Dinsdag 15/10/2019

'Echt, ik kan mezelf niet stopzetten'

De initiatiefnemers [14]

In deze reeks laten we mensen aan het woord die het initiatief niet schuwen, en daardoor ons leven leuker maken.

Linda Torfs

De vrouw achter stripwinkel, stripmuren en Lambermontmartre

Nee, ze is geen naaste verwante van de gelijknamige schoenenfamilie. Ze is wél de drijvende kracht achter de Antwerpse stripmurenroute, achter het initiatief Lambermontmartre, en achter de expo What's your excuse!? voor jong grafisch talent. Vier jaar geleden wist ze het nog zeker: ze ging het beslist kalmer aan doen. De goesting en de feiten deden haar anders besluiten: 'Ik kan het niet laten.'

door Geert De Weyer / foto's frank bahnmuller

"Ongelooflijk hé", zucht ze. "Graven ze aan het Museum voor Schone Kunsten een nieuwe fontein uit, terwijl ze de oude op de Lambermontplaats niet eens onderhouden." Elke morgen, bij een kop koffie in de keuken van haar appartement, kijkt ze uit op de fraaie, maar waterloze fontein waarrond tot eind september het drukbezochte Lambermontmartre moet plaatsvinden, de openluchtkunstbeurs voor de man in de straat, die dankzij Linda Torfs alweer een derde seizoen ingaat. "Vorig jaar zat het water tjokvol algen, dit jaar moeten we het zelfs zonder water doen", zegt ze. "Ik heb al verschillende malen gebeld naar monumentenzorg en de stad Antwerpen, maar tot nog toe zonder resultaat."

Het zijn drukke dagen ten huize Torfs. De 47-jarige enthousiaste winkeluitbaatster en stripgaleriehoudster is net bekomen van de drukte rond de tweede Antwerpse stripmuur die de zestigste verjaardag van Willy Vandersteen moest afsluiten, of de voorbereidingen voor Lambermontmartre en enkele exposities in haar stripwinkel Mekanik eisen haar aandacht op.

"Zonder de steun van stripwinkel Mekanik kon ik dit allemaal nooit doen. De winkel draait goed, een hecht team werkt er samen. Dat biedt zoveel opportuniteiten om andere dingen te doen. Ook de galerie valt daaronder. We hebben sinds 1995 de grootste internationale stripauteurs over de vloer gehad, met allen hun eigen exposities. Dave McKean, Charles Burns, Milo Manara, Liberatore, Bernie Wrightson, Joost Swarte, Neil Gaiman, Frank Pé... noem maar op. Ze waren er allemaal. Mekanik heeft alles gefinancierd, want zeker die eerste exposities brachten niets op."

Het is vooral begonnen toen België in 1995 honderd jaar beeldverhaal vierde, weet ze. "Toen was bij ons iedere maand een expositie te zien. De eerste editie van de jongerenexpo What's your excuse!? vond toen ook plaats. Man, dat jaar was de mijlpaal in mijn leven. Het Brusselse Stripmuseum had net een persconferentie gegeven over 100 jaar strips en toenmalig artistiek directeur Charles Dierick vernoemde mij in zijn speech. Hij was onder de indruk van ons jaarprogramma. (glunderend) Ik was echt a-pe-trots. Ik denk dat dat de echte doorbraak was van de stripgalerie Mekanik."

Voor Linda Torfs begon het allemaal in 1983, toen ze in Amsterdam als secretaresse werkte op het Belgische consulaat-generaal. Ze ontmoette er de freelance fotograaf Jan Van Damme. "Hij heeft me in de wereld van de strip geïntroduceerd. We waren beiden klant bij Lambiek, de oudste stripwinkel in Nederland. Ik was opgegroeid met Suske en Wiske, Kuifje en Robbedoes, maar ontdekte al snel dat er ook 'andere' strips waren. Ik raakte geïnteresseerd in strips als Blueberry en Kinderen van de wind, de boeken van Moebius en zowat alle (A Suivre-)auteurs als Manara en Hugo Pratt. Ik heb zelfs Frans bijgeleerd door strips te lezen, want er was toentertijd ontzettend weinig materiaal vertaald. Ik denk dat wij zowat de enigen waren die Franse strips kochten. De eerste strip die ik bewust ooit als volwassene kocht, was Het ruikt hier naar onzin van Kamagurka. Prachtig was dat."

Begin de jaren tachtig besloot het koppel terug naar Antwerpen te verhuizen. Het bloed kroop waar het moest kruipen. Van Damme en Torfs openden een eigen stripwinkel: Mekanik, een zaak die klein startte aan de overkant van waar de huidige winkel ligt. Toen de meubelzaak aan de overkant verhuurd werd, opende dat een waaier van opportuniteiten, herinnert Torfs zich. "We hadden geluk dat die winkel erg groot was en de huur vrij laag. We hebben de vele aparte ruimten doorgeslagen en de winkel gevoelig uitgebreid. Dat was de periode dat we ook meer anderstalige comics zijn gaan invoeren. Het maakte Mekanik qua sfeer heel anders dan Beo (die andere bekende Antwerpse stripwinkel, GDW). We zijn elkaars concurrenten ook niet vermits we beiden een andere stripwereld belichten. We zijn altijd goede collega's geweest. We hebben een andere klandizie. De nadruk ligt bij ons op andere dingen, zoals Engelstalige comics en graphic novels."

De verbouwing resulteerde ook in een heuse stripgalerie op de eerste verdieping, de eerste en voorlopig enige die Antwerpen rijk is. Een van de eerste geëxposeerden was niet de minste: Charles Burns, de Amerikaanse grootmeester van strips als Skin Deep en Black Hole. "We kregen toen drie pagina's in Knack. Ik was zo trots. Maar veel volk was er niet op de vernissage. (grijnzend) Niemand kende Burns. Ongelooflijk, hé?! Wacht als die man nu een expositie krijgt..."

Ze plukt een boekje uit haar boekenrek. Love Stories heet het kleinood. Torfs bladert meteen naar de achterste pagina waarop alle exposities van de afgelopen tien jaar chronologisch genoteerd staan. Het zijn er een vijftigtal. Ook Love Stories valt daaronder. In 2002 vormde het het thema voor de zevende What's your excuse!?-expo voor jong talent. Torfs had zich voorgenomen eenmaal per jaar de galerie af te staan aan jong talent. Het bleek dé referentie-expo voor al wie in Vlaanderen een tekenpen kon vasthouden. De eerste editie vond plaats met acht studenten vrije grafiek of schilder- en illustratiewerk van het Antwerpse St. Lucas Instituut en de Academie.

"Jonge stripartiesten en grafici kregen daarmee eindelijk een podium", zegt ze. "Dat was niet onbelangrijk, want jonge mensen kwamen op die manier vaak voor het eerst met elkaar in contact, los van het feit dat ze door zo'n expo feedback kregen van bezoekers."

What's Your excuse!? werd ook steeds bekender. Ieder jaar schreven zich meer en meer jonge mensen in. Vijf jaar lang bracht Torfs de expo onbezoldigd op de programmatiekaart, later kreeg ze steun van de jeugddienst van de stad Antwerpen, het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Afdeling Jeugd en Sport of het Vlaams Fonds der Letteren (VFL), waarvan Torfs sinds 2006 overigens voorzitster is bij de stripcommissie. "De laatste zes jaar bestaat de jury uit bekende stripauteurs, wat de jonge exposanten de kans geeft hen uit te horen over de te volgen weg en de kwaliteit van hun werk."

Sinds enkele jaren is het aantal inschrijvingen gevoelig gestegen, tot honderd deelnemers per editie. Als wedstrijdprijs begon ze de afgelopen jaren de vijftien beste werken te rubriceren in een boekwerk. Love Stories, bijvoorbeeld, of Bruggen bouwen, De stad of I Had a Dream. Terugkijkend op de elf voorbije edities mag ze zich verkneukelen over het feit dat hedendaagse bekende stripauteurs en cartoonisten als Pieter De Poortere, Kim Duchateau, Philip Paquet, Steve Michiels, Bart Schoofs, Jeroom of Nix op haar galeriemuren debuteerden. De even verderop gelegen kleine stripuitgeverij Bries had het gemakkelijk, de uitgeefster moest het talent er bij wijze van spreken maar komen oprapen.

"Het leuke is", zegt Torfs nu, "dat ik als voorzitster van de stripcommissie van het VFL vaak cv's onder ogen krijg van jonge auteurs waar What's Your Excuse!? als referentie bij staat. Dat doet deugd. Dan heb je het gevoel dat je die mensen echt op weg geholpen hebt."

Diezelfde reden, om jong talent op weg te helpen hun eerste stappen te zetten, motiveerde haar ook voor Lambermontmarte. Met strips heeft het amper iets te maken, met jong kunstenaarstalent des te meer. Ze steekt het niet onder stoelen of banken: het oorspronkelijke idee komt van haar schoonbroer Michael. "Hij organiseerde drie jaar Trottart, een Brusselse kunstenaarsbeurs die op de eerste zondag van september plaatsvond en een anagram was van de woorden 'trottoir' en 'art'. Het was telkens een succes. Het vond plaats in de Ernest Solvaystraat en zag er door de kraampjes en kunstenaarswerken uit als een mini-Montmartre. Toen ik vier jaar geleden een appartement kocht op de Lambermontplaats, ontstond het idee bijna als vanzelf. In mijn hoofd transformeerde Lambermont zich bijna als vanzelf tot Montmartre. Ik ben vervolgens met het district gaan werken, ben er gebotst op cultuurantenne Geert Gielis en vanaf dan liep alles op rolletjes. Ik krijg er nu een subsidie voor, maar niemand verdient eraan, hoor. Het is allemaal vrijwilligerswerk. Maar ik ben er blij mee, ik vind dat zulke initiatieven de stad 'maken'."

"Het eerste jaar hadden we zestig deelnemers, het tweede zaten we al aan honderdtwintig standhouders. Dit jaar zullen we opnieuw aan dat aantal zitten, want het is een maximum. Het plein is maar zo groot als het is. Het is een geweldig succes geworden. Iedereen is er tevreden over. Mensen ontmoeten elkaar, exposeren hun werken, leren andere kunstenaars kennen... De hele stad hangt vol affiches en er rijdt zelfs een Lambermontmartepaardentram van de Grote Markt naar ons plein."

Ze grijnst bij de opmerking dat ze vier jaar geleden nog aankondigde haar activiteiten op een lager pitje te zetten. "Echt, ik kan mezelf niet stopzetten", klinkt het bijna verontschuldigend. "Ik boek nu vier expo's per jaar in stripgalerie Mekanik. Dat is het. Maar dan belt het CJP met de vraag of ze hun expo rond jong cartoongeweld niet bij ons mogen houden of merk ik plots dat drie nieuwe talenten zich op hetzelfde moment aandienen met nieuw stripwerk (ze heeft het over de voorbije expo TrioBrio met Brecht Evens, Conz en Maarten Vande Wiele, GDW) Tja, tegen zulke leuke initiatieven zeg je toch niet nee?! Maar soit, op die manier slibt natuurlijk weer het hele jaar dicht. Nu, ik probeer het ook wel wat beter te organiseren. We hebben de ruimte voor exposities, dus daar geen probleem. Maar ik laat steeds meer expo's door de kunstenaars zelf in elkaar steken. Tenslotte zijn het artiesten voor iets en moeten ze daar vertrouwd mee worden. Op die manier moet ik nu niet meer al mijn vrije avonden zelf alle vijftig werken inkaderen. Ik sta gewoon de galerie af, maak er veel lawaai over en ondersteun het geheel. Er is natuurlijk ook nog die winkel die moet blijven draaien. Nu, nogmaals, ik kan dit alles enkel doen omdat die winkel draait met een fantastisch team."

Ondertussen werd ook duidelijk dat de door haar en Johan Bijttebier (Groen!) opgestarte stripmurenroute binnenkort een heus feit wordt. Nadat de eerste muur van Jan Bosschaert vorig werd ingehuldigd in een kleine zijstraat van de Wolstraat, en midden mei Vandersteen een gevel in de Korte Ridderstraat mocht sieren, werden alweer twee nieuwe muren bekendgemaakt. "Toen we jaren geleden met het voorstel kwamen om, in navolging van de stad Brussel, een heuse stripmurenroute uit te bouwen, werd dat eerst nog afwachtend onthaald", aldus Torfs. Dat is nu wel even anders. Steeds meer sponsors en 'huisgeveleigenaars' dienen zich aan. De KBC/Argus bestelde een muur aan de Eiermarkt om 75 jaar Boerentoren te vieren (ontwerp: Jan Van Der Veken), Standaard Uitgeverij reserveerde een muur voor 2007, het jaar waarin het Antwerpse besnorde dagbladverschijnsel Kiekeboe dertig wordt. Burgemeester Patrick Janssens liet bij de inhuldiging van de Vandersteenmuur ontvallen dat de stripmuren hun meerwaarde hadden bewezen en kondigde aan het verdere project op de agenda van het college te brengen. Wellicht zal de stad ook aan de eerdere belofte voldoen dat ze, als de muren hun nut hadden bewezen, de vijfde stripmuur voor haar rekening zou nemen.

Volgens Torfs kan er na een vijf- of zestal muren sprake zijn van een heuse stripmurenroute, die dan opgenomen kan worden in stadswandelingen en -brochures. "Laten we daarvoor opnieuw afspreken over twee jaar."

Einde en knipoog. n

INFO

Lambermontmartre: op 25 juni, 30 juli, 27 augustus en 24 september op de Lambermontplaats, Antwerpen-Zuid, lambermontmarte@pandora.be, www.lambermontmartre.tk. Stripgalerie Mekanik: www.mekanik-strip.be, 03/234.23.47.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234