Vrijdag 07/05/2021

Echt, er is leven na de dood

De wedergeboorte als levensstijl: 'De reïncarnatieleer biedt een mooie uitweg uit het dilemma hemel, hel of helemaal niets'

Het kan een remedie zijn tegen een onbevredigend leven en geeft begrafenissen een feestelijk cachet: reïncarnatie als de ultieme herkansing in een volgend leven is sterk in opkomst. Bart Willems zocht naar de levensvatbaarheid van het 'wederinvaartbedrijf'. Heeft u al een spaarpolis voor een onbezorgde terugkeer?

De komende weken storten tussen de 60 en 70 miljoen Hindoes zich in het water van de Ganges om, naast het afwassen van hun zonden, de weg naar het einde van de reïncarnatie en daarmee de toetreding tot het nirwana te bespoedigen. Naast de miljoenen gewone stervelingen geven ook Hollywood- en supersterren zoals Richard Gere, Madonna, Sharon Stone, Demi Moore en Pierce - James Bond - Brosnan acte de présence op het grote Kumbh Mela-festival in het noorden van India (zie kader). In het westen wordt volgens de echte reïncarnisten de terugkeer naar een ander leven te veel als een luxespeeltje gebruikt waarmee in een volgend bestaan de gevallen steken van het hier en nu kunnen worden rechtgebreid. Of om begrafenissen luister bij te zetten bijvoorbeeld, op de melodie van Freek De Jonges kraker 'Er is leven, er is leven na de dood'.

Hoe dan ook, na het collectieve afzweren van het christelijk erfgoed - of de meest starre elementen daaruit - lijkt de weg helemaal vrij voor alternatieve eeuwigheidsverlangens. Niet langer de belegen pap met gouden lepels eten in de hemel, of eeuwig branden in de hel, maar een volledige herkansing in een nieuw leven.

Gevoed door het besef dat alles wat we willen en kunnen niet meer in één aards bestaan te verwezenlijken is, geloven steeds meer mensen in reïncarnatie. In België zou het volgens diverse onderzoeken gaan om zeker 30 procent van de bevolking die zichzelf op een of andere manier in een vorig en een volgend leven ziet. Reïncarnatie, en het karma dat de vorm bepaalt waarin de gereïncarneerde terugkeert, worden moeiteloos ingepast in de gaten die de 'dood van god' en het verdwijnen van het hiernamaals hebben geslagen.

Het lijkt het toppunt van hedonisme, je eigen dood negeren of beschouwen als een poortje naar een volgend leven, en de laatste groet door je nabestaanden laten vieren als een nieuw begin. Reïncarnatie is van alle tijden, maar kende onder de vleugels van de New Age een ongekende opmars. Nu de New Age als beweging een zachte dood lijkt te sterven, blijven enkel de sterkste elementen over. Reïncarnatie lijkt het te overleven. En hoe. Zelfs de katholieke kerk zou, consumentgevoelig als ze is geworden, haar eeuwenlange verkettering van reïncarnatie willen opgeven.

"Het is ook een luxeartikel geworden", zegt Hugo S. Verbrugh, de grootste 'pleitbezorger' van reïncarnatie in de lage landen. Verbrugh, hoofddocent filosofie, ethiek en geschiedenis van de geneeskunde aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit, zet vraagtekens bij het vrijblijvende karakter dat het denkbeeld van karma en reïncarnatie heeft in de westerse cultuur en pleit voor een wetenschappelijker aanpak.

"Bij de traditionele opvattingen over het leven na de dood - een eeuwigdurende hemel of hel - kan ik me echt niets voorstellen. Maar helemaal niets hierna is ook geen aanlokkelijk alternatief. De reïncarnatieleer biedt een mooie uitweg uit dit dilemma. Het is een voor het gevoel aantrekkelijke en voor het verstand aannemelijke tussenpositie. Ik kan me niet voorstellen dat al je doen en laten hier op aarde voor jezelf zonder gevolgen blijft. Maar ik ben een bescheiden mens, als scepticus en wetenschapper. Dus twijfel ik ook aan mijn eigen voorstellingsvermogen. Onderzoek naar het realiteitsgehalte van reïncarnatie is mogelijk een manier om deze patstelling te doorbreken", zei Verbrugh vorige maand bij de presentatie van zijn boek Karma en Reïncarnatie.

"Ik ben natuurlijk niet opnieuw het wiel aan het uitvinden. Reïncarnatie is over de hele wereld de meest verbreide opvatting over het leven na de dood. In de westerse wereld is het denkbeeld onder anderen door Plato verkondigd en vrij populair gebleven, tot het in 543 op het concilie van Constantinopel werd verworpen. Onder invloed van de theosofie en de antroposofie is de belangstelling in de vorige eeuw weer flink toegenomen. Maar ook protestantse en rooms-katholieke theologen hebben zich de laatste jaren op z'n zachtst gezegd genuanceerd positief uitgelaten over dit denkbeeld en in verschillende toonaarden een discussie bepleit."

Ook in België is de reïncarnatie allerminst een nieuw verschijnsel, al moeten we daarvoor wel ver terug in de geschiedenis. In de Keltische tijd was reïncarnatie gemeengoed. De Kelten geloofden in de onvergankelijkheid van de ziel, tot de Romeinen, in de persoon van Julius Ceasar en zijn verovering van Gallië, een einde maakten aan de IJzertijd. De katholieke kerk deed een poging de restanten van het geloof in reïncarnatie op te ruimen tijdens een concilie in het jaar 533, om redenen die in deze hedonistische tijd opnieuw zouden kunnen opgaan. Volgens de toen geldende leer leefden veel katholieken veel te onbezorgd, want door het geloof in reïncarnatie konden ze alles in een volgend leven nog eens overdoen. Het verzet was, ook in eigen kring, groot. Zo verzette Franciscus van Assisi zich met hand en tand tegen de 'afschaffing' van de reïncarnatie, waarin hij heilig geloofde.

Het aantrekkelijke van reïncarnatie voor de moderne mens is dat het oude hiernamaals in overzichtelijke stukken wordt verkaveld, als een soort route- of toegangskaart voor de eeuwigheid. Wie een goed leven leidt, heeft goed 'karma' en keert terug als een gelukkiger en wijzer mens. Wie zich misdraagt, ondervindt in een volgend leven de kwalijke gevolgen van zijn slechte karma.

Voor veel mensen is reïncarnatie ondanks die christelijk aandoende dreiging een aantrekkelijke gedachte. Het leven is niet afgelopen als je sterft. Bovendien kun je in een volgend leven iets goedmaken. Reïncarnatie past zo heel goed in het moderne, individualistische denken. Je bent zelf verantwoordelijk voor je leven.

En vooral in het huidige leven komt de reïncarnatieleer blijkbaar tegemoet aan een sterk groeiende behoefte en boomt ze op ongekende wijze. Zo zouden er in Nederland al meer reïncarnatietherapeuten dan psychiaters bestaan en wordt er zelfs gesproken van het opnemen van reïncarnatietherapie in het ziekenfonds. De reïncarnatietherapie gaat ervan uit dat als de mens vorige levens heeft gehad, hij of zij daarin voor een deel ook degene geworden is die hij of zij nu is. Andere therapeutische benaderingen zien karaktertrekken of gewoonten die we al heel jong hadden als aangeboren, erfelijk, en dus min of meer vastliggend. We moeten ermee leren omgaan. Reïncarnatietherapie ziet aangeboren karaktertrekken als fasen in een leerproces dat doorheen verschillende levens loopt. Of reïncarnatie nu bestaat of niet, in honderdduizenden sessies zijn volgens de reïncarnatietherapeut Fons Ehrens ervaringen naar boven gekomen die niet afkomstig zijn uit de huidige levenservaring. "Het zijn ervaringen die vaak eindigen met een concrete stervenservaring. De meest indringende ervaring is meestal een langdurig, pijnlijk en gewelddadig sterven. Tijdens dat sterven malen vele gedachten, gewaarwordingen en gevoelens door ons heen. We kunnen die niet verwerken, omdat onze geest vernauwd en vertekend is door pijn, angst, wanhoop of schuldgevoelens en vaak ook door verdoving. Die onverwerkte en verknoopte spanningen en verwarringen nemen wij kennelijk mee naar een volgend leven."

De reïncarnatietherapie 'waarschuwt' ook voor de wijze waarop we met de dood omgaan. Ehrens: "Het verwordt nu vaak tot een modieuze filosofie, waarin reïncarnatie geheel in dienst staat van ons verlangen om te overleven. Maar als we te sterk aan ons lichaam, ons huis, onze situatie of onze naasten blijven hechten, blijven we hangen bij het lichaam, of in de omgeving waarin we gestorven zijn. In die zin is de moderne reïncarnatiegedachte, die van het leven kunnen overdoen of zo je wil de herkansing, een heel slecht uitgangspunt."

Toch wordt die materialisering van de reïncarnatie sterk opgepikt. In Nederland staan al trendgevoelige ondernemers op die dromen van de revenuen die een effectenspaarplan voor reïncarnisten hen kan opleveren. Sparen dus, voor een comfortabele terugkeer in een volgend leven. Ook sektes zoals Scietology ontdekten de gouden mogelijkheden van deze nieuwe verzekeringstak. En de Indiase goeroe Saï Baba, die beweert de reïncarnatie te zijn van een beroemde Zuid-Indiase heilige, Shirdi Sai Baba die in 1918 stierf, sprong ook al in dit gat in de markt. In de VS zijn er ex-volgelingen die beweren hun spaargeld kwijt te zijn geraakt aan een project waarmee ze hun toekomst in een volgend leven moesten veiligstellen.

Nog een economische factor is het uitvaartwezen, dat zich onder de invloed van de groeiende reïncarnatiebeweging zou omscholen tot de 'wederinvaart'. Steeds vaker al stappen stervenden en nabestaanden af van de stijve rituelen die in het westen rond een begrafenis of crematie hangen.

Voor het uitvaartwezen kan de opmars van de reïncarnatie dan ook een revolutionaire ommezwaai betekenen. De huidige rituelen tijdens de klassieke begrafenis of crematie zijn volgens de aanhangers van de reïncarnatiegedachte niet in overeenstemming met de overgang naar een nieuw leven.

Het Amsterdamse 'uitvaartbedrijf' Transforma maakt zich samen met de Ghandi-beweging in Nederland sterk voor een openbare verbrandplaats in het natuurreservaat de Veluwe, analoog aan de hindoeïstische verbrandingsrituelen die erop gericht zijn de gestorvene geleidelijk naar een volgend leven te begeleiden en afscheid te nemen van het oude, door dit leven getekende lichaam.

In het westen is het geloof in reïncarnatie al veel individueler en optimistischer dan in het oosten. Daar kan de 'zondaar' nog terugkeren als varken, een lot dat de mens in de westerse denkwijze blijft bespaard. De westerling heeft, geheel volgens de dominante wetenschappelijke cultuur, ook meer behoefte aan harde bewijzen. Talloze mensen hebben al verteld over hun vorig bestaan.

In zijn boek Reïncarnatie en levenslot beschrijft Pieter Barten, de nestor van de Nederlandse reïncarnatietherapie, zijn cliënte Jessica. Zij ging door het leven als achtereenvolgens Keltische krijger, kruisvaarder, prostituee in San Francisco en overlevende van Auschwitz.

Door een soort extrapolatie van hun ervaringen kan Barten zijn cliënten zelfs in de toekomst laten kijken, beweert hij. Zo 'ziet' Angela dat zij in de 23ste eeuw zal incarneren als 'Rox'. De aarde is dan verwoest door onderlinge strijd, maar een ruimteschip met spirituele aliens komt ons verlossen.

Verbrugh gruwt als kritisch volger van de reïncarnatie-opmars van dat soort verhalen, of heeft er op zijn minst sterke bedenkingen bij. "Er is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar het geheugen. Daaruit blijkt heel duidelijk hoe onbetrouwbaar herinneringen zijn, laat staan herinneringen uit een vorig leven."

Daarom bedacht Verbrugh een ambitieus, zo niet utopisch experiment. "Tegen het einde van zijn leven zou iedereen een biografie moeten schrijven. Die kan ingeleverd worden bij een 'sarcotheek', waar alle biografieën bewaard worden. Via internet zijn alle sarcotheken ter wereld aan elkaar gekoppeld. Als iemand zich in de volgende eeuw iets herinnert uit een vorig leven, gaat hij naar de sarcotheek. Daar kan hij zien of zijn herinneringen overeenkomen met de biografie van Tinus Plotseling of Gerrit Onverwacht uit de twintigste eeuw."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234