuus er straks uittrekt – en dat is hoognodig – zal de schade duidelijk worden.”

Het Verbond van Belgische Ondernemingen vreest voor 50.000 faillissementen de komende jaren, goed voor een verlies van 120.000 jobs.

Schoors: “Faillissementen zijn nu eenmaal de natuurlijke gang van zaken. Door de economie te bevriezen met onvoorwaardelijke overheidssteun, hebben we zombiebedrijven gecreëerd. Een bedrijf dat virtueel failliet is, zoals er nu al tienduizenden zijn, kan zijn schuld bij leveranciers niet meer betalen en brengt zo andere bedrijven in de problemen. Het is als met een virus: grijp je niet kordaat in, dan wordt iedereen ziek.

“Op de langere termijn zullen nóg faillissementen volgen. De on-demandeconomie is definitief doorgebroken. Mijn kinderen bestellen vandaag frieten via hun telefoon, en ook oudere generaties hebben het onlineconsumeren ontdekt. Bedrijven die niet mee zijn, die hun website of alternatief plan niet klaar hebben, komen zonder uitzondering in de problemen.”

Wie zal straks voor zijn job moeten vrezen?

Schoors: “Wie te maken heeft met cultuur, events en horeca, is het zwaarst geraakt. Corona heeft ook wereldwijd aanvoerlijnen verstoord. In de autosector ligt hier en daar de productie stil door de stokkende aanvoer van chips. Sommige bedrijven met een grote internationale verwevenheid zitten echt in de problemen. In de VS zijn al winkelrekken leeg, en dat kan ook hier gebeuren.

“De hele maakindustrie zal het vrij goed doen, omdat dit een uitzonderlijke crisis is. In een normale recessie verliezen de mensen het vertrouwen in de economie, houden ze de knip op de portefeuille en daalt de consumptie. Zo krijg je een spiraal van dalende vraag, dalende productie en dalende inkomens. Die zie je nu níét: de mensen bleven kopen, want de overheid ondersteunde hun inkomen. Hoeveel zwembaden zijn er niet aangelegd in 2020? Dat zie je niet in een normale crisis.”

De Keyzer: “(knikt) Hét probleem is de toegenomen overheidsschuld. Eigenlijk heeft de volgende generatie ons gevrijwaard van de ergste gevolgen.

“Er werd lang gespeculeerd of de economie zich zou herstellen in de V- of de U-vorm: in die modellen zouden we, iets sneller of trager, terugkeren naar het niveau van vroeger. Nu verwachten we eerder de vorm van een vierkantswortel: we zullen wel weer opveren, maar het zal lang duren voor we weer aan de activiteit en welvaart zitten van voordien.

“Veel Belgen hadden het tijdens deze crisis best goed. Ze vergaderden het hele jaar online en hebben stabiele jobs in deze digitale wereld. Onze bezorgdheid moet vooral uitgaan naar wie vaak op tijdelijke werkloosheid stond. Deze crisis zal de digitalisering van alle sectoren versnellen – en dat is fantastisch – maar wat met de obers of de kamermeisjes in hotels? Die moeten echt niet hopen dat hun job zomaar zal terugkeren.”

Koen Schoors. Beeld Geert Van de Velde
Koen Schoors.Beeld Geert Van de Velde

MÉÉR HAMBURGERJOBS

Er wordt ook gevreesd voor de winkels in de dorpsstraat. De digitale trein is vertrokken, maar vaak zonder de kleintjes.

De Keyzer: “België heeft de neiging om onvermijdelijke veranderingen tegen te houden. Wij waren de laatsten die nog scheepswerven, steenkool, staal en auto-assemblage ondersteunden. Wij subsidiëren het verleden met miljoenen, terwijl onze buurlanden de toekomst omarmen.

“Al járen is de wereldwijde mantra: webwinkels zijn de toekomst. Tijdens de pandemie begon iedereen ineens online te kopen, en onze overheid moest vaststellen dat van elke 100 euro die Belgen uitgeven in webshops, 80 euro naar Nederland gaat.”

Houdt ons model, met sterke sociale partners, vernieuwingen tegen?

De Keyzer: “Ik hoor de Unizo’s van deze wereld nog zeggen dat e-commerce een bedreiging is voor de Belgische ondernemingen en dat webwinkels moeten sluiten op zondag. Nu, het nieuwe kan pas geboren worden als het oude sterft.”

Schoors: “Maar die kleine winkels hóéven niet te sterven, Peter. Waarom moet elk klein boetiekje een webwinkel hebben? Die Unizo’s kunnen evengoed een eigen Amazon maken met alleen maar Belgische winkeltjes. Maak een platform en laat die winkels een kleine bijdrage betalen. Die boetiekjes hebben dan een groter bereik, ik koop lokale producten, en het geld blijft in België. Dit is een opportuniteit voor onze middenstand. Eigenlijk hadden we de boot van de online-economie gemist, maar door de enorme vraag krijgen we een tweede kans.”

Het probleem: de online-economie draait niet zelden op slecht behandelde werkkrachten.

Schoors: “Iedereen heeft het over de uitbuiting aan de onderkant van de arbeidsmarkt, maar het leuke aan die nieuwe platformbedrijven is dat je net enorm veel diversiteit ziet. De mensen die voor Deliveroo, HelloFresh of Takeaway rondrijden, verschillen enorm qua leeftijd, geslacht, taal en etniciteit. Dat is fantastisch nieuws voor onze arbeidsmarkt, waar steeds dezelfde mensen uit de boot vallen: vooral laaggeschoolden en mensen met een diverse achtergrond. Dit gaat om véél platformen, en dus om véél jobs die eraan komen. In Gent zijn er al vijf autodeelplatformen, goed voor duizenden auto’s. Die moeten onderhouden en gewassen worden, en dat wordt gedaan door laaggeschoolden. Dat zijn échte banen, dat is échte welvaart. Die mensen ontsnappen aan de armoede, en zo krijgt onze gezondheidszorg ademruimte.

“Ik roep al langer op om ook in België een flexibel statuut te maken waarmee vooral laaggeschoolden aan de slag kunnen in de onlinesector. Ons werknemersstatuut weegt veel te zwaar. Het is nu aan ons om alsnog op de boot te springen, maar dat nieuwe statuut moet de werkkrachten van platformbedrijven wel meer bescherming bieden dan ze nu in het buitenland krijgen.”

De Keyzer: “Akkoord. We hebben net méér hamburgerjobs nodig. Niet om mensen daar hun hele leven te houden, maar om ze over de drempel naar de arbeidsmarkt te krijgen. Ze bouwen zo hun sociaal netwerk uit, krijgen idealiter opleidingen, en maken promotie. Laten we dus niet neerkijken op de orderpickers en poetshulpen. Onze vakbonden houden sommige vernieuwingen tegen – ze noemen mensen in de online-economie de nieuwe loonslaven – maar wat zie je in Nederland? Laaggeschoolden klimmen de sociale ladder veel sneller op en geven hun kinderen meer kansen dan hier. De armoedecijfers zijn er stukken beter. Wij houden honderdduizenden Belgen in de werkloosheid en armoede.”

Schoors: “Nederlanders beklimmen de sociale ladder vaak niet dankzij een job, maar als ondernemers. En ondernemen blijft véél te moeilijk in ons land, ondanks enkele verbeteringen de afgelopen jaren.”

De Keyzer: “Er is ook een cultuurverschil. In Nederland heeft bijna 70 procent van de 14-jarigen een bijbaantje, zoals winkelrekken vullen. Op hun 18de gaan Nederlandse studenten alleen wonen. Ze gaan een lening aan en werken tijdens hun studies om die af te betalen. Belgische studenten gaan elk weekend naar Hotel Mama en blijven tot hun 25ste thuis wonen. Ondernemerschap gaat ook over weerbaarheid en zelfredzaamheid, dingen die wij missen.”

Hoe krijgen we nog meer mensen aan de slag?

De Keyzer: “We moeten af van de tegenstelling actief-inactief. Als mensen deeltijds beginnen te werken, verliezen ze meteen hun volledige uitkering. Dus durven ze de sprong niet te wagen, terwijl enkele dagen per week werken de sleutel is om de deur open te duwen.

“Verder moeten de belastingen op de laagste lonen omlaag, en misschien zelfs geschrapt worden. Bedrijven snoeien door die belastingdruk in de slechtste jobs, wat neerkomt op een beroepsverbod voor de kwetsbaren in onze samenleving. Het gebrek aan diversiteit op de arbeidsmarkt is een enórm probleem. In de VS zie je dat bijna de helft van de beste start-ups geleid wordt door migranten. Elon Musk is een Zuid-Afrikaan, Steve Jobs was een Syriër. Waar vind je die verhalen in België?”

Schoors: “Er is hier genoeg talent, maar we gooien het weg. Daarbij komt nog dat Belgen helaas ietwat racistisch zijn. We dragen een kleurenbril als we mensen aanwerven en beoordelen – dat blijkt uit alle onderzoeken. Dat moeten we aanpakken, samen met de kiemen van de ongelijkheid die al in het onderwijs worden gelegd.”

De Keyzer: “In geen enkel Europees land is de kloof tussen leerlingen van allochtone en autochtone afkomst groter dan in België. En wie heeft het zwaarst geleden onder de schoolsluitingen? Kinderen in kwetsbare gezinnen. Dat zijn vaak leerlingen met een diverse achtergrond, met ouders die ook nog eens op volledige of technische werkloosheid stonden. Zij kregen vaak geen begeleiding bij de lessen en het huiswerk, in tegenstelling tot sommige klasgenoten die zelfs privélessen kregen.”

Schoors: “De vrees leeft dat we over twintig jaar de coronageneratie er zo kunnen uitpikken. De afgestudeerden van deze crisis leggen wellicht een volledig ander carrièrepad af dan de mensen die één of twee jaar ouder zijn. Wie opgegroeid is in een druk huis met één computer, slechte wifi en vijf broertjes en zusjes, is een vogel voor de kat, vrees ik.”

De Keyzer: “Studies tonen steevast aan dat lange zomervakanties nefast zijn voor kinderen uit kwetsbare omgevingen. Kinderen uit gegoede gezinnen gaan op reis, volgen prikkelende kampen, gaan naar musea, lezen boeken, en zijn in september even slim of zelfs slimmer dan in juni. Kinderen uit zwakkere milieus verlíézen IQ-punten tijdens de zomervakantie en moeten in de eerste maanden school schier onmogelijke inhaalbewegingen maken.

“Onze zomervakantie is bij de langste in Europa. Corona was natuurlijk geen langgerekte vakantie, maar de effecten zijn gelijkaardig. Als je nu niets doet, creëer je opnieuw een verloren generatie. Ik ben daar héél bang voor. We dreigen de achterstelling van migranten te betonneren voor de volgende generaties. Dan kunnen we ons over tien jaar wéér afvragen waar die polarisatie en de armoede en de onrust in onze buitenwijken toch vandaan komen.

“Enkele weken geleden schreef ik een open brief waarin ik ondernemers en medeburgers opriep om een week les te geven aan kansarme kinderen in zomerscholen. Mijn mailbox puilde uit met berichten van ondernemers, maar ik kreeg ook een mail van een moeder. De tekst was duidelijk door Google Translate gehaald. Haar zoontje van 10 had veel problemen op school, schreef ze: ‘Waar kan ik me aanmelden?’ Zulke mensen, die nieuw zijn in ons land, willen het beste voor hun kind, maar merken dat het achterop raakt en staan volledig machteloos.”

U zult ook les geven aan kansarme kinderen?

De Keyzer: “(knikt) Zoals ik schreef: ‘Dit is onze Tweede Wereldoorlog.’ Onze kleinkinderen zullen vragen wat wij hebben gedaan om de problemen op te lossen. Ieder van ons heeft de plicht om zijn steentje bij te dragen. Daarom: geef deze zomer één week les en verander de toekomst voor altijd.

“Er heeft zich een aantal zeer mooie namen gemeld: Ignace Van Doorselaere (CEO van Neuhaus, red.), Ronny Bayens (managing director van Connections, red.), Youssef Kobo (ondernemer en opiniemaker, red.), en ga maar door. Voor ondernemers is het vaak makkelijk: ze geven wat geld en hun geweten is gesust. Maar hun duurste goed is hun tijd. Dat ze hiertoe bereid zijn, moet als voorbeeld dienen: niemand heeft nog een excuus om de komende maanden niets te doen.”

Schoors: “Ik vind dat een prachtig initiatief, ook omdat jullie niet wachten op de overheid. Zeker in het begin van deze crisis dacht de overheid dat ze alles zelf moest doen, in de plaats van de grote energie in de samenleving aan te spreken. In het voorjaar was er veel gejammer over het gebrek aan mondmaskers. Iedereen wachtte op de bestelde maskers, maar intussen stierven enorm veel senioren in de woonzorgcentra. De overheid had toen veel sneller moeten zeggen: ‘Mensen, help ons die maskers te maken!’ Dat is uiteindelijk gebeurd, maar we hadden misschien duizenden sterfgevallen kunnen voorkomen. Meer nog: de overheid heeft de creativiteit soms tégengehouden. Herinner je je die testbus in het najaar? Die moest meteen aan de ketting, want de overheid had het gevoel dat ze de controle verloor.

“Je ziet het ook in de vaccinatiecentra. Er was wat twijfel: krijgen we dat wel georganiseerd? Wel, het loopt er nu vol vrijwilligers. Geweldig, toch?”

Peter De Keyzer. Beeld Geert Van de Velde
Peter De Keyzer.Beeld Geert Van de Velde

VERSLIKT IN DE KOFFIE

U pleit voor een investeringsrevolutie, maar België torst na corona historisch hoge schulden.

Schoors: “De overheid heeft veel minder btw en belastingen ontvangen, en veel meer uitgegeven dan normaal aan alle steunmaatregelen. Maar dat is eigenlijk geen groot probleem. Als de economie weer aanslaat, stijgen de winsten, nemen de belastinginkomsten toe en verdwijnt de tijdelijke werkloosheid. Hét probleem is het structureel tekort dat we opbouwen, los van corona. Dat bedraagt 15 miljard euro, en daarop moeten we wel bezuinigen.”

Maar voor de rest: vooral geld uitgeven?

Schoors: “Ja. België investeert al dertig jaar veel minder dan de buurlanden. Nu is er een ronduit historische kans – één die maar om de zeventig jaar voorkomt in de wereldgeschiedenis – om de toekomst te veranderen en onze welvaart in de komende decennia te verzekeren. Alles komt samen: de schok van corona, de wereld die plots nóg digitaler wordt, de economie die duurzamer moet… Dat alles vereist een enorme omslag.

“Een goed voorbeeld is de circulaire economie, waarbij we grondstoffen niet uitputten, maar afval opnieuw in de economie brengen. In de Gentse haven loopt een project waarbij CO2 uit fabrieksschoorstenen afgevangen wordt om er methanol mee te maken, een belangrijk chemisch basisproduct. Zo heb je geen olie meer nodig en vermindert de CO2-uitstoot van de Gentse haven met meer dan 100.000 ton. Bovendien levert dat op termijn enorm veel banen op. Dát is de toekomst voor onze industrie, des te meer omdat wij havens hebben: dat zijn geschikte plaatsen voor circulaire projecten.”

Naast Vlaanderen investeert ook ArcelorMittal in dat project. Maakt de bedrijfswereld een bocht?

Schoors: “Meer zelfs, de aandeelhouders zetten nu de grootste druk voor verduurzaming. Vermogensbeheerder Blackrock, dat 13.000 miljard euro aan aandelen beheert, schreef onlangs een brief naar alle bedrijven waarin het geïnvesteerd heeft: ‘Tegen 2050 willen we CO2-neutraal zijn. Binnenkort willen we jullie plannen zien over hoe dat zal gebeuren. Indien niet, zullen we op de aandeelhoudersvergadering ons stemrecht gebruiken om jullie management buiten te kieperen en zetten we jullie op de lijst van te verkopen bedrijven.’ Ik denk dat een aantal CEO’s zich die ochtend verslikt heeft in zijn koffie. En die boodschap komt uit het hárt van het kapitalisme.

“We zien hetzelfde in de bankenwereld. Voor groene en circulaire projecten, zoals dat in de Gentse haven, zullen de financieringskosten dalen. Bedrijven en overheden zullen dus nog goedkoper kunnen investeren. Terwijl banken aan oliebedrijven hogere financieringskosten aanrekenen. De aandelenkoersen van die firma’s liggen veel lager dan vroeger, ongeacht hoe hoog de olieprijs staat. Het Stenen Tijdperk is niet geëindigd door een tekort aan stenen, net zomin als het olietijdperk zal eindigen door een gebrek aan olie. We zitten nú op het kantelpunt, en onze overheid zal beslissen hoezeer we ervan profiteren.”

De Keyzer: “Ik ga akkoord met het idee van massale investeringen, maar ik ben soms bang dat politici zullen doen alsof die al onze problemen zullen oplossen. Een lik groene verf zal niet volstaan, we moeten ook de motor vervangen.”

Schoors: “Helemaal akkoord. Daarom moeten we het woord ‘relance’ afschaffen. Daarmee zeg je eigenlijk dat de machine goed draaide en je ze nu gewoon weer in gang duwt. De overheid moet minder nodeloos uitgeven, en werken moet veel makkelijker worden.”

De Keyzer: “Intussen kreeg in coronatijden de luchtvaartsector de meeste subsidies. Evengoed vertel je Lufthansa of Air France: je krijgt geld als je je vloot halveert.”

Schoors: “Als ik iets te zeggen krijg, en dat is misschien zo in de nabije toekomst (als ondervoorzitter van de FPIM, red.), worden al die leningen voorwaardelijk – afhankelijk van de uitstoot, bijvoorbeeld. Volgens mij is één van de blijvende coronaschokken dat we allemaal minder zullen vliegen. Vliegen voor minder dan 1.000 kilometer verdwijnt allicht. De EU is eindelijk van plan om de luchtvaart in de CO2-emissiehandel te betrekken.”

Wat er dus op neerkomt dat mensen meer zullen moeten betalen voor hun reis, en mogelijk ook voor hun boodschappenkar?

De Keyzer: “Dat is cruciaal als we de transitie willen maken. De CO2-uitstoot moet in al onze producten verrekend worden. We moeten mensen in hun portefeuille wijzen op de vervuiling die ze veroorzaken. Een koolstofheffing zal pakweg hondenvoeding duurder maken, omdat bij de vleesproductie veel CO2 vrijkomt. Hetzelfde geldt voor je vliegreis. Dan gaan mensen andere keuzes maken en wordt de vrije markt een bondgenoot in de omslag naar duurzamer gedrag. En dan zul je ook zien dat een vegetarische Porsche-rijder een lagere CO2-voetafdruk heeft dan een vleesetende fietser.”

Schoors: “De meeste mensen met Porsches eten vlees, hoor.”

De Keyzer: “Wéér een vooroordeel! (lacht)

Schoors: “Die CO2-taks maakt het leven in het begin duurder voor de gewone mensen, maar zal op termijn vooral de economie achter de producten veranderen. Vlees zou duurder worden, want vandaag komt er veel CO2 vrij bij de productie van veevoeder. Maar je hebt al bedrijven die insecten kweken op fruitafval – dat vroeger gewoon werd weggegooid – om veevoeder te produceren. Dan kost een lap vlees in de winkel veel minder CO2. Vlees op zich is niet het probleem, wel hoeveel schade het in het huidig model toebrengt aan de aarde.”

Met onze gigantische veestapel is dat een bij uitstek Belgische uitdaging.

Schoors: “Absoluut. We moeten dit moment aangrijpen: welke kant willen we uit? Nóg grotere stallen, en dus nog meer mestoverschot, nog meer stikstof in de grond, nog meer verdroging en nog meer CO2 in de atmosfeer? Het kan anders. Mensen halen hun groenten en vlees al vaker rechtstreeks bij de boer. De lockdowns hebben onze relatie met voeding veranderd.”

De Keyzer: “Oké, maar je hebt wel intensieve landbouw nodig in onze globale wereld. Inzetten op specifieke dieren of teelten heeft ons in het verleden van de armoede gered.”

Schoors: “Ik denk ook niet dat je alles oplost door iedereen zelf groentjes te laten kweken – je hébt intensieve landbouw nodig – maar het kan diverser en anders. We hebben veel te veel dieren voor onze oppervlakte, met alle negatieve effecten op mens en milieu. Het is tijd om die veestapel wat af te bouwen en ons land te gebruiken voor andere producten.

“Wat vaak over het hoofd wordt gezien, is stadslandbouw. Weinig Belgische groenten en aardbeien komen nog uit de grond: ze worden gekweekt in hydrocultuur. We zijn dus massaal en efficiënt landbouw aan het bedrijven in industriële gebouwen in het midden van landbouwgebied. Dat is absurd. In een stad heb je elektriciteits- en gasleidingen en water bij de vleet. Vandaag stroomt al het regenwater weg in de riool. Als je dat gebruikt om groenten te kweken in stedelijke gebieden, zet je grote stappen. Over dertig jaar is het volkomen normaal dat veel voedsel uit de stad komt.”

Koen Schoors. Beeld Geert Van de Velde
Koen Schoors.Beeld Geert Van de Velde

MILITAIRE CONTROLE

Is een kilometerheffing nog af te wenden?

De Keyzer: “Die had al veel langer moeten bestaan. We zijn een doorvoerland, en bovendien hebben we iedereen gestimuleerd om in een verkaveling in het groen te gaan wonen en in een fiscaal aantrekkelijke bedrijfswagen te bumperen naar de werkplek. Het gevolg: enorme files. Het rekeningrijden is een no-brainer. Om half acht ’s morgens op de Brusselse Ring rijden zal duur zijn, om tien uur ’s avonds op een landweggetje tuffen kost je niks. Het thuiswerken zal veel mensen wakker hebben gemaakt: naar kantoor gaan hoeft niet altijd.”

Schoors: “Het kan nog slimmer: je kunt mensen die op piekuren rijden laten betalen, en dat geld meteen doorsluizen naar mensen die net níét rijden. Dan krijg je bijvoorbeeld om 17 uur in Antwerpen een sms’je: je krijgt 10 euro als je daar nog twee uur blijft.”

De Keyzer: “De weg naar elektrische mobiliteit wordt nog lastig. We hebben bijlange niet voldoende laadpalen. En kan ons net die toenemende vraag naar elektriciteit aan? Wat is het plan? Ik heb het nog niet gezien.”

De federale regering investeert in gascentrales, die meer uitstoten dan onze kerncentrales. Een blunder?

Schoors: “Ik denk dat die gascentrales zeker nodig zullen zijn in een overgangsfase, om te kunnen garanderen dat er voldoende elektriciteit is. Ik vind de discussie over nucleaire energie interessant, maar ze gaat steeds over dezelfde dingen: de kostprijs, de uitstoot, de risico’s op een kernramp. Voor mij is hét argument tegen ons huidige model dat het een centraal, bijna militair gecontroleerd systeem is van energieverdeling. Batterijen worden een gamechanger. Stel je voor dat je in elke wijk of in elk huis batterijen hebt die de overtollige elektriciteit opslaan. Als er dan een piekvraag naar elektriciteit is en de productie niet kan volgen, kunnen we die batterijen laten leveren: we laden dan onze kleine thuisbatterijen of zelfs elektrische wagens gewoon af. Dat is geen magie, dat wordt in de nabije toekomst zelfs zeer haalbaar.

“Hoe langer je nucleaire energie ondersteunt, hoe langer je met het oude idee werkt dat elektriciteit op één plek gecreëerd wordt en meteen verbruikt moet worden. Het zal wel een complete mentale omslag van de energiesector vergen: de centrale macht uit handen geven voor een diverser en lokaler systeem.”

De Keyzer: “De vraag is of je de mensen wel meekrijgt. Ze baseren hun keuzes op wat ze uit het verleden kennen. De eerste grote energietransitie was richting zonnepanelen, en daar hebben we een gigantische kater aan overgehouden.”

Schoors: “Zonnepanelen zijn een wereldwijd succes, maar ons systeem van subsidies en de terugdraaiende tellers was niet goed. Dat heeft het vertrouwen in de overheid beschadigd. Terwijl niet alles fout gaat. De windenergie op de Noordzee kende een moeizame start, maar is nu een overweldigend succes. We creëren zeer efficiënt elektriciteit, wellicht zelfs goedkoper dan met olie. Er komt in België nu meer energie van de wind dan van de zon. Windenergie is zelfs een exportproduct geworden: Belgische firma’s baggeren wereldwijd en poten overal windinstallaties neer. Dat zijn weer extra jobs.”

De Keyzer: “Akkoord, maar plannen op de lange termijn blijft een enorm probleem in België. Landen ten noorden van ons gaan in dialoog met hun burgers, waardoor ze het vertrouwen krijgen. Bij ons is het omgekeerd.

“De kernuitstap, het energievraagstuk, het klimaat, de pensioenen, de mobiliteit, de ruimtelijke ordening: welke hervorming heeft België de afgelopen decennia overtuigend aangepakt? We hinken altijd achterop tot op het punt dat de burger zelfs niet meer verwacht dat de overheid het oplost. En nu moet diezelfde overheid komen met een groots plan voor investeringen en transities dat bovendien fundamenteel raakt aan hoe wij leven – aan onze reizen, onze auto’s, onze biefstuk? Wie zal haar nog geloven?”

Schoors: “Ik denk dat de meeste mensen wel begrijpen wat er aan het gebeuren is. Dat elektrische auto’s voor onze planeet nodig zijn en dat ze ook goedkoper zullen worden. Ze beseffen ook dat ze te veel plastic weggooien en dat het zo niet eeuwig verder kan. Ik denk niet dat het zo’n geweldige uitdaging is om te vertellen dat het anders moet en kán.”

Maar zelfs de CO2-taks krijgt niemand verkocht. Groen probeert het voorzichtig, en we zagen wat dat gaf bij de verkiezingen in 2019.

Schoors: “Hilarisch vond ik dat. Groen is afgeserveerd met het woord ‘belastingtsunami’, terwijl er een échte tsunami op ons afkomt als de klimaatverandering zich doorzet. Dan gaan we mogen opletten dat de Antwerpse haven niet onder water loopt.

“Ik denk dat je mensen meekrijgt als je doelen stelt op de lange termijn, en die ook haalt. Partijen zouden een strategisch plan moeten maken over de verkiezingen heen – pijlers waar ze niet aan raken. Als mensen zien dat het lukt, raken ze gemotiveerd.”

Deze Vivaldi-regering noemde zich ‘een project van tien jaar’.

Schoors: “Ik was best onder de indruk van hoe vlot de regering onlangs het loonakkoord sloot – dat is ooit anders geweest. Dat toont bereidheid om lang samen te werken. The proof of the pudding is in the eating, maar je voelt wel dat de wil leeft om de dingen te veranderen.

“Kijk naar bpost: er was een probleem met de leiding, de sfeer was wat verziekt, en de politiek heeft dat meteen opgelost door een competente vrouw voorzitter van de raad van bestuur te maken (Audrey Hanard, red.). Ze komt van de PS, maar is geen oude krokodil: ze is jong, intelligent en getalenteerd. Daaraan merk je dat de sfeer veranderd is. Het is nu tijd om dingen te gaan doen.”

© Humo

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234