Zaterdag 28/03/2020

‘Dwarskijker’ kijkt niet meer

lJules Hanot is tv-columnist van De Morgen.

Jules Hanot bij het einde van Rudy Vandendaeles vaste televisierubriek in ‘Humo’

Het was even slikken toen ik het nieuws vernam. Een echte verrassing was het niet, maar zoals wel vaker gebeurt, schokt het naakte feit even goed als een bang vermoeden door de realiteit wordt ingehaald. Bij een bewolkte hemel blijf je toch ook hopen dat er wat blauw te voorschijn komt en sta je niet te juichen als het water begint te gieten. Ook hier voelde ik al een tijdje nattigheid. ‘Dwarskijker’ durfde de laatste tijd wel eens een weekje overslaan. “Rudy zal met vakantie zijn”, dacht ik. “Of misschien ligt hij wel met een goedaardig virus uit te zieken in bed.”

Toen ik de laatste Humo onder ogen kreeg, wist ik meteen dat het ernstiger was dan dat. Opnieuw geen ‘Dwarskijker’. Wel tv-recensies die ineens door een heuse werkgroep waren bijeen gesprokkeld. Goed gedaan, daar niet van, maar ik had toch liever geweten wat (rv) ervan had gevonden. Daar hebben we dus voortaan het raden naar. ‘Dwarskijker’ houdt er mee op. Amen en uit. Dit stukje is dan ook een In Memoriam. Rudy Vandendaele leeft nog. Gelukkig maar. Als rasinterviewer blijft hij voor zijn lijfblad schrijven. Op zich goed nieuws, maar niet meer dan een magere troost voor de schare trouwe fans die verweesd achterblijft. Zou Humo, toch een blad waar het de laatste tijd behoorlijk stormt, wel beseffen wat het betekent een van hun vitale organen af te staan? Hebben de nieuwe bazen wel geprobeerd hem, desnoods met een fikse opslag, van gedachten te doen veranderen? Of was de drang naar vernieuwing zo groot dat alle erfenissen uit het verleden snel moeten worden afgehandeld? Ik weet het niet en het kan me weinig schelen.

Het feit blijft dat met ‘Dwarskijker’- niet zelden de enige reden waarom ik de Humo kocht - hét instituut van de televisiekritiek verdwijnt, en dat het weekblad voor radio en televisie abrupt breekt met een traditie die het recenseren een smoel gaf. Paul Snoeck begon ermee, Jeroen Brouwers volgde hem op, en dan kwamen Willy Courteaux en Marc Mijlemans. Geen kleine jongens, die gepersonaliseerde journalistiek beoefenden waarin de lezer zich herkende. Ieder een eigen stijl. Ieder een eigen gezicht. Mannen van stavast met zwierige pen die durfden schrijven wat ze zagen en niet bang waren van een vlaag fikse tegenwind. Wat heb je in ’s hemelsnaam aan een naamloos collectief dat occasioneel een stukje pleegt? Je bent het eens of niet eens met iemand. Niet met ‘iets’.

Negentien jaar lang was Rudy Vandendaele de man die de toon zette. Hij kent mij niet. Ik hem wel. De beste van allemaal. Een primus inter pares die als een betrouwbare gids en beslagen coach zijn volk televisie wilde leren kijken. Geen makkelijke opdracht, want in ‘zijn’ jaren nam het medium een onwaarschijnlijke vlucht. Het duffe landschap van Brussel Vlaams, Brussel Frans en ‘den Hollander’ werd heraangelegd tot een pretpark van zenders en zendertjes die elk hun attractie als de mooiste en de avontuurlijkste probeerden te slijten. Als een van de eersten waarschuwde (rv) voor de toenemende ethervervuiling. Voor de eindeloze, want goedkope en gemakkelijke, recyclage van formats die elkaar de loef probeerden af te steken inzake stompzinnigheid. Hij deed dat in een eigen, unieke stijl. Nooit belerend en zelden tackelend met de voeten vooruit. Rudy Vandendaele vertelde verhaaltjes. Mooie dansende verhaaltjes die ontroerden of deden schaterlachen. Altijd kwam hij, vaak na een lange omweg waarin een flinke portie eigen weltschmertz werd verwerkt, tot zijn eigenzinnig punt. Met een scherp oog voor detail schilderde hij personages vaak scherper dan ze op het scherm te zien waren. Bij het lezen van ‘Dwarskijker’ beleefde je elk programma nog een keer. Maar dan anders. Omdat hij als geen ander de kunst verstond om zelfs de grootste televisionele onzin leuk te maken. Mooie miniatuurtjes waarbij je elke keer weer moest vaststellen: “Dat heeft hij godverdomme goed gezien”. Badinerend maar ook soms somber - ik noemde hem soms ‘zwartkijker’ - maakte hij brandhout van programma’s en tv-figuren. Zonder onderscheid des persoons. Hij sleurde er even goed Paul Jambers - ‘Pieken Paultje’ is een ‘Dwarskijker’-uitvinding - door als Peter Van Asbroeck, Goedele Liekens, Jacky Lafon of een of andere verwijfde kapper die in de zoveelste realityshow opdook. Als enige Humo-journalist durfde hij af en toe het huismerk Woestijnvis een veeg uit de pan te geven.

Rudy Vandendaele ging breed. Hij keek naar alles, schreef over alles. Niet vanuit een ivoren toren met een belerend vingertje maar als een echte kijker, die ook programma’s die door de zelfverklaarde intelligentsia scheef werden bekeken goed durfde vinden en voorbestemde hypes durfde neersabelen.

Maar misschien was zijn grootste sterkte wel zijn relativeringsvermogen en afstandelijkheid. De boodschap ‘Voetjes op de grond, allemaal, het is maar televisie’ was in elk stukje nadrukkelijk aanwezig.

In de veronderstelling dat Rudy Vandendaele zonder enige druk zijn beslissing heeft genomen, besef ik maar al te goed dat er onvermijdelijk een point of no return moet komen. Als je geen trek meer hebt in weer een jaargang van pakweg Boer zkt. vrouw, Temptation Island of Thuis. Dat is het moment waarop de metaalmoeheid genadeloos toeslaat. Je hebt alles gezien. Alles besproken. Uitgekeken. Dan moet je stoppen voor je een verzuurde karikatuur wordt van jezelf. Misschien dacht (rv) ook zo, maar dat zo’n vlucht vooruit nodig was kon je aan ‘Dwarskijker’ nog helemaal niet merken. De tv-kritiek verliest zijn kopman. Zijn Eddy Merckx. Hij zal worden gemist, maar wie niet meer wil voortdoen kun je moeilijk dwingen. Daarom passen bij dit afscheid slechts respect en dankbaarheid. Bloemen noch kransen. ‘Het is tenslotte maar televisie.’

lMet het stopzetten van ‘Dwarskijker’ in Humo verdwijnt hét instituut van de televisiekritiek, vindt Jules Hanot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234