Donderdag 14/11/2019

Duur behang

'Willem Frederik Hermans, is dat geneeskunde of psychologie, meneer?'

Stel, je bent een Vlaamse boekhandelaar met een hart voor literatuur. Boeken zijn je dagelijks brood. Je leest er niet alleen honderden per jaar, je pluist ook wekelijks alle literaire bijlagen uit. Ooit besloot je van je passie je broodwinning te maken en in een provinciestadje begon je met de beste literatuurwinkel van heel het land.

Nu lees je in het weekblad Vrij Nederland (VN) over een onderzoek naar de beste literaire boekhandels in Nederland. De onderzoekers kenden 'Michelin-sterren' toe, en je fantaseert dat jouw zaakje vast wel drie sterren had gekregen. Niet het maximum van vijf, want daarvoor is de ruimte te beperkt. Athenaeum in Amsterdam en Donner in Rotterdam zijn mastodonten vergeleken met jouw winkeltje. Van dat soort boekenpaleizen kan Vlaanderen alleen maar dromen.

Je leest gretig wat de VN-onderzoekers rapporteren. Ze zijn best kritisch, soms zelfs een tikje sikkeneurig. Zo hoort het natuurlijk; een wijnspecialist doet ook niet achteloos over een jaartje verschil. Een boekhandel krijgt een berisping (en misschien een ster minder) omdat een bediende niet de schrijver wist te noemen van Aangeraakt door goden, terwijl het boek (van Wessel te Gussinklo) wel voorradig was. Over een winkel in Alphen aan de Rijn wordt genoteerd: "Alleen een beetje jammer dat niemand er de reisboekenschrijver Colin Thubron kent", terwijl een Haagse zaak bekritiseerd wordt omdat men er de computer moest inroepen bij een vraag naar werk van de Vlaming Yves Petry.

Kom met soortgelijke vragen maar eens in de gemiddelde Vlaamse boekhandel, denk je ietwat zuur lachend. Van alle genoemde schrijvers heb jij zowel nieuw als oud werk in de kast staan, maar waarschijnlijk ben je daarmee een unicum in Vlaanderen.

Hoezeer heb je je de voorbije jaren niet geërgerd aan de onwetendheid of ongeïnteresseerdheid van collega-boekverkopers. Met verhalen over onkundige winkelbedienden kun je uren vullen, bijvoorbeeld over die verkoopster die, na een vraag over Mulisch, zijn bundeltje toespraken, Aan het woord, van het schap nam en zelfvervuld meedeelde dat hij daarmee de Grote Prijs der Nederlandse Letteren had gewonnen. Immers, om het boekje zat een promotiewikkel waarop die prijs vermeld stond.

Het ooit door jou zo geadoreerde metier van boekhandelaar blijkt vaak gereduceerd tot caissières die op een vraag van een klant verzoeken om de schrijversnaam duidelijk te spellen, en vervolgens onverdroten tikken en kippig naar het scherm staren: "Nee, niet in voorraad, maar we kunnen het wel voor u bestellen." De boekhandel als bestelcomputer.

Enige tijd geleden las je nog in een Nederlandse krant dat een winkelbediende na een verzoek om Lijmen & Het been van het scherm opkeek en zei: "Ik heb wel een boek over lijmen en solderen". En toen het Vlaamse tijdschrift Gierik & NVT in 2001 ook een kwaliteitsonderzoek uitvoerde, informeerde een onderzoeker in een Leuvense academische boekhandel naar boeken van Willem Frederik Hermans. Het antwoord: "Is dat geneeskunde of psychologie, meneer?"

Voor de zoveelste keer vergelijk je met andere sectoren. Een wijnhandelaar die niks van wijn kent, kledingzaken waarvan de winkeldames niet weten wat ze in huis hebben. De modale Vlaamse boekverkoper heeft meestal wel al van Roi gehoord, als Return on Investment, maar Arundhati Roy heeft hij niet gelezen.

Hoe prettig moet het zijn om in Nederland een boekenhuis te runnen? In het plaatsje Emmen blijkt er een zaak te zijn die 85 kasten telt (van pakweg 250 boeken elk), waarover VN schrijft: "Grote namen als Nelleke Noordervliet en Arthur Japin zijn netjes voorradig met ouder werk, maar verwacht dit niet van iets minder bekende auteurs." In Emmen begot! Ook in Hoofddorp, Laren en Middelburg zijn er boekhandels met een behoorlijke backlist: "Twaalf titels van Gerard Reve, vier van Karel, zeven van Thomas Rosenboom".

"Ik garandeer alleen dat ik goede wijn in huis heb", zo vertelt een collega van een kleine zaak uit Bergen op Zoom in VN. Enkele maanden geleden deed dezelfde boekverkoper in NRC Handelsblad ook al een uitspraak naar je hart: "Mijn kasten zijn een duur behang, ha ha. Er staan hier nog boeken uit de jaren tachtig, oude Vestdijken, Privé-domeinen die niet meer leverbaar zijn, nou ja, ga verder maar kijken. Je herkent ze aan de vergeelde bovenkanten."

Zo is het ook met jouw wellicht toch iets te ruime stock. Dood hout noemen ze dat soms ook in het jargon van omloopsnelheid en efficiëntie. Maar voor jou zijn het gekoesterde winkeldochters, ze horen bij het kloppende hart van de levende literatuur.

Je blijft het je vertwijfeld afvragen; waarom kan het wel in lullige plaatsjes als Pumerend, Schiedam of Venlo, en niet in Roeselare, Aalst of Ronse?

In VN komen ook schrijvers aan het woord over hun omgang met boekhandels. De dichter Jean Pierre Rawie doet je nog eens grimlachen: "In vreemde zaken kijk ik altijd wel of mijn bundels er staan, zo niet, dan denk ik: slechte boekhandel".

Al zijn leverbare bundels staan bij jou prominent in de poëziekast, naast die van Gerrit Kouwenaar, Miriam Van hee, Serge van Duijnhoven, Jan Eijkelboom, en nog honderd of wat geliefde dichters.

Je kijkt ze liefdevol aan, de kleinoden van dichtbundels, hoe liefdevol ze uitgestald liggen, of hoe solidair ze rug aan buik naast elkaar staan. Je kon er altijd moeilijk afstand van doen. Maar het zal nu wel moeten, straks komt de curator.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234