Maandag 23/09/2019

'Echte VLD'ers, sta op en verlaat uw partij'

Binnen vier jaar, wanneer hun partij weer liberaal is, mogen ze weer gewoon blauw stemmen. Maar eerst moeten de échte VLD'ers met een stem op CD&V een rooms-blauw kabinet aan de macht brengen. Ziedaar, de simpele boodschap van Mark Eyskens aan het ontgoochelde VLD-electoraat. 'Wij moeten de VLD beschermen tegen Guy Verhofstadt en Karel De Gucht', vindt de voormalige premier, sinds de zomer van vorig jaar weer minimaal twee keer per maand op de televisie, en wel in De laatste show. Mark Eyskens weigert te wijken. Zijn recept? Een vleugje ironie, een scheut sarcasme, hier en daar wat cynisme. Maar zeg niet dat hij niets serieus neemt. 'Eyskens de lolbroek, zegt men dan. (serieus) Het is natuurlijk zelfbescherming. Anders hou je het niet vol.'

Ruud Goossens en Bart Eeckhout

Foto Tim Dirven

'Zitten er geen traantjes in?" Mark Eyskens leunt voorover en kijkt in de opengeklapte bandrecorder. We hebben de minister van Staat net gemeld dat hij een band vol Bert Anciaux mag volpraten. Zo'n provocatie kan niet zomaar passeren, toch niet bij de man die is opgetrokken uit woorden, of beter uit oneliners. En die daarom, net als Herman De Croo, zo in trek is op de televisie en voor spreekbeurten. "Weer een uitnodiging", verzucht hij bij het openen van de post. Weer een fles wijn, opperen wij. "Meestal een slechte", weet hij. Waarna een exposé over cadeaus begint. Geef Eyskens geen tinnen bord. En zeker geen kunstboek over de Dendervallei, of godbetert, de Kleine Gete. Neen, dan doet u de minister van Staat nog een groter plezier met een fles jenever. "Kan ik 's winters nog in het waterreservoir van mijn wagen gieten..."

Zijn humor zal Mark Eyskens niet makkelijk verliezen, ook niet nu zijn partijgenoten niet meteen staan te springen om hem op de CD&V-senaatslijst te droppen. Enkele maanden geleden had de ex-premier dan ook gemeld dat het nu - "écht" - definitief voorbij was. Wekenlang werd hij opgevoerd in de media. En nu wil hij dus toch weer meedoen. Nog één keertje.

Waarom toch, mijnheer Eyskens?

"Op basis van een elementaire politieke analyse wil ik mijn partij graag steunen. Verhofstadt blijft met grote halsstarrigheid beweren dat hij deze coalitie wil voortzetten en een paars-groene Verhof-staat wil creëren. Hij leidt liever een regering met manipuleerbare socialisten en groenen dan een met de rechtstreekse concurrent, met CD&V. Alleen weet ik, net zoals u, dat de malaise in de schoot van de VLD nogal groot is. Onlangs was ik uitgenodigd op de vijfenzeventigste verjaardag van Willy De Clercq om een mooie toespraak te houden. Wel, telkens als ik een steek gaf aan de groenen, leverde mij dat een staande ovatie op. En de hele liberale crème was daar. They're fed up with the greens, het is elke dag iets anders, er valt geen land mee te bezeilen.

"Daarom moeten wij ontevreden VLD-kiezers over de streep proberen te trekken. Ik begrijp dat mijn partijvoorzitter die strategie onmogelijk kan verdedigen. (met plezier) Als backbencher kan ik dat wel. VLD'ers die weer een VLD-van-de-liberale stempel willen zien, moeten een coalitie van liberalen en christen-democraten aan de macht brengen. Voor één keer moeten ontgoochelde VLD'ers voor CD&V stemmen."

Zo eenvoudig is dat! Laat u doen en CD&V heeft binnenkort weer de absolute meerderheid.

"Rooms-blauw is het échte alternatief voor paars-groen. En wanneer dat rekenkundig niet mogelijk is, is een klassieke tripartite de tweede beste keuze. Een oranje-groene regering (van CD&V, SP.A en Agalev, RG/BE) zou geen alternatief zijn. We gaan moeilijke tijden tegemoet: denk maar aan de situatie in het Nabije Oosten, aan de belabberde economische toestand. Dat zijn belangrijke problemen die best door mensen met enige ervaring worden aangepakt.

"Maar ik heb nog een tweede argument om de ontgoochelde liberalen over de streep te trekken. Wij van CD&V prijzen ons echt zalig met de manier waarop Karel De Gucht het VLD-voorzitterschap invult. Hij schiet op iedereen die beweegt en snauwt in alle richtingen. Zijn aanval op kardinaal Danneels is voor ons gesneden brood. Wat zeg ik?! Puur wijwater."

U vindt Godfried Danneels geen integrist?

"Neen, en met mij zijn heel wat tolerante en wijze VLD'ers van mening dat De Gucht te ver gaat. Als er nu één mens op bijzonder veel sympathie van de bevolking kan rekenen en hoegenaamd geen integrist is, dan toch wel Danneels? De Gucht begaat een kolossale flater door hem politiek te misbruiken. Om een lang verhaal kort te maken: wij willen de VLD beschermen tegen Verhofstadt en De Gucht."

Een échte VLD'er stemt CD&V?

"Ik zeg: échte VLD'ers, sta op en verlaat voor één keer uw partij die besmet is door allerlei buitenaardse virussen die niet behoren tot het echte liberalisme. Kom naar ons, en dan maken we na de verkiezingen een serieus kabinet, zodat we eindelijk weer een ernstig beleid kunnen voeren. Wij moeten als christen-democraten echt álles doen om ontgoochelde VLD-kiezers naar ons te halen."

Boeiende analyse, maar onze vraag was eigenlijk waarom u nóg eens wilt opkomen?

"Omdat ik, dankzij contacten met opiniepeilers, weet dat ik niet alleen goed lig bij onze eigen CD&V'ers maar ook bij de VLD-achterban. Op economisch gebied sta ik héél dicht bij hen. (met veel plezier) Als ik dus, als bescheiden basismilitant, op de senaatslijst ga staan, kan ik met een heel klein oranje wimpeltje naar de blauwe heirscharen waaien. Misschien stappen er dan wel enkele divisies over. Ter hunner geruststelling: wanneer de VLD binnen vier jaar weer liberaal is, kunnen ze nog altijd terugkeren.

"Daarom zeg ik, bijzonder nederig, tegen mijn partijleiding, dat ik bereid ben wanneer men mij nodig heeft. Mag ik er ook op wijzen dat ik een grote toegang heb tot de media? Men belt mij voortdurend, dat is een belangrijke hefboom. Bon, als men van mening is dat men het ook zonder mij kan, zal ik mij met andere dingen bezighouden."

Eigenlijk bent u een 'slachtoffer' van de halvering van de lijststem: zelfs wanneer men u onderaan op een lijst zet, zal u verkozen worden. U bent té gevaarlijk.

"(met gespeelde twijfel) Dat weet ik niet, er staan nog veel interessante kandidaten op die lijst. Eigenlijk acht ik de kans bijzonder klein dat ik verkozen word. (lacht) Alleen gelooft niemand mij...

"Sowieso kan CD&V op de senaatslijst maar beter uitpakken met een paar kandidaten die een wervingskracht hebben in héél Vlaanderen. Natuurlijk moeten er jonge vrouwen op de lijst staan, maar als ik meedoe, zouden we geen zes maar zeven zetels kunnen halen. Dat betekent dan weer dat we niet één maar twee mensen mogen coöpteren. Ik zorg dus voor een echt watervaleffect. Is dat niet mooi meegenomen voor een partij die de ambitie heeft opnieuw de sterkste te worden?"

Beloof uw partijgenoten dan dat u uw mandaat sowieso niet opneemt, het zou Hugo Vandenberghe enorm geruststellen.

"Heren, dat kan ik niet doen. Puur kiezersbedrog is dat. Ik kan de vox populi onmogelijk naast mij neerleggen. En Hugo Vandenberghe? Hij is een groot vriend, een uitstekend senaatsfractieleider en hij hoeft niets te vrezen. Stefaan De Clerck heeft hem deze week op het partijbestuur beloofd dat hij sowieso gecoöpteerd wordt indien hij, per malheur, toch niet verkozen zou zijn. Quod non."

Maar een paar maanden geleden zei u toch zelf dat u wilde stoppen...

"... in de Kamer. Daarom ga ik niet op de kamerlijst van Vlaams-Brabant staan. Maar de Senaat, waar het toch iets rustiger is, wil ik nog wel doen. We zouden daar een interessant debat kunnen voeren over de hervorming van de instelling."

Bent u, net als premier Verhofstadt, voor de afschaffing van de Senaat?

"Ik sta niet achter Verhofstadts plannen, neen. De Senaat is momenteel niet talrijk genoeg om zijn werk ernstig te doen en zou uitgebreid moeten worden tot een honderdtal leden. We hebben een tweede kamer nodig waarin belangrijke wetten aan een tweede lezing worden onderworpen. De Senaat kan iets grondiger en op iets langere termijn reflecteren. Voorwaarde is wel dat die instelling niet vervalt in steriele polemieken waarin de regering op dagelijkse basis onder vuur wordt genomen. Senatoren mogen geen dolle honden zijn die de ministers constant in de kuiten trachten te bijten. Maar een zinvolle Senaat is wel mogelijk."

Uw vrouw vindt het nochtans hoog tijd dat u stopt.

"Dat zegt mijn echtgenote al twintig jaar, die uitspraak is dus verjaard. Het is een refrein. Weet u, wij hebben het federalisme bij ons thuis al ingevoerd toen Wilfried Martens en Jean-Luc Dehaene er nog niet waren opgekomen. Eigenlijk is het een soort confederalisme met een zeer grote autonomie voor de deelstaten, waar ik er een van ben. Ach, ik zal mijn vrouw wel troosten. No problem."

Wilt u meedoen omdat u te weinig jong talent ziet?

"Er is véél jong talent, en het staat ook prominent op onze lijsten. Alleen is de helft van onze kiezers ouder dan 55 jaar."

Volgens Noël Slangen stemmen ouderen heel vaak op jonge kandidaten.

"(bliksemsnel) En jongeren stemmen vaak op oudere kandidaten. En vrouwen stemmen op mannen. Het is onzin om te denken dat vrouwen op ons zullen stemmen wanneer er veel vrouwen op de lijst staan. Dat is totaal niet bewezen. In het verleden heb ik wel eens sociologisch onderzoek laten doen over mijn electoraat. Bij mijn kiezers zitten heel wat oud-studenten, dat is een enorm potentieel. Ik heb aan dertig- tot vijfendertigduizend studenten lesgegeven. Rekening houdend met het feit dat die ondertussen getrouwd zijn en kinderen hebben, beschik ik over een potentieel van zestig- tot zeventigduizend kiezers. Bovendien geef ik, al sinds mijn studententijd, drie tot vier spreekbeurten per week. Dat zijn er ondertussen zo'n achtduizend.

"We moeten op onze lijsten een mix maken van jong talent en ouder talent. Ik zeg 'ouder' want ik ben niet oud, en ook niet out. (lacht) Alleen probeer ik aan iedereen duidelijk te maken dat er op elke lijst sowieso een oudste moet staan. So what? Laten we daar toch niet te veel zever over verkopen."

Uw partij beschikt over bijzonder weinig populaire jonge kopstukken.

"In de oppositie is populariteit bijzonder moeilijk in stand te houden. Wanneer we na de verkiezingen nog eens vier jaar naar de oppositie vliegen, zullen we terechtkomen in zeer bloederige toestanden."

Bloederig?

"(ferm) Dan dreigen wij gewoon dood te bloeden! Wij zijn een beleidspartij: op een bepaald moment moet je dan wel aan het beleid kunnen deelnemen natuurlijk. Daarom vond ik al dat we onszelf in 1999 niet zomaar buiten spel hadden moeten zetten. Ik constateer, soms met blijdschap maar ook met lede ogen, dat de VLD ons wil kopiëren. De VLD wil een kloon worden van ons. Alleen gebruiken ze het verkeerde pipetje. Verhofstadt had de paars-groene vlag moeten opbergen en De Gucht had zich iets toleranter moeten opstellen. Ach, voor ons is het meegenomen..."

Bent u tevreden over het oppositiewerk van CD&V?

"Aanvankelijk vonden wij moeilijk onze draai, omdat we nog onder de schaduw van Dehaene zaten. Jean-Luc heeft een zeer moedig en bijzonder efficiënt beleid gevoerd. Alleen heeft hij enorm veel pech gehad met de dioxinecrisis."

De dioxinecrisis heeft de neergang van uw partij versterkt, niet veroorzaakt.

"Een drietal weken voor de verkiezingen van 13 juni 1999 hebben wij peilingen laten uitvoeren waaruit bleek dat we ten hoogste twee of drie zetels zouden verliezen. Maar toen donderde de dioxinecrisis als een meteoor op ons hoofd. Ook omdat Verhofstadt die meteoor een beetje de weg wees, ik kèn zijn methodes. Hij is teksten en rapporten van zogenaamde experten gaan zoeken waarin allerlei zogenaamd dramatische zaken stonden. En toen namen Pinxten en Colla, mijns inziens onterecht, ontslag. Gevolg: een verlies dat twee, zelfs drie keer zo groot was als verwacht. De zaak was bekeken.

"Maar ja, een regering kan altijd slachtoffer worden van dat soort crisissen. Vanmorgen hoorde ik op de radio de berichtgeving over de nachtvluchten en het grote conflict tussen de Vlaamse en Brusselse regering. Ik heb meteen tegen mijn vrouw gezegd dat Vlaanderen zijn leger moest mobiliseren en Brussel moest binnenvallen. Of neem de Irak-crisis: die zorgt ook voor grote verdeeldheid in de coalitie. Staatssecretaris Eddy Boutmans vindt dat België zich moet verzetten tegen elke steun van de Navo en desnoods zijn veto moet gebruiken. (opgewonden) Dat zie je van hier! De regering kan dat standpunt nooit overnemen, Boutmans zal zijn gezicht verliezen tot op de grond."

U vindt dat George W. Bush goed bezig is?

"Neen, Bill Clinton zou dat veel verstandiger hebben aangepakt. Enkele dagen geleden heeft VN-rapporteur Hans Blix dé oplossing aangereikt: hou de inspectieopdracht één jaar vol. Zo kan Saddam geen vin verroeren: hij kan geen raket opstellen of prutsen in zijn laboratorium. En tegelijk moet je de oppositie in Irak wat aanzwengelen en hopen dat ze het regime van binnenuit omverwerpt. Daarop zou de Amerikaanse diplomatie zich moeten toeleggen."

Ziedaar: u bent het eigenlijk eens met Eddy Boutmans!

"De groenen hebben to-taal ongelijk, omdat ze steeds in zo'n visceraal anti-Amerikanisme terechtkomen. Iedereen is voor vrede, maar op sommige momenten moet je de vrede kunnen verdedigen met wapens. In België vraagt toch ook iedereen meer blauw op straat?"

Een oorlog is nodig?

"Als er geen duidelijke bewijzen zijn dat Saddam Hoessein de VN-resolutie overtreedt, heb je juridisch geen been om op te staan. Natuurlijk weten de Amerikaanse inlichtingendiensten dat Saddam prutst met massavernietigingswapens. Dáárom gedragen de Amerikanen zich zo voortvarend. Alleen kunnen ze die bewijzen niet op tafel leggen, zónder hun bronnen te verraden. En dus moeten de inspecteurs blijven zoeken tot het regime in mekaar stort, zelfs wanneer die uitputtingsslag meer dan een jaar duurt."

Vergeet u het economische aspect van dit verhaal niet?

"U maakt een allusie op de oliebelangen? Velen vinden dat een onfris aspect aan de zaak. Mag ik erop wijzen dat het behartigen van oliebelangen tot op zekere hoogte noodzakelijk is? Wij zijn totaal afhankelijk van de olie uit het Midden-Oosten, zeker nu men de kerncentrales gaat sluiten."

Dat gaat men oplossen met windmolens.

"(verontwaardigd) Heren! Om een kerncentrale te vervangen moet je honderd vierkante kilometer volbouwen met windmolens. En we gaan zeven centrales sluiten. We moeten dus zevenhonderd vierkante kilometer volbouwen met windmolens. (bulderlach) Dat is puur surrealisme, een blijspel van Samuel Beckett. Natuurlijk moeten we onze oliebelangen veilig stellen. Daar moet u niet lichtzinnig over doen.

"Die groenen zijn sympathiek maar volslagen onrealistisch. Gaan ze zich verzetten wanneer de VN een tweede resolutie stemmen waarin een militaire actie tegen Irak wordt bevolen? Zo'n bevel is mogelijk, hé. Ach, ach, Boutmans wil een veto in de Navo-raad, terwijl Geysels zich verzet tegen de VN. En ondertussen wil Louis Michel België op de wereldkaart plaatsen. Komaan zeg, totale onzin is dat! (lacht) Dat zijn redeneringen die ik bij de Christen-Democratische Studenten van Leuven verwacht."

Michel heeft België toch op de wereldkaart geplaatst?

"Van mij zult u geen kwaad woord horen over Louis Michel. Misschien missen we wat creativiteit in het Europese dossier, maar zijn Afrika-beleid verdient pluimen. Michel is een uitstekend minister. Bovendien is hij perfect tweetalig, ook een pluspunt voor een Waals politicus. Neen, zeer te waarderen."

Een perfecte premier voor een rooms-blauwe coalitie?

"Dat is goed mogelijk. Michel is zeker aanvaardbaar voor de Vlamingen. Wanneer Verhofstadt zich haast doctrinair blijft vastbijten in die paars-groene kleurencombinatie, zeggen wij: 'Geef ons maar Michel.' Hij geeft wél af op de groenen. Hij durft ten minste openlijk zeggen dat ze enorm op zijn heupen werken."

En Stefaan De Clerck?

"Als wij de sterkste partij zijn op de avond van 18 mei, dan moet Stefaan De Kerk, pardon De Clerck, formateur worden. Dat zijn de spelregels. Evident! Natuurlijk! Waarom niet?"

Volgens ons wordt u niet enthousiast over Stefaan De Kerk, pardon De Clerck.

"Men haalt Stefaan geregeld over de hekel, maar hij heeft de lijsten voor de Kamer toch wel met veel volharding en succes opgesteld. En hij was ook een zeer goed minister. Stefaan is een man die strijdt zonder te slaan. Ik ken er die steeds op de vuist gaan, zonder efficiënte klappen uit te delen. Je moet meningen bestrijden maar geen mensen. Dat doet De Clerck ook niet, al spaart men hem niet. (beslist) Neen, die man heeft veel sympathie in onze rangen. U moet niet denken dat we hem zomaar dulden."

Hebt u de naamsverandering al verteerd?

"Ik had ons liever een andere toon zien aanslaan. Het is toch infantiel hoe iedereen op zoek gaat naar een nieuwe verpakking. Wij hadden ons daarboven moeten plaatsen en gewoon moeten zeggen dat we de nieuwe CVP waren. Waarom zou je niet kunnen vernieuwen onder dat vaandel? Wat is dat nu voor zever? De naam CVP was vijftig jaar lang een formidabel commercieel label, enkel de laatste tien jaar sukkelden we met een aantal structurele problemen. Bon, het is wat het is. (pauzeert) Es-pee-aa, spa! Goed dat de integristen in mijn partij de CVP niet hebben omgedoopt in Coca... (laat enkele seconden stilte) Van Conservatieve Katholieken. (bulderlach) Dat hebben we gelukkig kunnen vermijden."

Het voorstel heeft nooit ter tafel gelegen?

"Alleen om pret te maken, in Kongo, toen ik daar vorig jaar op reis was met Herman Van Rompuy, Sabine de Bethune en... Karel Pinxten. Het was drie weken voor de walk-out van Pinxten, een totale verrassing. Op die reis hadden we ons kolossaal geamuseerd en de partij continu hervormd. U kent dat: een vleugje ironie, wat zelfrelativering. Maar bij onze thuiskomst voerde Karel plots een Shakespeariaanse tragedie op, waarna hij huilend afging. Echt glorieus was het niet."

Staan dat soort persoonlijke tragedies een rooms-blauwe coalitie niet in de weg?

"Een politicus die het mes blijft roeren in de eigen wondes of die van anderen, is niet geschikt voor de politiek. De politiek heeft haar wreedaardige kanten. Je moet over iets heen kunnen stappen, zelfs wanneer de wonde nog niet volledig geheeld is. Je moet kunnen samenwerken met degene die je een paar jaar voordien nog verwond heeft. Als je dat niet kunt, moet je er niet aan beginnen."

Het is geen stiel voor juffers, wilt u zeggen?

"Hoewel we er veel nodig hebben, laten we hopen dat zij ervoor zorgen dat het er iets beschaafder toegaat. Hoewel dat soort verwondingen voor mij niet het ergste zijn. Ook in de zakenwereld of aan de universiteit is de concurrentie groot. Het hardste in de politiek zijn de concessies die je moet doen op je eigen mening. Eerst kom je in een partij: dan moet je je mening afschaffen om in je partij tot een consensus te komen. In het CD&V-programma staan veel voorstellen die ik relatief onredelijk vind. Maar goed, dan win je de verkiezingen en kom je terecht in een coalitie met vier of zelfs zes partijen. Dan moet je je overtuiging dus delen door zes! Alstublieft! Dan rest de vraag of er nog iets overblijft van je overtuiging. Dat weegt echt op een mens. Op een bepaald moment zeg je dan: het is nu wel welletjes geweest."

Als u stopt met de politiek, kunt u eindelijk vrijuit spreken...

"... en krijg ik de reputatie van na te trappen. Mijn vader heeft de politiek verlaten in 1973 en heeft nadien nooit meer een politieke verklaring afgelegd. Uitstekend. En weet u, zolang je in het parlement zetelt, heb je eigenlijk wel vrijheid van spreken. Zeker als oudere kun je je wel wat meer veroorloven dan wanneer je nog aan de kar trekt. Trouwens, er is ook niets oneerbaars aan een compromis, een politicus moet ook de moed hebben dat uit te leggen.

"Ik zal u iets zeggen: het zijn de mensen met een diepe overtuiging die het best in staat zijn tot verdraagzaamheid. De onverdraagzamen zijn de weifelaars. Radicalisme en extremisme vind je bij mensen die benepen zijn en overal bedreigingen in zien. Het Vlaams Blok is een partij van bedreigden. We hebben dus overtuigden nodig om andersdenkenden te accepteren. Als je zelf een goede gedachtestructuur hebt, breng je respect op voor iemand die anders denkt.

"De waarheid is dat je in de Kamer twintig of dertig mensen hebt die, over de partijgrenzen heen, gelijklopend denken. Als je die mensen zou kunnen samenbrengen, zonder druk van de media en de spotlights van het podium, heb je een regeerprogramma in twee uur tijd. Neem de socialisten en de liberalen. De socialisten zijn voor gelijkheid. Zeggen ze. Terwijl ze voor méér gelijkheid zijn. (tevreden over zichzelf) Ik noem dat: gelijker-heid. En de liberalen zijn voor méér vrijheid. Dat is minder dan vrijheid. Ze zijn voor vrijer-heid. Met andere woorden: de afstand tussen socialisten en liberalen is zeer gering."

En u zit ertussen?

"Natuurlijk, christen-democraten zijn voor gelijker-heid én vrijer-heid. We zijn het extreme centrum. Wij zijn de bruggenbouwers bij bepaling. En dan heb je eigenlijk nog een paar dwarsliggers nodig, anders rijdt de trein niet. De groenen zijn nodig als luis in de pels, en misschien zelfs het Vlaams Blok. Hoewel, vorige week was ik in Antwerpen en wat ik daar allemaal hoorde..."

Wat hebt u gehoord in Antwerpen?

"Over de problemen met de vreemdelingen natuurlijk. Jongens, jongens, dat noemt zich dan vaak christen! Blijkbaar hebben heel wat christenen nooit de parabel van de barmhartige samaritaan gelezen, laat staan begrepen. Voor De laatste show was ik vorige week op bezoek in het asielcentrum Klein Kasteeltje. Dat waren allemaal sukkelaars, families die aan het wachten waren. En slechts één op tien wordt geregulariseerd. Alle anderen worden buitengegooid en moeten het land verlaten binnen 48 uur. (verontwaardigd) Allez! Wat gebeurt er dan met die mensen? Ze duiken in de clandestiniteit. Maar waar moeten ze dan van leven? Welk recht hebben ze?"

Paars-groen heeft hen geregulariseerd.

"En maar goed ook. Zero-immigratie vind ik onzin. Er is een prachtige studie van de Europese Commissie waarin om economische, demografische en ethische redenen gepleit werd voor een selectief immigratiebeleid. Ze werd natuurlijk onder tafel geveegd. Zero-tolerantie? Natuurlijk, maar dan ook zero-discriminatie. Werkgevers die kunnen kiezen tussen een Belg en een Marokkaan, kiezen altijd de Belg. Maar pas op als je dat zegt. Terwijl we dat soort vicieuze cirkel net moeten doorbreken. We moeten migranten respectvol bejegenen als we willen dat ze zich integreren. Daarom heb ik in mijn partij ook geijverd voor migrantenstemrecht. Spijtig genoeg is dat nipt verworpen."

Voelt u aan wat er leeft in de volkswijken? U bent niet meteen een man van het volk.

"Ik wil mijn imago van mezelf niet aan u opdringen. Ik zeg u wel dat ik geen complexen heb. Waarom heb ik aanvaard om twee keer per maand in De laatste show te zitten? Omdat Bruno Wijndaele tegen mij zei dat ik een vrij afstandelijk, professoraal, nogal arrogant imago heb."

Hoe komt hij erbij?!

"(lacht) Onbegrijpelijk, nietwaar, en totaal onjuist. Bewijs het, zei hij. Sinds dan stuurt hij mij naar tal van milieus en moet ik op mijn poten zien te vallen. En het lukt mij, zoals het mij al dertig jaar lukt."

Desondanks: kijkt u eigenlijk niet neer op het plebs?

"Mag ik een beetje stout zijn? Ja, maar ik kijk ook neer op mezelf. Ik ken ook mijn eigen kleine kanten. Ik weet waarin ik zelf belachelijk ben."

Ga uw gang.

"Bwaaoohh, ik lijd natuurlijk aan hypertrofie van het ego. Er zijn bepaalde vormen van ijdelheid waar ik wel vatbaar voor ben. En men verwijt mij ook een overdaad aan zelfironie. Dat laatste vind ik zeer heilzaam: als je neerkijkt op jezelf kun je beter naar de ander opkijken.

"Weet u wat ik ontzettend belangrijk vind in de politiek? Oogcontact. Toen ik minister van Economische Zaken was, ging het overal moeilijk. De staalsector, de steenkoolmijnen, de scheepswerven, de textielfabrieken, en ga maar door. Wanneer ik die bedrijfsdossiers las, kon ik enkel concluderen: stop de subsidies en sluit die handel. Maar soms liet ik mij wel eens ter plekke brengen. Wanneer ik dan met die arbeiders praatte en oogcontact had, was dat steeds een bijzonder pakkende ervaring. En wanneer ik weer in mijn bureau zat, dacht ik: dat gaat hier niet. Ik probeerde dan toch nog maar een oplossing te vinden voor zo'n bedrijf."

Is oogcontact dan een gebrek of een kwaliteit voor een politicus?

"Een kwaliteit natuurlijk. De menselijke en dramatische kant van de politiek is enorm belangrijk. Mijn vrouw raadt mij aan om meer op de ogen van mensen af te gaan. Ze zegt mij dat ik té makkelijk vertrouwen schenk aan de mensen."

En toch werd u premier. Waren die zes maanden geen grap van de geschiedenis?

"Ik heb het bewijs uit het absurde geleverd dat een coalitie met de socialisten toen niet meer mogelijk was. Tot op de draad versleten. Ik had toen trouwens vertrouwelijke contacten gelegd met de liberalen, bijvoorbeeld met Willy De Clercq, maar de toenmalige CVP wilde de kelk per se tot de bodem ledigen, en pas dan naar de kiezer stappen. Dat was een grote vergissing want we hebben toen enorm veel klop gekregen."

Was dat het hoogtepunt of het dieptepunt van uw carrière?

"Dat was een geweldige challenge maar het meeste plezier heb ik toch beleefd aan mijn periode op Buitenlandse Zaken. Ik zat daar op een écht scharniermoment. Elke dag was er wel een historische gebeurtenis: de val van de Muur, de implosie van de Sovjet-Unie, de eerste Irak-oorlog, Maastricht. Ongelooflijk! Alles kwam bij mekaar. Aan het eind was ik wel bekaf, maar ik zie dat ook Louis Michel met de ingewanden sukkelt. Bij mij was het de kransslagader."

Maar nu bent u volledig terug, elke twee weken in De laatste show. Veel beginners zouden er een moord voor begaan.

"De televisie is een fantastische uitdaging. Dat is het grote onderscheid tussen mijn vader en mezelf. Hij kwam uit het stenen tijdperk zonder televisie. Hij kon niet omgaan met dat medium en vond het een bedreiging. Als hij na een ministerraad werd geïnterviewd voor de camera's, voerde hij altijd een geweldig nummertje op. Hij stuurde die mannen met een kluitje in het riet, hij draaide schaamteloos rond de pot, hij antwoordde nooit. En dat werd gepikt. Vandaag zouden de journalisten je niet meer loslaten.

"Ik werd als jonge prof gevraagd om een cursus economie te doceren op de televisie, in het kader van de 'volksuniversiteit'. Zo leerde ik omgaan met het medium. Weet u, veel collega-politici denken dat ze plechtig moeten zijn op de tv omdat ze voor een zaal van 500.000 mensen spreken. Totaal fout! Je zit niet in een zaal maar in de huiskamer van 500.000 individuen. Dat is bijzonder intiem. Veel mensen hebben daar last mee, ik vind het plezierig."

Soms hebben we de indruk dat u álles plezierig vindt, dat u het leven één grote mop vindt, dat u niets echt meent?

"Eyskens de grapjas. Eyskens de lolbroek. Ja, dat zegt men dan. (serieus) Het is natuurlijk zelfbescherming. Anders hou je het niet vol. Je moet je een beetje wapenen, want eigenlijk zie je in de politiek elke dag mensen sterven. Als ik zie hoe ze zich hier in de Kamer opwinden over relatieve onnozelheden of hoe ze vervallen in communautair gehakketak, dan vraag ik me vaak af in wat voor een surrealistisch bestaan ik ben terechtgekomen. Ik leef vaak op een andere planeet. En ja, dan word je wel eens ironisch, zelfs sarcastisch."

En soms gewoon cynisch?

"Het is mijn persoonlijk recept tegen cynisme. Waarover gaat het in de politiek? Over leven en dood, ook in eigen land. Als je zwaar snoeit in de sociale zekerheid, raakt een aantal mensen niet langer verzorgd. Dat gaat dus over leven en dood. Ons beleid tegenover vreemdelingen, dat gaat over leven en dood.

"Ik ben een oorlogskind, ik hoor de sirenes van de bombardementen nog. Bij alarm kropen mijn broer en ik, samen met vader en moeder, onder een keukentafel die we naar de kelder hadden gesleept. Tussen ons stond een emmer water met enkele handdoeken die ons zonodig tegen het stof zouden beschermen. En dan las vader een paternoster en hoorden we de bommen vallen. Boem, boem, boem. Tot de sirene loeide om aan te kondigen dat het voorbij was.

"Het stopte niet met de bevrijding. In de barre winter van 1945 schoten die moffen op ons met V1's en V2's. Een vriend van mij in de klas woonde een beetje verder in de Bondgenotenlaan, op de hoek waar nu de BBL is. Ik kwam daar vaak thuis. Op een winterse nacht, rond een uur of twee, werden we allemaal wakker van een enorm gedruis. We trokken onze winterjas aan en gingen de straat op. We gingen op de rook af. (geëmotioneerd) Waar het huis van mijn vriend stond, was een kuil van tien meter diep. En de volgende morgen was hij niet op school. (pauze) Ook dat is politiek."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234