Dinsdag 19/01/2021

Duitsland lauwtjes over autobiografie Grass

In zijn autobiografie is Günter Grass voor het eerst open over zijn Waffen-SS-verleden, maar critici menen dat het boek 'literaire kracht' mist en de werkelijkheid te veel nadert. Intussen luwt de Poolse woede over Grass' bekentenis (zie kader).

door Sander van Walsum

BRUSSEL l Het boek, waarvan de eerste oplage ondanks het lauwe onthaal al uitverkocht is, heeft volgens de Duitse critici te lijden onder de onbetrouwbaarheid van Grass' herinneringen.

De bijna 79-jarige schrijver had daar in het geruchtmakende vraaggesprek met de Frankfurter Allgemeine Zeitung overigens zelf al voor gewaarschuwd. "Het is een waarheid als een koe dat onze herinneringen bedrieglijk kunnen zijn", zei Grass. Hij prijst zijn boek echter aan als een poging tot gewetensvol zelfonderzoek. Van dat streven getuigt de titel, waarvan de letterlijke vertaling luidt: Bij het villen van de ui. Hij pelt, met andere woorden, zijn leven af. Laag na laag. In de hoop uiteindelijk zijn wezenskern te bereiken.

In die mooie opdracht is hij maar ten dele geslaagd, menen de Duitse critici. Ook al ontziet Grass zichzelf niet als hij de seksuele wensdromen beschrijft waarmee hij zijn verveling als krijgsgevangene bestrijdt, en doet hij geen pogingen om zijn jeugdige geloof in de zaak van het nationaalsocialisme te verhullen.

Met die ontboezemingen voegt hij volgens de critici niets toe aan zijn vroegere oeuvre. En hij beroept zich opmerkelijk vaak op lacunes in het geheugen. Ook wanneer spreekt over zijn inlijving door de Waffen-SS. Hij is zwijgzaam over die episode, en vergevingsgezind tegenover zichzelf.

De ui laat zich in zijn geval wel erg makkelijk pellen, oordeelde de huiscriticus van de radiozender RBB. "Het boek is op geen enkele pagina weerbarstig", viel Tilman Krause hem in Die Literarische Welt bij. Dat Beim Häuten der Zwiebel de 'literaire kracht' van eerdere boeken ontbeert, hangt - oordelen zij - samen met het feit dat het de kleurloze werkelijkheid dichter benadert.

Het boeiendst zijn volgens de critici de passages waarbij de auteur zichzelf een zekere prozaïsche vrijheid veroorlooft. Bijvoorbeeld als hij de ontmoeting met zijn 'reddingsengel' beschrijft, de onderofficier die zich over hem zou ontfermen.

Het is voorjaar 1945. Grass dwaalt in de nabijheid van het oostfront door een donker bos, in het SS-uniform dat schietgrage Russen tot razernij brengt. Zijn pad wordt gekruist door een duistere gestalte. Grass zet met ijle stem een Duits kinderliedje in: "Hänschen klein ging allein." De passant vulde het aan: "In die weite Welt hinein", en identificeerde zich daarmee als Duitser. Dat is de sterkste scène van het boek, menen de meeste recensenten.

Het koele onthaal van Beim Häuten der Zwiebel ten spijt is de eerste oplage van het boek, 150.000 exemplaren, al uitverkocht. Grass' vijanden, die zich afgelopen week massaal op de opiniepagina's van de kranten hebben gemeld, zien zich daardoor bevestigd in het vermoeden dat de timing van diens coming-out door commerciële overwegingen is ingegeven.

© de Volkskrant

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234