Woensdag 25/11/2020
Dyab Abou Jahjah: 'Door papa te worden, ben ik milder geworden, ja.'

Interview

Dyab Abou Jahjah: ‘Ik ben drie keer getrouwd, maar het hoeft maar één keer juist te zitten, en dat is nu het geval’

Dyab Abou Jahjah: 'Door papa te worden, ben ik milder geworden, ja.'Beeld © Stefaan Temmerman

Schrijver Marcel Proust beantwoordde ze ooit in een vriendenboekje, nu geeft De Morgen er een eigenzinnige draai aan. Drieëntwintig directe vragen, evenveel openhartige antwoorden. Vandaag: auteur Dyab Abou Jahjah (49). Wie is hij in het diepst van zijn gedachten?

1.Hoe oud voelt u zich?

(lacht) “Dat hangt natuurlijk van het moment af. Soms voel ik mij 16, soms 80, maar meestal voel ik mij 49, mijn leeftijd. Als ik met mijn kindjes Playstation speel, komt het kind in mij naar boven. Als ik naar het voetbal kijk, word ik weer een puber. Maar soms, als het over bepaalde aspecten van het leven gaat, voel ik mij oud, omdat ik in vergelijking met anderen al vrij intens geleefd heb.

“Ik heb vier dochters. De oudste is elf en de jongste drie maanden. Op dat vlak ben ik een laatbloeier. (lacht) Ik was met van alles en nog wat bezig en kon dat niet rijmen met een gezin. Maar uiteindelijk ben ik blij dat ik die stap heb gezet. Door papa te worden ben ik milder geworden, ja. Je begint het leven anders te bekijken, je krijgt voeling met andere ouders, met nieuwe groepen mensen met wie je je vroeger niet meteen associeerde. Het ouderschap ervaar ik als een verbindende factor.”

2.Wat vindt u een belangrijke eigenschap van uzelf?

“Ik heb een sterke dosis empathie. Ik kan me makkelijk verplaatsen in anderen, vooral als ze onrecht meemaken. De pijn die zij voelen drijft mij. Alle activisten zullen trouwens hetzelfde zeggen: verontwaardiging is de drijfveer van activisme.

“Maar soms ging die empathie te ver en had ik niet door dat mensen mij probeerden te manipuleren, vooral in privésituaties dan. Vroeger kon je mij nogal snel een schuldgevoel aanpraten, maar nu heb ik die emotie beter onder controle. Ik heb mijn empathie wat leren temperen. Niet dat ik cynisch ben geworden, helemaal niet, maar wel wat bedachtzamer.

BIO

• geboren in Libanon op 24 juni 1971 • verliet Libanon in 1991 • werd Belgisch staatsburger in 1996 • studeerde politieke wetenschappen aan de Université Catholique de Louvain • richtte in 2000 de Arabisch-Europese Liga (AEL) op • woonde tussen 2007 en 2013 terug in Libanon • oprichter van de politieke partij Be.One • besloot na de teleurstellende verkiezingsuitslag van mei 2019 geen politieke carrière meer te ambiëren • auteur van De stad is van ons (2014) en Pleidooi voor radicalisering (2016)

“Mijn hele migratieverhaal heeft trouwens te maken met verontwaardiging. Ik ben vertrokken uit Libanon in 1991 omdat ik verontwaardigd en gedesillusioneerd was over de uitkomst van de Libanese burgeroorlog: het was niet meer dan een deal. Een hele generatie was daardoor politiek depressief en heeft Libanon verlaten. Zowel te linker- als te rechterzijde. Ondanks de ideologische verschillen zijn wij allemaal kinderen van de burgeroorlog en toen we elkaar later weer aantroffen in België of andere landen, herkenden we dat collectieve trauma.

“Toen ik hier aankwam wilde ik alles achter mij laten. Het was helemaal niet mijn bedoeling om die politieke verontwaardiging hier verder vorm te geven, maar wel om eraan te ontsnappen. Want in Libanon lukte dat niet. De eerste jaren in België was ik totaal niet met politiek bezig. Tot na mijn studies eigenlijk. Tot ik begon te werken bij het ABVV en al snel doorkreeg dat ze mij aangeworven hadden als een excuustruus, als een soort alibi-Ali. Ze hadden mij een symbolische functie gegeven in een vzw die zogenaamd als doel had racisme te bestrijden, maar eigenlijk wilden ze helemaal niets doen rond dat dossier. Toen is het misgelopen. Voor mij en voor veel mensen in België, denk ik. (lacht) Ik heb toen een mini-burgeroorlog gevoerd binnen de vakbond. Wat natuurlijk niet heeft gewerkt. Dus ben ik vertrokken, en dat heeft mijn activisme opnieuw aangewakkerd.”

3.Waar hebt u spijt van?

“Kijk, als je later terugblikt besef je misschien dat je fouten gemaakt hebt, maar op het moment zelf zijn dat geen fouten. Je bent wie je bent op die leeftijd. De omstandigheden zijn wat ze zijn. En het is altijd een wisselwerking. Er is een objectieve reden waarom alles gegaan is zoals het gegaan is.

“Een van de sleutelmomenten in mijn leven was toen Patrick Janssens mij benaderde om op de lijst van sp.a te staan omdat ze meer allochtonen en vrouwen in de partij wilden. Op dat moment had ik nog een toppositie bij het ABVV en zag ik dat je zelfs daar niets in beweging kreeg, bij een organisatie die toch geacht wordt ideologisch radicaler te zijn. Hoe zou het er dan aan toe gaan in een politieke partij, die toch meer compromissen moet sluiten, die toch meer bezig is met pr?

'Ook al kan ik een straatvechter zijn, in het diepste van mijn hart wil ik alleen maar lezen en schrijven.'Beeld © Stefaan Temmerman

“In de strijd tegen discriminatie is het niet genoeg om te sensibiliseren en nieuwe gezichten te lanceren, je moet inhoudelijke verandering brengen. Mijn vraag was dus: gaan we voor afdwingbare maatregelen? Het antwoord was: neen. Toen heb ik geweigerd. Veel mensen zeggen mij: ‘Dyab, je hebt al je kansen verkeken. Had je gewoon gezwegen en het politieke spel meegespeeld, was je al minister.’ Ja, fuck it! (lacht) Wat zou ik doen met een ministerpost als een schaamlapje voor een beleid waar ik 100 procent tegen ben? Wat heb ik dan? Gewoon een mooi loon en een mooi cv en later kan ik in het bestuur van een bedrijf gaan zitten. Dat interesseert me niet, dat is niet hoe ik in het leven sta. Met andere woorden: ik heb niet het gevoel dat ik iets heb gemist.”

4.Wat is uw passie?

“Ik denk dat mijn grootste passie lezen en schrijven is. Ik ben een nerd. Ook al kan ik een straatvechter zijn, in het diepste van mijn hart wil ik alleen maar lezen en schrijven. En liefst vooral lezen. Als ik een boek kan vastpakken en niet gestoord word, ben ik gelukkig. Lezen vind ik nog leuker dan schrijven omdat je meer ontdekt, het verrast je meer.”

5.​Welk boek zou u aanraden?

“Ik ben nu twee heel interessante boeken aan het lezen. Living in the End Times van Slavoj Zizek en Twelve Rules for Life van Jordan Peterson, een radicaal-linkse en een radicaal-rechtse benadering van dezelfde problematiek. Ik vind het een heel interessante oefening om beider inzichten naast elkaar te plaatsen.”

6.Is het leven voor u een cadeau?

“Ja absoluut! En telkens wanneer ik een dochtertje kreeg, voelde dat ook als een cadeau.

“Dat gevoel van dankbaarheid is bij mij misschien nog scherper omdat ik gegroeid ben uit een oorlog. Overleven doet je inzien dat het leven heel kwetsbaar is.”

7.Welke geluksscore geeft u zichzelf?

“Ik vertrek altijd vanuit een vijf op tien. Soms kan dat springen naar een acht en soms kan dat zakken tot een drie, maar ik ben nooit euforisch of depressief.

'Als ik alleen was, zou ik zeker voor Libanon kiezen, met alle shit van dien.'Beeld © Stefaan Temmerman

“De zwaarste tijd in mijn leven? De eerste vijf jaar in België. Ik ben naar hier gekomen als vluchteling, zonder papieren. In die tijd duurde een asielprocedure bijna vijf jaar. Dat was een periode van onzekerheid, waarin ik het land ook niet mocht verlaten. Met als gevolg dat ik vijf jaar lang mijn ouders en mijn broers niet heb gezien. Terwijl ik al na één week spijt had dat ik naar België was gekomen. Maar ik was te koppig om terug te keren. Want eigenlijk had ik niet echt een reden om uit Libanon te vertrekken, behalve dat ik politiek down was. Ik was geslaagd in mijn eerste jaar rechten, wat in Libanon een enorme prestatie was aangezien we met meer dan duizend studenten begonnen waren en slechts met dertien in het tweede jaar waren geraakt. Ik heb die studies laten vallen.

“Mijn ouders waren radicaal tegen mijn beslissing om te vertrekken. Dus, na een week had ik hier al door dat ik niet de juiste keuze had gemaakt. Maar op die leeftijd wil je doorzetten. Ik denk dat ik de eerste drie, vier jaar, elke nacht opnieuw van Libanon gedroomd heb; telkens als ik wakker werd, schrok ik dat ik in België was. Het had in feite niets met België te maken, maar alles met het gemis van Libanon. Ik miste mijn familie, ik miste mijn vrienden, ik miste mijn omgeving. In die periode heb ik veel gewerkt en veel gedronken. Je zou het een depressie kunnen noemen. Maar een depressie houdt je in bed, terwijl ik elke dag vol energie was tot ik niet meer kon. Met het verwerven van de taal begon ik me hier stilaan thuis te voelen. Van dan af begon het leven opnieuw, zeg maar.”

8.Hoe is de band met uw ouders?

“Mijn relatie met mijn ouders wordt vooral getypeerd door gemis. Ik ben heel jong vertrokken, heb hen dan vijf jaar niet gezien, daarna één keer per jaar. Ik ben dan nog eens teruggekeerd voor een periode van zes jaar, terwijl mijn vrouw afwisselend hier en daar woonde. Ik voelde mij daar goed. Maar toen begonnen de aanslagen in Libanon en hebben we moeten beslissen waar we ons definitief gingen settelen. Kijk, mijn vrouw is van hier. Ik kon moeilijk argumenteren tégen een veilig land en vóór een land waar onstabiliteit heerst. We hebben die beslissing genomen in het belang van de kinderen.

'Ik ben opvliegend, ik laat me te snel kennen, ik reageer te snel, ik wil te snel iemand van antwoord dienen of op zijn plaats zetten, en dan krijg ik spijt.'Beeld © Stefaan Temmerman

“Maar Libanon blijft mijn land. Ik zit dus opnieuw met het gevoel van gemis. En vooral door die covidcrisis: hoelang zal het nog duren voor ik mijn ouders opnieuw kan bezoeken? Ze worden ook ouder, dat speelt allemaal in mijn hoofd. Kun je wel nog van een band spreken als je elkaar bijna nooit of nooit meer ziet?

“Libanon is altijd bij mij. Ik ben naar hier gekomen op mijn negentiende. Je identiteit is al gevormd, je wereldbeeld is al gevormd. Natuurlijk blijf je evolueren, maar je kern blijft, en in mijn geval is die gelieerd aan Libanon. Aan de cultuur van dat land, aan de taal, aan de vormen van sociale omgang, het eten, de muziek, de zee. Ik hou van dat land. Maar ik ben ook heel kritisch voor dat land. En dat maakt het moeilijk. Veel eerstegeneratiemigranten leven in het buitenland, maar cultiveren een mythe van het vaderland en dat helpt hen vooruit. In mijn geval lukt dat niet, want ik ben te kritisch voor Libanon. Ik hou van dat land, maar misschien houdt dat land niet van mij en misschien verdient dat land mijn liefde niet. Libanezen hebben een soort schizofrenie ontwikkeld. Wij zien Libanon als een soort God, als de stem van Fairuz (een van de beroemdste zangeressen van het Midden-Oosten, red.), maar Libanon is ook alle shit.

“Als ik alleen was, zou ik zeker voor Libanon kiezen, met alle shit van dien. Omdat ik er een onderdeel van ben en hier heb ik niet altijd het gevoel er een onderdeel van te zijn. Terwijl mijn kinderen en mijn vrouw dat wel zijn. Vier tegen één. We blijven dus waar zij vandaan komen.” (lachje)

9.Wat is uw zwakte?

“Mijn empathie. En mijn emotionaliteit. Ik ben opvliegend, ik laat me te snel kennen, ik reageer te snel, ik wil te snel iemand van antwoord dienen of op zijn plaats zetten, en dan krijg ik spijt. Maar ook die emotie begin ik beter onder controle te krijgen.”

10.Bent u ooit door het lint gegaan?

“Destijds aan de Turnhoutsebaan tegen Luc Lamine (toenmalig korpschef bij de Antwerpse politie, tijdens de rellen ​na de moord op de Marokkaanse leraar Mohammed Achrak in Borgerhout, 2002 red.). Er wordt gezegd dat ik de menigte toen heb opgehitst. Neen, de menigte heeft mij opgehitst! Ze begonnen mijn naam te scanderen en ik was op dat moment vrij emotioneel omdat ik het slachtoffer gekend had. Ik heb geprobeerd om redelijk te blijven, om de situatie te ontmijnen. Aan de ene kant had je de jongeren die een vriend hadden verloren en zich geprovoceerd voelden omdat Leona Detiège (toenmalig sp.a-burgemeester, red.) gezegd had dat het geen racistische moord was, aan de andere kant het cordon van de politie waar in die tijd allerlei ​Vlaams Blok-militanten tussen zaten.

'Of ik veel groupies heb gehad? In de tijd van AEL wel ja, vooral in Nederland, daar had ik bijna een popstargehalte.'Beeld © Stefaan Temmerman

“Op een bepaald moment kreeg ik traangas in de ogen. Ik dacht dat Lamine daartoe bevel had gegeven en meende hem te zien grijnzen. Toen werd ik boos en heb ik geroepen: ‘Ben je hier aan het lachen? Weet je wat, morgen komen we hier betogen met tienduizend man, dan pas ga je lachen!’ Lamine bleef kalm. Hij wist wat er aan de hand was. Hij wist dat iemand anders dat bevel had gegeven. Maar daar stonden al die camera’s! Heel België heeft ‘s avonds gezien hoe Abou Jahjah tegen Lamine stond te roepen en de politieke klasse is daar maar al te gretig op gesprongen. Later is Lamine in mijn proces opgetreden als getuige, hij is een factor geweest in mijn vrijspraak. De verdediging heeft ook kunnen bewijzen dat bepaalde politieagenten gelogen hadden. Maar goed, dat moment waarop ik door het lint ging, is in het collectief geheugen blijven hangen en daar kun je weinig tegen doen.”

11.Welk moment zou u graag herbeleven?

“De eerste date met mijn vrouw in een Vietnamees restaurant in Brussel. Dat was een leuk moment. We waren heel verliefd, alsof we stoned waren. Ik zat de hele tijd te glimlachen.” (lacht)

12.Hoe zou u liefde definiëren?

“Liefde valt moeilijk te definiëren. Ik denk dat de liefde in de loop van de jaren vaak van gestalte verandert. Zeker als je zo lang bij elkaar bent. Het begin is passioneel en later evolueer je naar een diepere vorm van liefde, maar je moet altijd proberen om die eerste fase enigszins opnieuw op te roepen, vind ik.

“Ik ben drie keer getrouwd, maar het hoeft maar één keer juist te zitten, en dat is nu het geval. Als je in een relatie jezelf te veel moet verloochenen en te veel inspanningen moet doen: verder zoeken, dat is mijn raad aan de jeugd. (lacht)

“Of ik veel groupies heb gehad? In de tijd van AEL wel ja, vooral in Nederland, daar had ik bijna een popstargehalte. Vaak stonden ze elkaar te verdringen om met mij op de foto te kunnen. Nu, ik was nogal een verlegen jongen, ik werd meteen rood. Maar mijn vrienden, die vroegen onmiddellijk hun telefoonnummer. Die hebben wat afgedatet dankzij mij.” (lacht)

13.Wat vindt u erotisch?

“Een vrouw die zich bewust is van haar seksualiteit. En die dat laat voelen zonder expliciet te zijn, zonder dat te communiceren met woorden. Voor de rest val ik op schoonheid, charisma, uitstraling en wittiness. Een vrouw die een beetje cheeky is, vind ik wel iets hebben.”

'Ik denk dat de grootste misvatting over mij is dat ik een religieus fanaticus ben. Het omgekeerde is waar. Ik ben een agnost.'Beeld © Stefaan Temmerman

14.Wat is uw goorste fantasie?

“Oei. (lacht) Ja kijk, verwend worden zoals alle mannen dat willen. Door een dozijn geisha’s of zo. Neen neen, ik grap maar wat. Of ik doe alsof ik grap” (lacht)

15.Welke kleine alledaagse gebeurtenis kan u blij maken?

“Als ik mezelf herken in mijn kinderen. Of als ze iets doen of zeggen waar ik een beetje trots op ben. Of als er een nieuw seizoen aankomt van Game of Thrones, waar mijn vrouw en ik grote fan van zijn, dan kan onze dag niet meer stuk.”

16.Wanneer hebt u het laatst gehuild?

“In 2011. Toen Hosni Mubarak zijn ontslag aankondigde, na de revolutie in Egypte. Dat was een heel emotioneel moment, niet alleen voor ons maar voor heel veel mensen in de Arabische wereld. We hadden van onze leiders altijd te horen gekregen dat wij, het volk, niets te betekenen hadden. En dan zag je dat het volk erin slaagde om dictators omver te werpen zonder geweld te gebruiken. Tunesië was het begin, dat was de vlam, maar Egypte was het moeilijkste regime om omver te werpen omdat het het centrum van de Arabische wereld was. Alle ogen waren op Egypte gericht. Op dat moment hebben mijn vrouw en ik gehuild van geluk.”

17.Wat is uw vroegste herinnering?

“Mijn eerste dag op school. Dat was een ramp voor mij, ik wilde terug naar huis. Ik herinner me nog dat ik zat te wachten op mijn vader tot hij me kwam halen. Ik was nog geen drie jaar oud maar zie die beelden nog heel scherp voor me.”

18.Wat is een misvatting over u?

“O, er zijn zoveel misvattingen over mij! Er zijn er zoveel dat als ik bepaalde zaken op het internet lees, ik denk: I hate that guy! (lacht) Maar goed. Ik denk dat de grootste misvatting over mij is dat ik een religieus fanaticus ben. Het omgekeerde is waar. Ik ben een agnost. Een spirituele agnost, omdat ik wel geloof dat er een bepaalde kracht is die gelieerd is aan het leven. Ik geloof dat er iets meer is dan materie, alleen weet ik niet wat. Maar ik hang geen enkele religie aan, ik geloof in geen enkele uitleg van het onverklaarbare.

'Als ik iemand een vriend noem, is de prijs die ik bereid ben voor die vriendschap te betalen heel, heel hoog.'Beeld © Stefaan Temmerman

“Ook al ben ik ongelovig, ik ben natuurlijk een culturele moslim, net zoals ik ook een culturele christen ben. De ene helft van mijn familie is christelijk, de andere helft is moslim. We hebben ook altijd alle feestdagen gevierd. Dus voor mij zijn die twee werelden een onderdeel van wie ik ben.”

19.Hoe voelt u zich in uw lichaam?

“Ik weet niet of ik besta zonder mijn lichaam. Ben ik nu mijn lichaam of is er ook een andere dimensie? Die vraag blijft me bezighouden. Anders ben ik niet zo goed bezig: ik sport niet meer, ik eet soms te veel, en ik word ouder. (lacht) De eerste zin van mijn komende roman is trouwens: ‘Je geest kan je parten spelen, maar je lichaam vertelt je altijd de waarheid.’

“Of het een liefdesverhaal wordt? Ja, natuurlijk! Het begint daarmee, dat kan niet anders. (lacht) Het gaat over liefde, over aantrekkingskracht, en over verzet daartegen. Over wat je geest je dicteert, maar wat je lichaam je eigenlijk vertelt. Maar goed, ik ga niet spoilen. (lacht)

“Ik ben nu in onderhandeling met een paar uitgevers. De Bezige Bij is voorbij, ja. (lacht) Dat rijmt nog ook. Die hele heisa rond mijn boek (Pleidooi voor radicalisering, 2016, red.) heeft dat bedrijf natuurlijk veel geld gekost en de tweespalt binnen de uitgeverij is blijven bestaan. We hebben er dus een punt achter gezet.”

20.Bent u een goede vriend?

“Ik ben een zeer goede vriend. Als ik iemand een vriend noem, is de prijs die ik bereid ben voor die vriendschap te betalen heel, heel hoog.”

21.Hoe zou u willen sterven?

“Ik wil niet sterven. (lacht) Niet omdat ik angst heb voor de dood, maar omdat ik mijn dochters en mijn vrouw niet in de steek wil laten. Die gedachte houdt me soms wakker ‘s nachts.”

22.Wat zou u willen als laatste avondmaal?

“Moeilijk te kiezen, maar oké, ik stel me voor dat ik geëxecuteerd word. (lacht) Er moet zeker vlees bij zijn, het moet solide en consistent zijn, want ik wil geen honger lijden als ik daar hang. (lacht) Een tafeltje met Libanese mezze, met tabouleh, hummus, baba ganoush en wat gegrild vlees.”

23.Wat zou u nog willen doen voor het te laat is?

“​Met mijn vrienden een roadtrip maken door Mexico en de VS. Maar ik vrees dat ik geen visum zal krijgen voor de VS. Ik krijg al geen visum voor de UK. (lacht) Maar goed, ons plan is: we gaan eerst naar Mexico en daarna proberen we de grens over te steken. Desnoods illegaal, ja.” (lacht)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234