Zondag 11/04/2021

Echte macht blijft hoe dan ook in handen van opperste leider ayatollah Khamenei

Sadegh Saba: ‘De Iraanse president is niet zoals de Franse of Amerikaanse leiders. Alles moet gebeuren binnen de principes van de Iraanse grondwet en de Islamitische Republiek.’

Donderdag werd nog maar eens duidelijk hoe slecht de Verenigde Staten liggen bij de Iraanse leiders. De VS blijven gehaat in deze regio, zei ayatollah Ali Khamenei, de opperste leider van het land, tijdens een toespraak ter gelegenheid van de twintigste verjaardag van de dood van ayatollah Ruhollah Khomeini, de stichter van de Islamitische Republiek. Mooie of zoete woorden zullen dat niet veranderen, aldus de geestelijke in een verwijzing naar de aangekondigde speech die president Obama enkele uren later in Caïro zou geven voor de moslimwereld. “Als de nieuwe president van Amerika een koersverandering wil van ons, dan moet Amerika eerst zijn gedrag veranderen. Woorden en praatjes zullen niet resulteren in verandering.”Khamenei nam de gelegenheid ook te baat om de verschillende presidentskandidaten te waarschuwen en kalmte te eisen. Want een dag eerder, tijdens het eerste grote televisiedebat, tussen de hervormingsgezinde Mir-Hossein Mousavi en de huidige president Mahmoud Ahmedinejad, vielen harde woorden. Ahmedinejad beschuldigde zijn rivalen van corruptie terwijl Mousavi zei dat Ahmedinejads buitenlandbeleid de waardigheid van de Iraanse natie ondermijnde.Het is in dat klimaat van waarschuwingen en felle kritiek dat de huidige campagne voor de presidentsverkiezingen plaatsvindt. Een week voor de stembusgang zijn de gemoederen opgehitst. Ahmedinejad is zijn gewone zelf - de conservatief van de harde lijn die Iran heeft geïsoleerd in de wereld en een groot deel van de Iraanse bevolking vervreemd van zichzelf. Zijn drie tegenstanders, twee hervormingsgezinde en een fundamentalist, proberen zich met alle macht te distantiëren van Ahmedinejads standpunten. En met succes, zegt Sadegh Saba, politiek analist bij BBC Persian TV, die net terug is uit Teheran. “Een deel van de bevolking is Ahmedinejad echt beu. Hij krijgt enorme kritiek voor zijn aanpak van de economie. Of beter: het gebrek aan aanpak. De inflatie is gerezen tot bijna 30 procent, de werkloosheid ongezien.”Anderen vinden dan weer zijn buitenlandpolitiek, die leidde tot de isolering van Iran, een groot probleem. Saba: “Velen zijn van mening dat Iran betere relaties moet aanknopen met de buurlanden en zijn status in het Midden-Oosten moet verbeteren. Ze zijn boos omdat Ahmedinejad tijdens zijn afgelopen ambtstermijn bijvoorbeeld wel naar een Latijns-Amerikaans land als Venezuela trok en vriendschappelijke betrekkingen heeft met Hugo Chávez, maar ondertussen de Arabische wereld links laat liggen.”En dan is er natuurlijk nog de relatie met de Verenigde Staten, die op dit moment zo goed als onbestaande is. Saba: “De president heeft geen enkele poging die naam waardig gedaan om de betrekkingen met de Amerikanen te verbeteren, zelfs niet bij deze nieuwe president.” Ahmedinejad mag dan twee weken geleden wel gezegd hebben dat hij, als hij zou worden herkozen, bereid was om Obama te spreken op de Algemene Vergadering van de VN, dit najaar, de vraag is of hij die verzoenende toon nog steeds zal hanteren eenmaal hij opnieuw president is.Israël en de Holocaust, beide in hun bestaan ontkend door Ahmedinejad, zijn twee andere kwesties die hoog zitten bij veel Iraniërs. “Dat hij de Holocaust ontkent, heeft een negatieve weerslag op het imago van Iran”, zegt Sadegh Saba. “De gemiddelde Iraniër heeft heus al eens een geschiedenisboek ingekeken en weet dat er miljoenen Joden vermoord werden. Dat hun president dat in vraag trekt, wordt schokkend gevonden en ook niets ter zake doend in de Iraanse politiek.”Behalve economie en buitenland zijn er ook een aantal sociale thema’s die spelen tijdens deze campagne. De vrijheid van meningsuiting en van pers bijvoorbeeld en meer vrijheid en gelijke rechten voor vrouwen. “De twee hervormingsgezinde kandidaten willen een afschaffing van de zedenpolitie, die door de straten van Teheran rijdt en vrouwen oppakt die niet voldoen aan de islamitische klederdracht”, verduidelijkt Saba, die er meteen aan toevoegt: “Dat wil niet zeggen dat de kandidaten ook van mening zijn dat vrouwen hun klederdracht voortaan zelf mogen bepalen. Ze zeggen enkel: je mag geen geweld gebruiken om hen dat op te leggen.”Want uiteindelijk zijn hervormingsgezinde kandidaten als Mir-Hossein Mousavi en ook Mehdi Karroub hervormingsgezind naar Iraanse maatstaven en niet naar westerse. Saba: “Ze zijn gematigd in Iraanse politiek net omdat de andere zijde zo ultraconservatief is. Ze willen hervormingen in het systeem en echt geen democratie westerse stijl in Iran. Dat belooft geen van de kandidaten.”

Winnaar niet te voorspellen

Het is onmogelijk een winnaar te voorspellen, zegt Saba. Niet alleen zijn er geen betrouwbare opiniepeilingen in Iran, ook maken volgens hem alle kandidaten een even grote kans. “De opkomst is heel belangrijk. Hoe meer mensen gaan stemmen, hoe groter de kans dat geen van de kandidaten de nodige 50 procent haalt er een tweede ronde nodig is. En die zal wellicht gaan tussen een van de hervormers en Ahmedinejad.”Want Ahmedinejad mag dan wel beu gezien zijn door een deel van de bevolking, hij kan nog steeds rekenen op een ruime schare trouwe aanhangers. Bovendien heeft hij de macht de staatsmedia in te schakelen voor zijn campagne en andere media uit te schakelen als het hem belieft. Zo blokkeerde hij onlangs nog een week lang Facebook omdat hij vreesde dat zijn tegenstanders daar een platform zouden vinden. Een week lang was de site niet toegankelijk tot een journalist van CNN hem daarover op een persconferentie rechtstreeks aansprak.Facebook werkt nu terug, maar een pak andere sites zijn nog steeds ‘access denied’, wat vooral nadelig is voor zijn tegenstanders. Die worden immers geboycot door de staatszenders, die de belangrijkste bron van informatie zijn voor het grootste deel van de Iraniërs. Die zenders sturen wel lange reportages in de ether over de verwezenlijkingen van Ahmedinejad, waarbij ze vooral focussen op het kernprogramma. De president kon eveneens op veel zendtijd rekenen tijdens de bezoeken die hij aan het Iraanse binnenland bracht. Zijn rivalen beschuldigden hem er al van campagne te voeren met overheidsgeld.Vanaf de zijlijn kijkt ayatollah Ali Khamenei intussen toe en gooit hier en daar wat olie op het vuur. Hij weet dat hij niets te vrezen heeft en dat zijn positie als machtigste man van Iran ook na de verkiezing van een nieuwe president onaangetast zal blijven. “De president van Iran is niet zoals die van Frankrijk of van de Verenigde Staten. Het is de opperste leider, Ali Khamenei, die de echte macht in handen heeft. Hij is de hoogste politieke, religieuze en militaire autoriteit. Hij, en niet de president, beslist bijvoorbeeld of er een oorlog wordt begonnen. Het parlement wordt wel gekozen door het volk, de wetten moeten goedgekeurd worden door de Raad van Hoeders. En de leden daarvan worden benoemd door Khamenei. Hij controleert alles in het land. En dat zal ook zo blijven, wie ook de president wordt.”En dus zal het ook Khamenei zijn die beslist of er een dooi moet komen in de relaties tussen de VS en Iran. Voorlopig ziet hij daar niet echt het nut van in, zegt Sadegh Saba. “Ik denk niet dat de opperste leider echt geïnteresseerd is in het verbeteren van de relaties met de VS. Hij ziet Iran als een van de laatste bastions van anti-imperialisme in de wereld en dat imago wil hij houden. Net om die status wordt Iran in de Arabische wereld geprezen. Dat wil hij niet in gevaar brengen. Anderzijds heeft Obama het erg slim gespeeld en Khamenei met zijn rug tegen de muur gezet. Als Iran niet positief reageert op zijn vriendschapsgebaar, kan Obama gemakkelijk een internationale alliantie lanceren tegen Iran. Hij heeft immers laten zien dat hij zijn best heeft gedaan en dat Iran in gebreke blijft. En Obama is populair genoeg om daarmee weg te komen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234