Woensdag 14/04/2021

Buitenland

Duitsland went alvast aan verbond van verliezers

► Martin Schulz vecht voor zijn overleven als leider van de SPD. Beeld AP
► Martin Schulz vecht voor zijn overleven als leider van de SPD.Beeld AP

De SPD van Martin Schulz wilde niet, de CDU van Angela Merkel had ook niet veel zin. Toch worden de Duitse sociaal- en christendemocraten met zachte hand naar een 'Grote Coalitie' geleid. In het belang van Duitsland en Europa.

'Verliezers aan de macht.' Die tekst staat deze week op de cover van het Duitse weekblad Der Spiegel, boven een tekening van Martin Schulz en Angela Merkel met bokshandschoenen. Uitgeput hangen ze tegen elkaar aan. Hun verwondingen verraden dat de toenadering geen teken van eensgezindheid is, maar praktische noodzaak.

Het is een treffend beeld aan de vooravond van de volgende ontknoping van de Duitse formatie: gaat de SPD toch met de CDU aan de tafel voor onderhandelingen over een nieuwe 'Grote Coalitie', ondanks de grote verkiezingsverliezen van beide partijen en Schulz' aanvankelijke weigering? Schulz en zijn partij zullen er op het partijcongres van komende donderdag over beslissen.

De CDU wil het. Een reeks gewichtige en minder gewichtige christendemocraten wezen de SPD-collega's de afgelopen week op het landsbelang en de verantwoordelijkheid van Duitsland in Europa. De aansporingen klinken net te schril om de achterliggende wanhoop te verdoezelen. Dit is de laatste mogelijkheid voor een voortzetting van het tijdperk-Merkel. En op de tijd ná Merkel lijkt de partij nog helemaal niet voorbereid.

Ironie

Ook het Europese buitenland jaagt Schulz in Merkels armen. Zelfs de Griekse premier Alexis Tsipras, bepaald geen Merkel-fan, zou per sms voor een Grote Coalitie hebben gepleit, schreef de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung. Emmanuel Macron zou Schulz persoonlijk hebben aangespoord.

De sleutel ligt bij de SPD. Dat is even onverwacht als ironisch. De afgelopen jaren vocht Schulz' voorganger Sigmar Gabriel een verbitterde strijd uit voor erkenning van het sociaaldemocratische aandeel in het Duitse regeringsbeleid, maar hij kwam nooit uit Merkels schaduw. In de campagne overkwam Schulz hetzelfde. Hij had er in plaats van vier jaar maar vier maanden voor nodig om te beseffen dat hij die situatie ondraaglijk vond.

En nu, na het behalen van de slechtste verkiezingsuitslag ooit, zou de SPD toch weer kunnen regeren, misschien wel onder betere voorwaarden dan vier jaar geleden - de CDU is immers verzwakt. Misschien zou Schulz zijn partij er zelfs een grote dienst mee bewijzen, want in het naar stabiliteit hunkerende Duitsland groeit de steun voor een Grote Coalitie, al is het bij gebrek aan beter.

Maar Schulz treuzelt dat het een aard heeft. Donderdagavond sprak hij bij bondspresident Frank-Walter Steinmeier met Merkel en CSU-chef Horst Seehofer. Daarna zette hij alles op alles om de indruk te vermijden dat hij daar toezeggingen had gedaan.

Wel formuleerde de SPD-leider tegen Der Spiegel alvast de twee belangrijkste voorwaarden die zijn partij aan zo'n coalitie stelt. In Europa moet Duitsland de uitgestoken hand van Macron grijpen en de Europese Unie 'vernieuwen', onder andere met een Europese minister van Financiën. In de binnenlandse politiek eist hij een groot offensief voor meer sociale rechtvaardigheid, vooral in de zorg en het onderwijs.

Typisch sociaaldemocratische eisen, maar op het oog geen eisen die voor een CDU onder leiding van Merkel niet onderhandelbaar zijn.

Mikado spelen

Uit alles blijkt dat Schulz, misschien ondanks zichzelf, bereid is de onderhandelingen te openen. Waarom zegt hij dat dan niet gewoon? Natuurlijk treuzelt hij deels om de onderhandelingspositie tegenover de CDU zo sterk mogelijk te maken.

Maar het is in de eerste plaats een signaal naar zijn eigen, diep verdeelde partij, waarvan hij op het congres een hernieuwd mandaat wil. Een mandaat voor samenwerking met Merkel, maar ook voor zijn eigen houdbaarheid als voorzitter en lijsttrekker.

De kritiek op samenwerking met de CDU wordt het luidst verwoord door de sociaaldemocratische jongerenbeweging, de Jusos. Dit weekend sloten twee prominente SPD'ers zich bij het protest aan: Malu Dreyer, minister-president van Rheinland-Pfalz, en Manuela Schwesig, minister-president van Mecklenburg-Vorpommern, die steeds vaker genoemd wordt als toekomstig lijsttrekker. "Na de vorige regeerperiode zijn de gemeenschappelijkheden met de CDU op", zei Dreyer tegen een aantal regionale kranten.

Een eigengereide opstelling kan Schulz op het partijcongres de kop kosten, als lijsttrekker en misschien ook wel als voorzitter. Maar Schulz is niet uit Brussel gekomen voor een roemloze aftocht. Het lijkt erop dat hij dan nog liever minister wordt in een Merkel-kabinet. Om dat voor elkaar te krijgen moet hij voorzichtig te werk gaan. Niet boksen, maar mikado spelen. Als één ding beweegt, beweegt alles. Dus mag er tot donderdag niets bewegen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234