Vrijdag 10/07/2020

Duiveluitdaging 8: vind geld voor nieuwe Heizel

De Koninklijke Belgische Voetbalbond (KBVB) heeft in een vertrouwelijk document een aantal pistes opgelijst die als basis kunnen dienen voor de gedeeltelijke financiering van het nieuwe nationaal stadion in Brussel. Voetbal een feest, 'with a little help from our friends'.

Voetbal een feest? In ieder geval een duur en ingewikkeld feest. Voor de bouw van het nationaal stadion, met het oog op het EK 2020, moeten een aantal hindernissen worden genomen. De eerste hindernis is de ruimtelijke ordening. Om het stadion klaar te krijgen voor het EK moeten tegen 2016 alle vergunningen in orde zijn. Andere grote bouwprojecten indachtig - denk Uplace - is dat een huzarenstukje. De eerste tekenen van verzet staan alvast in de steigers. Zowel de burgemeesters van Grimbergen en Wemmel, als de buurtbewoners zijn zich aan het voorbereiden voor een formeel protest bij de Raad van State. Maar zo mogelijk nog ingrijpender is het financiële plaatje. Over de financiering van een nationaal voetbalstadion hangt een dichte nevel.

Het kostenplaatje bedraagt zo'n 314 miljoen euro, althans volgens de eerste schattingen. De financiering van het stadion is volledig voor de privépartner die het bouwt, haast de KBVB zich erbij te vertellen. Er komt geen eurocent van de overheid bij kijken. De KBVB beseft ook dat een dergelijk project in deze huidige tijd van economische laagconjunctuur en forse besparingen niet meteen op algemeen applaus wordt onthaald. Sterker argument: Europa neemt staatssteun voor sport (en vooral voetbalgerelateerde investeringen) zwaar onder de loep. Alain Courtois, voormalig secretaris-generaal van de KBVB en huidige schepen van sport in Brussel, zei eind vorig jaar nog in Sport/Voetbalmagazine dat het geen toeval is dat niemand het financiële aspect bespreekt.

"Het dossier ligt zo gevoelig dat alle betrokkenen gevraagd is om de lippen op elkaar te houden. Elk woord kan een bron van problemen zijn. Meer wil ik er niet over kwijt, ik bevestig enkel dat het project voor de volle honderd procent gefinancierd zal worden door privaat kapitaal", aldus Courtois.

En toch kijkt de KBVB naar de overheid voor onrechtstreekse financiële steun of andere hand- en spandiensten. Dat blijkt uit een confidentieel rapport van de KBVB - opgemaakt in de zomer van 2013 - dat De Morgen in handen heeft gekregen. Daaruit blijkt een ongebreidelde creativiteit in het vinden van de nodige fondsen. Want wat blijkt: het budget van 314 miljoen euro dekt enkel de bouw van het stadion op zich - met inbegrip van architecten, studiebureaus, ruwbouw, bekabeling en afwerking - maar niet alle verdere infrastructuurwerken, zoals ontsluiting, openbaar vervoerfaciliteiten en parking.

Daarom stelt de KBVB dat er een opsplitsing moet komen van de constructiekost enerzijds en de verdere exploitatie anderzijds. Om een deel van het totale budget te helpen dicht fietsen, worden een aantal pistes uitgewerkt. En daarbij worden zowel overheid als burgers aangesproken. Voetbal een feest, 'with a little help from our friends'

Verkoop van de merknaam

Volgens de voetbalbond valt er met Brussel als merknaam te werken. "Brussel is onze hoofdstad, hoofdstad van Europa en na Washington de belangrijkste diplomatieke stad ter wereld door de aanwezigheid van een aantal internationale organisaties zoals de NAVO. "Dat betekent dat een 'visibility' in Brussel ook een wereldwijde weerklank met zich meebrengt." Of met een duur woord 'stadium branding'. De voetbalbond maakt de vergelijking met Arsenal. Toen de Londense voetbalclub haar nieuwe stadion bouwde, kon ze haar naam linken aan de luchtvaartmaatschappij Emirates en werd het recht op de stadionnaam voor drie jaar verkocht voor 180 miljoen pond (zo'n 228,5 miljoen euro). Luchtvaartmaatschappijen zijn uiteraard ook voor Brussel een optie, heet het. Denken we maar aan diegene die hier hun Europese hub hebben, zoals Jet Airways, Qatari Airways, Etihad, enzovoort (opvallend, van Brussels Airlines is geen sprake). Daarnaast denkt de bond ook verzekeringsmaatschappijen te kunnen verleiden, Allianz op kop. Dat kan niet verbazen: de Duitse verzekeringsgroep is in München eigenaar van de Allianz Arena. Het stadion, geopend in 2005, is de thuishaven van de twee clubs TSV 1860 München en Bayern München. Wanneer Bayern thuis speelt, is het stadion - van binnen en van buiten - rood verlicht. Voor 1860 München is het stadion blauw verlicht. Daarnaast is een witte kleur beschikbaar, die gebruikt wordt tijdens thuiswedstrijden van het Duitse nationale elftal. Allianz AG betaalde 90 miljoen euro van het totale budget van 340 miljoen euro, met naamsgarantie tot 2021. Ook Adidas wordt aangehaald als voorbeeld, dat zijn naam leende voor een tribune bij Chelsea. "Banken of brouwerijen kunnen meestappen in een stadium branding-verhaal", aldus de voetbalbond.

Spelen de Rode Duivels straks in de BNP Paribas Fortis Bank Arena? Die vraag is minder ludiek dan ze klinkt. In eigen kringen van de KBVB wordt er immers misnoegd gereageerd op die denkpiste. Het aantrekken van fondsen van multinationals en andere grote bedrijven voor de bouw van één enkel stadion zal immers als direct gevolg hebben dat de bedragen die diezelfde bedrijven momenteel reserveren voor de sponsoring van individuele clubs zullen afnemen, zo luidt de kritiek. De budgetten die bedrijven ter beschikking stellen voor voetbalsponsoring staan nu al onder druk. Elke euro kan maar een keer worden uitgegeven. Investeren in een nationaal stadion is dus een kortzichtige politiek die het Belgische voetbal helemaal niet dient. Lees: de KBVB speelt als pleitbezorger en voortrekker van het nationaal stadion concurrent voor het eigen Belgische voetbal dat ze geacht wordt te verdedigen. Dat is de rode draad in de kritiek die Club Brugge-voorzitter Bart Verhaeghe uitte.

En er is nog een bijkomstig probleem. Potentiële investeerders kunnen het project niet koppelen aan bijkomende inkomsten uit een retailpark, zoals bij de Ghelamco Arena in Gent, het grote voorbeeld, wel het geval is. In de omgeving komt immers het shoppingcentrum NEO, het winkelcentrum Dockx Brussels (het vroegere Just under the Sky) en - misschien - Uplace. En er mogen geen concurrentiële activiteiten worden georganiseerd met het Tentoonstellingspark van Brussel (TPB) en de nieuwe evenementenhal Paleis 12. Toch zijn er volgens de KBVB minstens een tachtigtal grote publieksevenementen nodig om het stadion enigszins rendabel te krijgen. Amper de helft daarvan kan van voetbalwedstrijden komen, zegt de bond zelf.

Crowdfunding

Een innovatief idee, maar bezwaarlijk onschuldig te noemen: het concept van de publieke winstbewijzen. De eigenaar van winstbewijzen krijgt een certificaat waaraan bepaalde voorrechten verbonden zijn en waardoor hij recht krijgt op een winstdividend. In Spanje bestaat het onder de vorm van 'socio's', in Engeland spreekt men van 'affiliates'. In zijn meest enge vorm kan je de fanclub van de Rode Duivels ook zo omschrijven. De doorsnee supporter kan voor 30 euro lid worden van de fanclub 1895. Als tegenprestatie krijgt hij een voorrecht op de ticketverkoop van de matchen van de Rode Duivels. Volgens de KBVB kan die piste verder uitgewerkt worden en zou zelfs tot de helft van het constructiebedrag van het nieuwe stadion via publieke crowdfunding gefinancierd kunnen worden.

Meer concreet wil de KBVB een fonds oprichten om infrastructuurwerken te betalen. Zo zou een West-Vlaamse supporter intekenen op een winstbewijs waarvoor hij dan voorrechten ontvangt voor de wedstrijden van de Rode Duivels, en ook voor de lokale club van zijn voorkeur (bijvoorbeeld Cercle Brugge, Kortrijk, Club Brugge,..). Volgens een vooraf vastgelegde verdeelsleutel zou een deel van de som geïnvesteerd worden in het nieuw stadion, en zou het resterende bedrag naar infrastructuurwerken van de andere lokale club van zijn voorkeur gaan.

Door de grote populariteit van de Rode Duivels zou het opgehaalde budget groter moeten zijn dan als een individuele club alleen via dergelijke publieke winstbewijzen geld zou willen ophalen, oordeelt de KBVB. Het is echter nog maar de vraag of het grote publiek nog veel zin heeft in het concept van de winstbewijzen in de nasleep van de Dexia-Arco-affaire, waarschuwt de KBVB zelf in haar vertrouwelijke nota. Ook de banken en de overheid zullen moeten meestappen in een expliciete goedkeuring voor het juridische aspect van het concept.

Volksleningen

In dezelfde sfeer zou de piste van de volksleningen onderzocht worden. De voetbalbond ziet hierin een mogelijkheid om een resterende financieringsbehoefte af te dekken. Dat dit eerder als een ultiem middel gezien wordt door de KBVB, komt omdat ze zoveel mogelijk wil vermijden dat een financieringsverhaal gaat afhangen van de onzekere winsten die de jaarlijkse exploitatie met zich mee kunnen brengen. Leningen moeten immers volgens een vast stramien worden afbetaald, maar een minder succesvol jaar in de clubresultaten of een ander onverwacht probleem kunnen voor grote financiële problemen zorgen. Daarom stelt het rapport dat niet meer dan 15 procent van het nog te financieren gedeelte met dergelijke volksleningen mag afgedekt worden.

Het is echter nog maar de vraag of de volksleningen als concept wel zo succesvol zijn. De federale overheid opende begin dit jaar die mogelijkheid om een aantal socio-economische investeringen met een grote maatschappelijke waarde mee mogelijk te maken. Zo hebben elf banken zulke volksleningen uitgeschreven, waarbij het geld kan worden uitgeleend aan projecten zoals scholen- of ziekenhuisbouw, maatschappelijk infrastructuurwerken, crèches. Het succes van die leningen valt momenteel echter tegen. Er is voorlopig maar zo'n miljard euro gereserveerd op een totaal spaarvermogen van zowat 250 miljard euro. Dus zeggen dat de Belg zich massaal geroepen voelt om zijn spaargeld te verplaatsen naar die volksleningen, is de waarheid geweld aandoen. Het is ook nog maar de vraag of de bouw van een voetbaltempel de modale Belg warm doet lopen. Uit een onderzoek eind vorig jaar bleek dat slechts 14,1 procent de bouw van een nieuw nationaal stadion genegen was. Een op de drie Belgen zag meer in de modernisering van het Koning Boudewijnstadion.

Maar desnoods wordt het er ingeramd. Uit het vertrouwelijk rapport kan immers afgeleid worden dat de bond rechtstreeks contact heeft gehad met het ministerie van financiën, die het stadion als 'een typevoorbeeld' aanmerkt. En dat financiën "kan en zal tussenkomen mochten de banken er een andere mening op nahouden."

Deal met de fiscus

Voor het nieuwe stadion moet er een nieuwe naamloze vennootschap worden opgericht, merkt de voetbalbond op. De Stad Brussel heeft, als eigenaar van de gronden, hierbij de keuze om haar grondwaarde te laten valoriseren in de totaalprijs van het stadion en op die manier (minderheids)aandeelhouder te worden of de grond in erfpacht aan de nieuwe nv aan te bieden. Een dergelijke eigendomsstructuur biedt een mogelijkheid voor inkomsten: geen enkele Belgische of Europese wet verbiedt de effectieve betaling van belastingen in natura, merkt de KBVB in haar rapport op. Een overheid (lokaal, stedelijk, gewestelijk of federaal) zou kunnen instemmen met aandelen in het stadion, in ruil voor de betaling van jaarlijkse (vennootschaps)belastingen. "Dit idee staat nog in zijn kinderschoenen, en verder overleg met de FOD Financiën is vereist om definitief te kunnen besluiten of deze financieringsvorm enige kans op slagen heeft", aldus het rapport.

Nationale Loterij als sponsor

"Er zijn nog enkele winstgevende activiteiten die de overheid organiseert en waar dus mogelijkheden liggen om een overheidsparticipatie (zij het dan wel onrechtstreeks) in het verhaal te betrekken", klinkt het op pagina 29. De KBVB 'vernam' dat er via de stedelijke overheidsinstanties in Brussel contacten zijn geweest met de Nationale Loterij om mee te participeren. Met andere woorden, de goklustige Belg zou een deel van zijn inleg op pakweg een Lottotrekking of - toepasselijker - Scooore naar het nieuwe stadion zien vloeien. De slogan van de Nationale Loterij luidt dan ook niet voor niets 'Samen creëren we kansen'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234