Donderdag 21/11/2019

Slag om Passendale

Duitsers nog altijd een beetje de vijand

De Belgische en Britse royals op het soldatenkerkhof Tyne Cot. Beeld REUTERS

Wie naar de herdenkingsplechtigheden voor de Slag om Passendale keek, zag geen Duitsers. Een gemiste kans, stelde historica Sophie de Schaepdrijver. 'Het gaat van kwaad naar erger', oppert Piet Chielens, coördinator van het In Flanders Fields Museum.

"Een herdenking zegt veel meer over wie er herdenkt, dan over wat er herdacht wordt", weet Piet Chielens. In dit geval dus over de Britten. "In het spektakel zondagavond zaten alles bij elkaar twee Duitse getuigen verwerkt. En dat was het, inderdaad. Nu, er zaten ook maar twee Belgen in. En geen Fransen. Laat ik het zo zeggen: dit was heel erg voor de Britse thuismarkt gemaakt. Als wij Belgen zoiets doen, pakken we dat toch anders aan. Kijk maar naar de Europese top van 2014 in Ieper."

Dat herdenken ook makkelijk anders kan, bewezen de Franse president François Mitterrand en de Duitse bondskanselier Helmuth Kohl al op 22 september 1984, bij het Ossuarium van Douaumont, bij Verdun. Daar liggen de teruggevonden beenderen van 130.000 onbekende Franse en Duitse soldaten uit de Eerste Wereldoorlog, kriskras door elkaar, in een imposant grafmonument. Het iconische beeld van beide staatshoofden, hand in hand voor een kist bedekt met de vlaggen van beide naties, staat intussen zelfs symbool voor de definitieve Frans-Duitse verzoening. Die geste kwam er echter niet zomaar en de aanloop ernaar bewijst hoe moeilijk die dingen toen nog lagen.

Enkele maanden eerder, op 6 juni 1984, werd op Utah Beach de 40ste verjaardag van de landing in Normandië (WO II) herdacht. Voor de 'winnaars' was de Duitse bondskanselier daar (nog) niet welkom. Mitterrand, die wist dat dit Kohl hoog zat, laste daarom in zijn toespraak een opvallende passage in: "Gedenken we ook de Duitsers gesneuveld in deze strijd." Hij sprak ook af dat ze later op het jaar onder hun beiden 'hun doden' zouden herdenken. Dat werd Verdun, 22 september.

Was de kwestie van de Duitse aanwezigheid op herdenkingsplechtigheden daarmee voorgoed opgelost? Nee. Verdun belette niet dat zich in 1994 hetzelfde probleem stelde, bij de 50ste verjaardag van de landing in Normandië. Kohl, zich het affront van 1984 nog herinnerend, stuurde een interne nota over de kwestie terug met de melding: "Wir wollen nicht eingeladen werden. (Wij willen niet uitgenodigd worden, red.)." Met vette viltstift onderstreepte hij twee keer nicht en zette er een paar uitroeptekens achter.

Hij wérd ook niet uitgenodigd. Maar opnieuw deed Mitterrand een geste. Op 14 juli van dat jaar liet hij 300 soldaten van de 10de Pantserdivisie van de Bundeswehr defileren op de Champs-Elysées. Bij de herdenkingen van het einde van de Tweede Wereldoorlog het jaar nadien zakte iedereen zonder uitzondering af naar Berlijn.

In 2004 was Kohls opvolger Gerhard Schröder eindelijk wél welkom in Normandië. "Een gebaar van enorme historische betekenis, dat me diep heeft getroffen", zei die toen. "Dit symboliseert de acceptatie door oude vijanden van het feit dat de democratie in Duitsland veilig is." In 2013 vlogen zelfs toestellen van de Luftwaffe boven de Champs-Elysées.

Omgekeerde evolutie

De tijd bleek dus langzaam zijn werk te doen. Dachten we. "Het tegendeel is helaas waar", zegt Piet Chielens van In Flanders Fields. "Wij zijn sinds 1998 dikwijls betrokken geweest bij de organisatie van officiële plechtigheden. Het wordt er echt niet beter op. Aan de Menenpoort is het altijd zeer Brits geweest, maar in onze beginperiode werden de Britse en de Duitse ambassadeur toch op gelijke voet behandeld. Nu niet meer. De voorbije twee dagen moest je inderdaad naar een Duitser zoeken. Het omgekeerde geldt echter ook. Als de Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge iets organiseert, is dat ook alleen maar voor Duitsers. Alleen valt dat iets minder op."

Chielens is van mening dat je die evolutie niet los kan zien van de politiek en van Europa. Wat de Britten over een door Duitsland gedomineerde EU denken, hebben ze vorig jaar al laten blijken in het stemhokje. En zondagavond op tv.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234