Maandag 06/12/2021

Ecomonster bijt in het zand

Hotel Fuenti: het symbool van de Italiaanse kunst van het illegaal bouwen

Alessandra Stanley in Vietri Sul Mare

Het ecomonster dat de kust van Amalfi opvrat, zakt deze dagen terug in de zee. Wordt er in België incidenteel eens een illegaal gebouwd huis afgebroken, in Italië gaat het om tienduizenden bouwwerken die jaarlijks illegaal worden opgetrokken. Hotel Fuenti was een symbool.

Het Fuenti, een gigantisch, ultramodern betonnen hotel, hoog op een rotsachtige klip die uitsteekt boven de Middellandse Zee in Zuid-Italië, was de milieubeweging al jaren een doorn in het oog. Het is Italiës schrijnendste 'ecomonster', een bijzonder schaamteloos voorbeeld van abusivismo, de Italiaanse kunst van illegale bouwwerken. De strijd om de afbraak van het hotel begon bijna gelijktijdig met het leggen van de eerste fundamenten in 1968.

Er waren dertig jaar, ontelbare processen en zelfs een speciale wet voor nodig om ervoor te zorgen dat het Fuenti met de grond gelijk werd gemaakt. Het is één van belangrijkste overwinningen voor de Italiaanse milieuactivisten van de laatste decennia. Maar het is ook een illustratie van de onderliggende complexiteit van natuurbehoud Italiaanse stijl. "We hebben 150.000 wetten in Italië", zei een advocaat, "die we naar wens kunnen gebruiken om onze vrienden te belonen en onze vijanden te bestraffen."

De milieubeweging heeft gewonnen, ondanks de felle tegenwerpingen van de eigenaar, de lokale overheid en de plaatselijke bewoners, die hoopten dat het hotel banen zou scheppen in deze door werkloosheid geteisterde streek. In april begonnen bulldozers en speciaal gebouwde kranen de hotelmuren en betonnen terrassen plat te walsen. Eind juni zou alles weg moeten zijn.

Milieuminister Edo Ronchi maakte onlangs een helikoptervlucht boven de locatie om te controleren of de afbraakploegen hun werk deden. Na dat machtsvertoon begonnen de Napolitaanse arbeiders die de plaats hadden bezet om de bulldozers tegen te houden, brokken tegelscherven, cement en kranen uit te delen als souvenirs van hun protest.

Het Fuenti was door Legambiente, de grootste organisatie voor natuurbescherming in Italië, opgenomen in hun toptien van Italiës meest bespottelijke 'ecomonsters'. Het hotel is een mijlpaal in de inspanningen van de organisatie om de naoorlogse architecturale miskleunen en bestemmingsovertredingen te corrigeren. Het is een van de honderden soortgelijke illegale bouwwerken en een druppel op een hete plaat in vergelijking met de 20.000 tot 25.000 nieuwe illegale gebouwen die elk jaar in Italië verrijzen. Maar de schaamteloze belediging die deze moderne architectuur één van Italiës mooiste kusten toebracht, verwierf internationale aandacht.

"Deze strijd moesten we winnen", zegt Michele Buono, een lokale activist van Legambiente. "Het hotel moest naar beneden. Het was een te belangrijk symbool." Dat is precies wat de tegenstanders zo kwaad maakt. Ze vinden dat het Fuenti werd uitgepikt om een politiek punt te maken ten koste van de lokale bevolking. Ze hadden liever de meest afgrijselijke gedeeltes verwijderd, de rest achter limoenbomen en struiken verstopt en het hotel in gebruik genomen.

"Stel dat je een heel lelijke dochter hebt", zei Dante Mazzitelli, de eigenaar wiens vader het hotel bouwde. "Oké, misschien laat je haar neus corrigeren of geef je haar een nieuwe kin. Maar je vermoordt haar toch niet", riep hij geëmotioneerd uit.

Italië is een land met een algemeen verspreid gevoel voor schoonheid en esthetica en dat speelt een even grote rol bij het herstellen van historische landschappen als bij het aanklagen van overtredingen van de ruimtelijke orde. De charmes van dit zeven verdiepingen hoge en 3.000 vierkante meter grote hotel hadden misschien beter gepast in het centrum van Riyadh dan langs de golvende kust met bekende vissersdorpjes als Ravello en Positano. Het Fuenti staat in Vietri Sul Mare, een prachtig kuststadje dat beroemd is om zijn handgemaakte aardewerken tegels en potten. Op de vraag of hij het Fuenti lelijk vond, haalde de burgemeester van Vietri, Cesare Marciano, zijn schouders op. "Het is een typische jarenzestigstijl", zei hij.

Marciano verzette zich lange tijd tegen de afbraak, die hij eerder een symbool van de onmacht dan van de macht van de staat vindt. "Ze hebben het Fuenti er niet uitgepikt omdat dit het ergste geval was", zei Marciano. "Ik kan honderden gebouwen langs de kust naar Positano laten zien die even erg of erger zijn. Ze hebben het gekozen omdat ze hier de grootste kans op succes hadden."

De natuurbeschermers zijn het daarmee eens. Legambiente is er nog niet in geslaagd de illegale huizen op het terrein van de beroemde Griekse Agrigento-tempels op Sicilië of het enorme, onafgewerkte hotel in Cinque Terre weg te krijgen. Overal in Italië - en vooral in het zuiden, waar de georganiseerde misdaad diepgeworteld is - hebben ongecontroleerde bouwwerken geleid tot landverschuivingen, overstromingen en dodelijke modderverschuivingen.

Hoewel het dertig jaar duurde, was het neerhalen van het Fuenti ten dele mogelijk omdat het hotel nooit helemaal in gebruik werd genomen. Behalve in de vier jaar tussen 1980 en 1984, toen de overheid een contract afsloot met het hotel om de dakloze slachtoffers van de aardbeving in Irpinia te huisvesten, heeft het Fuenti altijd leeggestaan. De overheid hoefde geen mensen werkloos te maken om het af te breken. De eigenaar had in 1968 een bouwvergunning, maar hij deed wat toen, en ook nu nog, een veel voorkomende praktijk is: hij bouwde het hotel hoger en breder dan zijn vergunning toestond. De Italiaanse wet moedigt dit soort ongehoorzaamheid bijna aan. Het verkrijgen van de juiste papieren om te bouwen of te verbouwen is een nachtmerrieachtige kruiptocht door de administratie. De georganiseerde misdaad heeft perfecte omwegen gecreëerd, maar ook veel gewone burgers belanden aan de verkeerde kant van de wet.

Italië verleent elke paar jaar amnestie voor illegale gebouwen, waarbij zelfs de meest flagrante overtreders maar een kleine som hoeven neer te tellen voor hun zonde. Velen dienen zelfs voor ze beginnen te bouwen een verzoek in om de boete te mogen betalen. In 1994 waren er in het Siciliaanse Catania zoveel verzoeken om voortijdige gratie dat de burgemeester bij de aanvraag een foto van het betrokken gebouw eiste. Als reactie staken boze aanvragers de archieven van de bouwcommissie van de stad in brand.

"De eigenaars van het Fuenti hadden geen geluk", beaamt Ermete Realacci, de voorzitter van Legambiente. "Er zijn zoveel mensen die erop gokken amnestie te krijgen of door de mazen van het net te kruipen, en die winnen."

Realacci hoopte dat het neerhalen van het Fuenti tot voorbeeld zal dienen. Hetzelfde geldt min of meer voor Mazzitelli, de eigenaar. Terwijl hij stoïcijns toekeek hoe een kraan de vijfde verdieping van zijn hotel doorboorde, zei hij: "Als ze de wet willen toepassen, prima. Laat het recht dan zonder onderscheid geschieden. Dan moeten ze de helft van alle gebouwen langs de Amalfi-kust afbreken."

© NYTS

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234