Zondag 25/08/2019

Dwars door de onderbuik van het oude Antwerpen

Komende zondag kunt u tijdens de twintigste editie van de Open Monumentendag overal in Vlaanderen bekende en minder bekende monumenten exploreren. Oude kerken, cinema's, treinstations, villa's...: 600 locaties openen massaal hun deuren voor het grote publiek. De Morgen trok naar het meest onzichtbare en waarschijnlijk ook meest onwelriekende momument uit de indrukwekkende lijst: de ruien in Antwerpen. Per provincie bezorgen we ook een paar bezoeksuggesties.

Antwerpen l Het middeleeuwse ruienstelsel in Antwerpen is waarschijnlijk het meest verborgen monument van Vlaanderen. Onder de historische huizen en kerken van het oude stadscentrum bevindt zich een acht kilometer lang ruienstelsel vol oude gewelven. De geschiedenis heeft er een vreemdsoortig odeur.

DOOR NATALIE GIELEN

Een gidsbeurt doorheen de Antwerpse ruien begint met een minicruise door de onderbuik van de stad. Bezoekers mogen in een bootje stappen, gehuld in een pak en laarzen en voorzien van een zaklamp. Geen overbodige uitrusting, want de ruien zijn donker en nat. Monumenten bezichtigen kan duidelijk ook avontuurlijk zijn.

Wat meteen opvalt, is de doordringende rioolstank. "Dat is zoals een huwelijk, dat went wel", zegt ervaren gids Willy Van Elsen lachend. Al sinds de opening van het ruienhuis, vier seizoenen geleden, leidt hij bezoekers door de duistere gewelven.

Tijdens de korte boottocht en een uitgebreide wandeling laat de gids je niet alleen kennismaken met de ondergrondse ruien, maar ook met de rijke geschiedenis ervan.

Voor 1100 stonden de ruien bekend als de Roya, een natuurlijke zijtak van de Schelde. De Roya vormden de natuurlijke grens van het toen nog piepkleine Antwerpen. Toen de stad zich uitbreidde, werden ook de wateren die als bescherming dienden uitgebreid. De naam Roya werd verbasterd tot 'ruien'.

Eeuwenlang waren de ruien open waterwegen in de stad, zoals Amsterdam, Brugge, en uiteraard Venetië, dat nu nog steeds hebben. Ze fungeerden als begrenzingen en transportwegen. "Het water werd door huishoudens gebruikt voor de was en de plas", vertelt Van Elsen, "en ook door ambachtslui om bijvoorbeeld huiden te spoelen".

Maar naarmate het aantal inwoners van Antwerpen groeide, werden de ruien minder en minder hygiënisch. Daarom besliste het stadsbestuur om ze te overwelven. Dat kostte natuurlijk geld, waarvoor vooral de burgers moesten zorgen.

Pas eind negentiende eeuw waren alle ruien overdekt. De waterwegen verdwenen uit het Antwerpse straatbeeld. Alleen de deksels van de verluchtingsputten getuigen boven de grond nog van hun bestaan. Onder andere op de gezellige Melkmarkt, en zelfs op een aantal terrasjes, bevinden zich putten. "Als je de ruien bezoekt tijdens de zomer, is het wachten tot er een kortgerokt meisje over zo'n put loopt", grapt de gids. "Jammer dat er tegenwoordig nog maar één luchtgat in de deksels zit".

Wie zich niet stiekem vergaapt aan passerende vrouwenbenen, staat versteld van de vele verrassingen die het ondergrondse ruienstelsel in petto heeft: stalactieten, zeldzame (maar niet giftige) spinnensoorten, prachtige oude gewelven, en helaas soms de uitwerpselen van de Antwerpenaren.

Je kunt nog steeds de naambordjes van straten zien die in 1888 aangebracht werden op de muren van de gewelven. Dat was broodnodig, want het was moeilijk om de weg te vinden in de ruien nadat ze overdekt waren. Je kunt het je amper voorstellen dat een paar meter hoger auto's rijden en mensen aan het werk zijn. Af en toe herinnert het geluid van een rijdende tram je eraan dat je je niet in één of andere grot of kasteelkelder bevindt, maar midden in - of pal onder- een levendige stad.

Het ruienhuis: Suikerrui 21, 2000 Antwerpen. De ruien zijn op zondag 14 september gratis te bezoeken. Meer info op www.ruihuis.be

Eeuwenlang waren de ruien open waterwegen, pas sinds eind 19de eeuw zijn ze helemaal overdekt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden