Zondag 19/09/2021

Duitsland is het China van Europa

null Beeld dm
Beeld dm

De onevenwichtige Duitse exporteconomie is geen voorbeeld voor ons land, vindt Jonathan Holslag. Hij doceert internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel.

De Duitse krant Die Welt legde nog maar eens de vinger op de wonde: België riskeert het zorgenkind van Europa te worden. Die kritiek is uiteraard niet geheel onterecht, maar het toenemende Duitse gesnoef is dat wel. Duitsland is het China van Europa. Zijn exporteconomie is net zo onevenwichtig, kwetsbaar, en helemaal niet zo dynamisch als vaak wordt beweerd. In plaats van Duitsland aan te klampen als rolmodel zou ons land dus beter op zoek gaan naar een eigen, evenwichtige strategie om de levensstandaard ook voor de komende generaties op peil te houden.

Nemen we Duitsland als maatstaf, dan doet ons land het inderdaad niet goed. Ons handelstekort wordt structureel. Sinds de eurocrisis uitbrak in 2008, is de Belgische export van goederen zelfs in absolute cijfers afgenomen en gestagneerd in het geval van Vlaanderen. Kijken we naar de samenstelling, dan is het aandeel van geavanceerd goederen, zoals auto's, farmaceutische producten en machines, aanzienlijk teruggelopen. De sectoren die het in de export merkelijk beter deden, waren petroleumproducten, diamanten en kunstmest, niet meteen de goederen die we met een competitief land associëren. We pasten dit tekort aanvankelijk bij door meer diensten uit te voeren, maar dit was vorig jaar niet langer het geval. Dat leidt ertoe dat ons land zich internationaal in de schulden werkt.

Ziekelijke exportverslaving
Die evolutie maakt het zeer verleidelijk om soelaas bij onze oosterbuur te zoeken, maar het Duitse model vertoont een verslaving aan export die bijna even pathisch is als die van China. Zes procent van de economische productie wordt gegenereerd door handelsoverschotten. Die maken het bijzonder kwetsbaar voor externe schokken. Zij scheppen ook politieke spanningen. De voorbije jaren heeft Duitsland zich vooral ontwikkeld op de kap van de rest van Europa, reële welvaart afgeleid naar de eigen markt en bij zijn partners een fictief gevoel van welvaart in de vorm van krediet gecreëerd. Die transfers, zo toonde de eurocrisis, zijn een belangrijke oorzaak van instabiliteit en wrevel. Op lange termijn kan zo'n onevenwicht de Eurozone doen instorten - en ook het Duitse exportmodel zelf.

Duitsland is ook kwetsbaar omdat de afhankelijkheid van uitvoer binnenlandse hervorming vertraagt. Een parlementslid van de CDU, de partij van Angela Merkel, maakte me dat onlangs als volgt duidelijk: "Exportcijfers maken onze politici zelfgenoegzaam en wenden de aandacht af van urgente correcties." Een van de noodzakelijke aanpassingen betreft het investeren in infrastructuur. Het is verleidelijk zich te laten imponeren door een megaluchthaven als die van München en de talloze nieuwe kantoorgebouwen, maar het aandeel van investeringen in de Duitse economie blijft teruglopen. Dat laat zich vooral voelen in de transportsector, informatica, de zorg, en het onderwijs. Er zijn tientallen miljarden nodig om de hiaten in de komende jaren weg te werken. Op termijn tast het wondermodel daardoor zijn eigen concurrentievermogen aan.

Door de exportfixatie blijft het aandeel van de consumptie in de Duitse economie bijzonder laag in vergelijking met andere westerse landen. Er is uiteraard de traditionele spaarzaamheid bij de Duitsers, maar een steeds belangrijkere oorzaak is dat armere gezinnen steeds meer opzij moeten zetten voor hun huisvesting en basisdiensten. Een zwakke binnenlandse markt drijft ondernemers naar andere oorden. Duitse firma's investeren massaal in het buitenland, vooral in groeilanden. Daar bouwen zij hun capaciteit vaak sneller uit dan de vraag toeneemt. Veel van die projecten zijn niet rendabel. Der Spiegel maakte onlangs gewag van 400 miljard euro aan verliezen bij buitenlandse investeringen sinds 1999. Het gevolg: meer van de Duitse giganten worden gedwongen te kiezen tussen produceren in hun frugale thuismarkt of in de groeimarkten. De recente banenverliezen bij Siemens, Volkswagen, BASF en Bayer zijn in dat opzicht veelzeggend.

Los van de kwetsbaarheid van het Duitse exportmodel, is het ook bijzonder moeilijk voor andere Europese landen als het onze om het model te kopiëren. Om te beginnen genereert Duitsland zelf amper vraag voor zijn producten. Sinds 2008 is het aandeel van Duitsland in de uitvoer naar veel Europese landen afgenomen. Door de exportboom van Duitsland en China heeft de industriële sector het verzadigingspunt overschreden.

Er is overcapaciteit in bijna alle belangrijke sectoren, met als gevolg een scherpere concurrentie voor lage winstmarges. Dat effect wordt versterkt door handelsbarrières. Collectieve exportpromotie in een oververzadigde wereldeconomie heeft geen zin en is ronduit schadelijk.

Verkrampt groeimodel
Dat wil niet zeggen dat België helemaal niets kan leren van Duitsland. We zouden bijvoorbeeld inspiratie kunnen putten uit de sterke Duitse technische scholen voor onze onderwijshervormingen of de innovatie in middelgrote bedrijven. De grootste uitdaging is om als klein land tussen drie economische antipolen - Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk - te zoeken naar een eigen economisch model dat streeft naar evenwicht op de betalingsbalans, een solide binnenlandse markt, verstandige investeringen, kwaliteitsvolle diensten en een performante maakeconomie.

Niets is zo gevaarlijk voor onze economie als gevangen te komen zitten in een Europese markt die zogezegd vrij is, maar waarin onze grote buurlanden elk op hun manier de corrigerende werking van die markt uitschakelen om zo het vermeende nationale belang te dienen. België moet dus een eigen koers varen en zijn toekomst zeker niet verbinden aan het verkrampte groeimodel van de Duitsers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234