Donderdag 20/01/2022

Duitsers zijn van elkaar vervreemd zoals Vlamingen en Walen Op bezoek bij een DDR-Belg in oostelijk Berlijn

Tien jaar na de val van de Berlijnse Muur kun je niet over Berlijn als stad spreken, net zomin als Duitsland een land te noemen is. Tenminste, veel Duitsers, in Oost en West, denken er zo over en die opvatting wordt ook onderschreven door Rudi Mondelaers, een Belg die al bijna veertig jaar in het gebied van de voormalige DDR woont.

Berlijn

Van onze verslaggever ter plaatse

Frank Schlömer

De binnenkort 61 jaar wordende Antwerpenaar Rudi Mondelaers vertrok in 1962 naar de Oost-Berlijnse Humboldt-universiteit voor een doctoraat. Hij is er gebleven, eerst als wetenschappelijk medewerker, en tussen '72 en '92 als docent politieke economie. Vervolgens wachtte hem hetzelfde lot als veel andere academici in de ex-DDR. Hij werd weggestuurd omdat voor hem en zijn vak geen plaats meer was aan de nieuwe universiteit. Zoals talloze hoogleraren was hij eerst een tijd werkloos, alvorens zelfstandige te worden.

De professor, die voor de formele Duitsers Herr Doctor Rudolf M. heet, is nu een onafhankelijk consultant in de bouwnijverheid die zich vooral toelegt op de ontwikkeling van regionale projecten. Hij woont in een van de oudste arbeiderswijken van oostelijk Berlijn, die al in 1908 is gebouwd op basis van Bauhaus-invloeden."Van mijn collega's aan de universiteit is er niemand overgebleven. We zijn wegezuiverd, al heeft men nooit het ideologische argument gebruikt dat we te rood of te links waren. Zo verstandig waren ze wel."

Mondelaers vindt dat er tien jaar na de val van Muur en IJzeren Gordijn duidelijk winnaars en verliezers zijn en dat dit op straat zichtbaar is. Als je natuurlijk als hoogste en quasi enige criterium neemt dat men mag reizen en zeggen wat men wil, dan heeft iedereen gewonnen. Maar de werkloosheid staat tien jaar later in het Oosten op 18 procent. Dat is het officiële cijfer, maar in werkelijkheid gaat het naar de 25 procent, en het is stijgend. In landelijke regio's zoals het noordelijke Mecklenburg-Vorpommern en de brede strook langs de Poolse grens, heeft bovendien bijna niemand nog werk. Daar is de infrastructuur kapot en bestaat er nauwelijks nog openbaar vervoer. Rij er met de auto doorheen en je ziet zo dat dat van die 18 procent niet waar kan zijn.

En kijk naar de sociale verschillen. Mondelaers: "Voor hetzelfde werk krijg je in het Oosten minder betaald dan in het Westen; tien jaar na de val van de Muur is de verhouding 100 tegen 80. En er is meer. Hier bestaat de 43,5 urenweek, in het Westen van het verenigde land wordt 38 uur gewerkt. Een uitgebreid premiestelsel bestaat alleen in het Westen, in het Oosten moet men het zonder doen, hoewel de prijzen nu overal even hoog zijn. Waar is dan dat éne land? In bepaalde oostelijke wijken is de huishuur nu zelfs hoger en verhuizen de mensen naar het Westen, waar ze niet welkom zijn. Want dat is het, welkom zijn ze niet."

De meest fundamentale reden waarom het Oosten er niet echt bovenop raakt, is volgens Mondelaers dat niemand er kapitaal heeft: de gezinnen niet, de bedrijven niet en de gemeenten evenmin. Nog maar 10 procent van alle Oost-Duitse bedrijven is in handen van mensen van hier, de rest is aan West-Duitsers verkocht, of opgedoekt. Wie in een zo kort mogelijke tijd de volksbedrijven op de markt wilde gooien, wist op voorhand dat de prijzen zouden kelderen. Dat is dan ook gebeurd. "Er zijn hier bedrijven voor één mark verkocht en andere overgenomen om ze meteen te liquideren. Hun openlijke slogan was 'Privatisering gaat voor Modernisering'."

Met hun bedoelt hij de West-Duitse Treuhand, de instelling die wel even de overname van de staatseconomie zou regelen. Bovendien is de ex-DDR zijn hele markt in het oude Oostblok aan West-Duitsers kwijtgeraakt. "Ze hebben bepaalde managers van vroeger gehouden omdat die Russisch en Pools kenden en de weg wisten achter het IJzeren Gordijn, de rest hebben ze met eigen mensen gedaan. Dan is het ook niet te verwonderen dat sommige mensen 'heimwee' koesteren naar de geborgenheid van het socialistische systeem. Maar ook dat moet je relativeren. Zelfs zij die nu zeggen de Muur terug te willen, willen ook wel naar Mallorca blijven reizen."

Rudi Mondelaers vindt dat men het maatschappelijk-psychologische aspect niet moet onderschatten. "Altijd voor lui en dom worden versleten is niet alleen niet prettig, maar ook niet bevorderlijk voor integratie."

Zestig procent van de Wessi's is tien jaar na de val van de Muur nog nooit in het Oosten geweest. "Het gaat heel ver: mijn zoon kent niemand in West-Berlijn en zijn vrienden evenmin. De verhalen dat ze niet naar elkaars discotheken gaan, dat er nauwelijks gemengde huwelijken komen en dat bij twee gelijkwaardige kandidaten zogoed als zeker voor de Wessi wordt gekozen, zijn heus geen fantasie."

Twee miljoen Oost-Duitsers zijn sinds 1989 weggegaan of werken als pendelaars in het Westen, terwijl daar nu steeds meer gepleit wordt voor het afschaffen van de solidariteitsbijdrage voor het Oosten. De ex-DDR-burgers die in het Westen werken, krijgen nu zelfs een zeer eigen Turkenprobleem. De West-Duitsers kijken hen met de nek aan omdat ze na de vervlogen euforie niets meer van hen moeten hebben en de Turken zijn bang dat die Ossi's nu hun jobs komen afpakken.

Mondelaers: "Markteconomie is nergens op regionale solidariteit gebouwd. Ik zie hier wat in België tussen Vlaanderen en Wallonië bestaat, dat het armere landsdeel armer is 'omdat het luier is'. De Duitsers zijn van elkaar vervreemd zoals in België de Walen en de Vlamingen. Zelfs de toetreding van Polen en Tsjechië tot de EU zal niet noodzakelijk rooskleurige perspectieven voor het oostelijke Duitsland meebrengen. Ja, er komen mooie autowegen maar die zullen dienen om zo vlug mogelijk van Warschau en Praag naar West-Europa te geraken. De ex-DDR wordt in het beste geval een transitgebied voor goederen en mensen naar het Westen.

'Tien jaar na de val van de Muur zijn er duidelijk winnaars en verliezers'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234