Dinsdag 21/09/2021

Duizend zinnen en verhalen

Bijna twintig jaar geleden stelde ik de minister van Sociale Zaken een vraag over de werkloosheid. Minzaam antwoordde hij dat er 'een vertraging was in de versnelling in de daling van de werkloosheid'

Jos Geysels bezingt de capriolen in de Nederlandse taal en literatuur

Jos Geysels is minister van staat. Voor De Gedachte schrijft hij om de twee weken een opiniestuk.

'Er is een akkoord over het principe van de verlaging van de personenbelasting waarvan uiteraard de doelstellingen, de technieken en de doelgroepen nog bepaald moeten worden, inzonderheid op basis van de besluiten van de budgettaire werkgroep." Zo beschreef Yves Leterme vorige week het (voorlopige) akkoord over de lastenverlaging. Verhullend taalgebruik van de formateur terwijl de rest van de onderhandelaars, zoals Joëlle Milquet, hun wrevels allerminst in eufemistisch woordgebruik verborgen.

Taal is fascinerend. Ze zegt veel over de persoon die ze schrijft of spreekt. Taal kan onderdrukkend zijn of bevrijdend werken. Taal kan ook "een vorm van oorlog zijn, maar dan met andere middelen", zoals E.L. Doctorow schrijft in zijn roman De mars.

Wie het publieke vocabulaire meester is, bepaalt de agenda. Dat weten vele politici en bedrijfsleiders allang. Vroeger werd er gesproken over vluchtelingen. Toen lag de nadruk op wat de vluchteling ontvlucht: miserie, oorlog en honger. Dat wekte solidariteit op. Nu worden veel van die mensen asielzoekers. Ze worden figuren die hier van alles komen zoeken. Kinderbijslag, sociale voorzieningen, noem maar op. Dan worden ze gelukzoekers.

Woorden formeren onze gedachten. Wie is er nu tegen lastenverlaging? Of tegen 'goed bestuur'? In Vlaanderen bijna niemand, maar in Wallonië ligt dat helemaal anders. Daar wordt een andere taal gesproken dan degene waarmee Leterme in Vlaanderen een succesverhaal heeft geschreven. Wie het Belgische kartel wil besturen moet zijn woordenschat aanpassen.

Woorden kleuren het oordeel. Ze zeggen ook veel over het kader waarin de politicus zich beweegt. "We moeten de problemen onder ogen zien", zegt de Nederlandse premier Balkenende voortdurend. Dat deed de minister van Sociale Zaken bijna twintig jaar geleden ongetwijfeld ook toen ik hem in de commissie Sociale Zaken vragen stelde over de werkloosheid. Minzaam antwoordde hij dat er "een vertraging was in de versnelling in de daling van de werkloosheid".

Woorden. Ze verhullen zoveel en ze maken zoveel duidelijk. Wie aan de Belgische (of Vlaamse?) kust op de dijk wandelt, merkt al vlug op hoe restauranthouders, café-uitbaters en bistro-eigenaars hun nering op schitterende wijze omschrijven. De Golfslag, dat lijkt vanzelfsprekend, maar De Titanic? Wie wil daar nu vertoeven? Omdat het terras verwarmd is of omdat er 's avonds een orkest speelt?

Opvallend is de reclame voor buitenlandse toeristische centra. In Oostende kun je kiezen tussen restaurant Le Basque en Chamonix, in Blankenberge tussen visrestaurant Palermo en oesterbar Venetien. De West-Vlaamse benamingen worden zeldzamer. Je vindt ze meer achter de dijk. Trouwens, hoe lok je Nederlanders, Duitsers en Antwerpenaren naar je brasserie? Met kosmopolitische woorden en tv-begrippen, zo blijkt. De taal is misschien niet van heel het volk, het kan wel volk lokken. Ook als taal literatuur wordt.

Zoals bij Uitgelezen, het liveboekenprogramma van de Vooruit en De Morgen, dat deze week naar Oostende verhuisde. Het knetteren van de letteren op de dijk tussen meeuwenvrienden en golfslag. Literatuur in korte broek in de Droge Coo. De naam verwijst naar de coöperatieve S.E.O. (Société Economique Ostendaise), waar mensen konden kaarten en praten. In het Nederlands, maar zonder alcohol. Droog dus.

"Boekenprogramma's hebben geen zin", zeggen sommige programmamakers. "We moeten boeken maken voor mensen die geen tijd hebben om te lezen", beweert een van de personages in Arnon Grunbergs Tirza. Maar toch zijn alle avonden bijna uitverkocht. Sommige mensen nemen wel de tijd voor duizend zinnen en verhalen. Wat bezielt hen om binnen te luisteren naar een panel dat boeken bespreekt? Zijn het de bekende mensen die hen lokken? De liefde voor de schoonheid van de taal? De drang naar kennis of de zoektocht naar herkenning in de personages van de fictie? Misschien ligt het antwoord binnen de driehoek van nut, plezier en herkenning. Misschien.

"Schrijvers moeten het raadsel vergroten", zei Harry Mulisch onlangs. Yves Leterme zal de komende dagen raadsels moeten oplossen. Hij moet geen boek schrijven, maar een degelijk en duidelijk regeerakkoord. Toch zal wat minder sms'en en wat meer lezen ook hem deugd doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234