Dinsdag 21/01/2020

Dwarsligger blokkeert Europa

Ook Groot-Brittannië kan nog roet in het eten gooien. David Cameron, de voorzitter van de Britse Conservatieven, herhaalde dat hij bij winst in de verkiezingen van 2010 een referendum zal organiseren als Lissabon nog niet is geratificeerd.

Er zijn nog twee handtekeningen nodig om het Verdrag van Lissabon, dat het dagelijks bestuur van de EU efficiënter, transparanter en democratischer moet maken, in werking te stellen. De Poolse president Lech Kaczynski zal vanwege de Ierse ja-stem in de komende dagen zijn handtekening zetten maar de Tsjechische president Václav Klaus (68) kondigde aan de ratificatie zo lang mogelijk te zullen rekken.Klaus is deels door zijn beruchte ego tegen Lissabon. Hij houdt van aandacht en macht, wat hij deels zal verliezen als er een voltijds Europees president komt, waardoor Tsjechië geen EU-voorzitter meer kan zijn. In die hoedanigheid kon hij in april nog VS-president Barack Obama ontmoeten voor een EU-VS-top.Maar Klaus werd vooral uit ideologische en nationalistische redenen euroscepticus. Het grote voorbeeld van deze ultraliberale politicus, sinds 2003 president met daarvoor een academische carrière als economieprofessor, is de eurosceptische Britse conservatieve premier Margaret Thatcher. Haar ultraliberale recepten en blind geloof in de almacht van de vrije markt paste hij graag toe in eigen land, waar hij na de Fluwelen Revolutie van 1989 minister van Financiën werd. Een jaar later werd Klaus voorzitter van de grootste politieke partij, Burgerforum, waarmee hij in 1993 mee de vreedzame scheiding van het toenmalige Tsjechoslowakije begeleidde.Er spelen dus ook nationalistische gevoelens mee, gevoed door de geschiedenis van Oost-Europa, waar elke dominantie door een buitenlandse bureaucratie erg gevoelig ligt sinds Tsjechië en andere Oost-Europese landen tussen de Tweede Wereldoorlog en de Val van de Muur werden gedomineerd door Moskou.Treffend is hoe Klaus op 19 februari van dit jaar in een toespraak voor het Europees Parlement de Europese Unie nog de EUSSR noemde, een vergelijking met de vroegere Sovjet-Unie. De Europese Commissie noemde hij in een adem een modern politburo. Brussel werd door hem met Moskou vergeleken omdat het de soevereiniteit van kleine landen beperkt, net zoals de Ierse neestemmers Brussel vergeleken met het oude Britse keizerrijk dat hen tot en met het begin van de twintigste eeuw onderdrukte.Klaus is van mening dat de EU moet terugkeren naar haar wortels, een economische vrijhandelszone zonder meer. Taalkundig en cultureel is Europa volgens hem zo verscheiden dat een ‘Verenigde Staten van Europa’ een utopie is.

Politieke realiteit

Maar de politieke realiteit is wel anders, zowel in Brussel als in Praag. De EU is een samenwerkingsverband van democratieën, en door het Charter van Fundamentele Rechten dat het Verdrag van Lissabon vergezelt krijgen de 500 miljoen Europeanen meer rechten waarop ze zich kunnen beroepen. Bovendien zijn de meeste Tsjechen het niet eens met de houding van Klaus. De Tsjechische regering onder leiding van premier Jan Fischer haastte zich dit weekend om te verklaren dat de president overstag zal gaan en het verdrag voor het einde van dit jaar ondertekend zal zijn. Fischer haastte zich wel te vragen geen publieke druk uit te oefenen, omdat dit ‘contraproductief’ zou zijn. “In tegenstelling tot Ierland waar de vraag Ja of Nee was, is het in de Tsjechische Republiek een vraag van wanneer”, zei de Tsjechische minister van Europese Zaken Stefan Fule.Maar Klaus legde een juridisch obstakel in de weg. Een groep bevriende Tsjechische senatoren vroeg het Grondwettelijk Hof in Praag vorige week het Verdrag van Lissabon te toetsen aan de Tsjechische grondwet, waarmee het Lissabonverdrag niet zou rijmen. Klaus verklaarde dit weekend dan ook doodleuk dat hij pas kan tekenen als de hoogste rechters hun uitspraak doen. De Tsjechische regering denkt dat dit binnen enkele weken geklaard zal zijn, maar mogelijk schudden Klaus of zijn bondgenoten nog juridische manoeuvres uit de mouw. Klaus hoopt de ratificatie te verlengen tot in Groot-Brittannië een nieuwe Conservatieve regering aan de macht is.

Tegensputterende tory’s

Want in Londen dienen zich voor Lissabon nog problemen aan. De leider van de Britse Conservatieven, David Cameron, herhaalde dit weekend dat hij na de verwachte winst van zijn tory’s in de verkiezingen van (wellicht mei) 2010 een referendum zal organiseren als het Lissabonverdrag nog niet van kracht is. Sommige eurosceptici in zijn partij vinden dat ze dat zelfs moeten doen met volledige ratificatie, en ondanks de juridische ondertekening door de huidige Labourmeerderheid.Maar ook Cameron staat voor een politieke realiteit. Zijn tory’s mogen sinds de laatste verkiezingen voor het Europees parlement van Brussel dan wel een aparte, eurosceptische, fractie vormen, niet al zijn partijleden zijn tegen een verdrag dat het EP méér macht geeft. Integendeel. Door zijn uitspraken lijkt Cameron wel een doos van Pandora te hebben geopend, waarbij de oorlogen tussen eurohaters en eurofielen die de partij onder de premiers Thatcher en John Major bijna vernielden helemaal terug zijn.De eerste schoten werden gisteren in de zondagskranten gelost door de populistische Londense burgemeester Boris Johnson die opriep tot een referendum, en de voormalige Britse minister van Binnenlandse zaken en gewezen Europees Commissaris Sir Leon Brittan, die twee woorden gebruikte voor Camerons plannen: ‘idioot’ en ‘halfgaar’. Met een forse koppositie in de verkiezingspeilingen kan Cameron openlijke interne tweespalt missen als kiespijn. Bovendien zal hij bij een eventuele verkiezing in Downing Street met de recessie wel een andere prioriteit aan het hoofd hebben dan een volksraadpleging over de EU, waarvan hij de steun broodnodig zal hebben om de diepe crisis van de Britse economie te bezweren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234