Maandag 14/06/2021

Interview

"Duitsers hebben soms verdomd goede redenen om weg te kijken van hun verleden"

Christoph Buchwald. Beeld Irwan Droog
Christoph Buchwald.Beeld Irwan Droog

De Boekenweek staat helemaal in het teken van Duitsland. Wie beter dan uitgever Christoph Buchwald, die in Gute Nacht, Freunde een Spaziergang door de Duitse literatuur van de voorbije 100 jaar maakt, kan als kompas fungeren?  "De kracht schuilt in het perspectief van de outcast."

Praten met Christoph Buchwald? Noem het maar converseren en causeren, alsof je in een sierlijk literair salon vertoeft. Een gesprek met deze bevlogen Duitse uitgever heeft veel weg van een intellectuele vitaminekuur. Gezeten in zijn rijkgevulde bibliotheek boven Uitgeverij Cossee dompelt Buchwald zijn bezoeker met zwier onder in de cultuur van onze oosterburen.

Referenties aan de complete Duitse geschiedenis vliegen je om de oren. Het lijkt alsof Thomas Mann of Günter Grass schoothondjes zijn, en Botho Strauss elk moment voor de deur kan staan. "Goede boeken moeten al je zekerheid onderuithalen. Alsof er een tapijt van onder je voeten wordt getrokken", bezweert Buchwald (64) mij meermaals in melodieus Nederlands met smakelijke Duitse klemtonen. Samen met zijn levenspartner Eva Cossee richtte hij in 2002 Uitgeverij Cossee op, dat van Duitse literatuur een van haar eremerken maakte. Met herontdekkingen als Hans Fallada en succesvertalingen van Bernhard Schlink lukte dat voorbeeldig.

Buchwald heeft dan ook ervaring zat, met meer dan veertig jaar in het uitgeversvak op de teller. Zijn grootvader was al uitgever, zelf werd hij na zijn studies kunstgeschiedenis, literatuurwetenschap en experimentele compositie redacteur bij de literaire uitgeverij Hanser. Om later als directeur/uitgever bij Unser Luchterhand en Suhrkamp aan de slag te gaan. Daar maakte hij zijn borst onder meer nat voor de Nederlandse literatuur.

Met succes: "Toen ik probeerde Harry Mulisch, Cees Nooteboom en Margriet de Moor te introduceren, was er een gapend zwart gat. In 1986 bracht ik De aanslag in Duitse vertaling uit en waren er welgeteld twee boeken uit het Nederlandse taalgebied leverbaar, kun je je dat voorstellen? Claus' Het verdriet van België en Nootebooms Rituelen, als import uit de DDR nog wel. Vreemd. Nederland had zo veel voor onze exil-auteurs, zoals Joseph Roth, gedaan en wij, Duitsers, wisten niks van hen. Uit een mengeling van schaamte en dankbaarheid moest ik wel iets terugdoen (lacht)."

Nu is hij vooral de parelvisser naar Duitse literatuur, uit het verleden én met de blik op de toekomst, zoals hij demonstreert in zijn Boekenweek-publicatie Gute Nacht, Freunde. Buchwald is een ware missionaris. Wanneer halverwege het gesprek boormachines een half uur lang doorjengelen, is hij niet uit het lood te slaan. "Ach, de buren", wuift hij weg. Onverstoorbaar verheft hij zijn stem een tiental decibels. En zegt: "Ik vind het prachtig wanneer een auteur je zover brengt dat je alle morele parameters opzijschuift. Dan is het pas goede literatuur."

Vraag de gemiddelde lezer naar de Duitse literatuur van nu, dan komen wellicht namen bovendrijven als Ferdinand von Schirach, Timur Vermes of Bernhard Schlink. Misschien ook Christian Kracht of Daniel Kehlmann. Is het landschap diffuser dan vroeger?
Christoph Buchwald: "Toch wel. Bepaalde auteurs boeken vooral successen bij kleinere doelgroepen. Ze worden niet meer zo massaal gelezen als de tenoren van weleer. Omdat er geen echte canon meer bestaat. Vergeet niet dat oude heren als Günter Grass en Heinrich Böll in Duitsland lang op hun troon hebben gezeten. Ze maaiden het gras voor de voeten van volgende generaties. De verschijning van een nieuwe roman van Grass of Böll was telkens weer een evenement, met heftige debatten pro en contra in alle dagbladen."

"Grass, Böll en Siegfried Lenz zijn intussen overleden. Maar je hebt wél nog een aantal oude krokodillen als Hans Magnus Enzensberger en Martin Walser, die flink boven de tachtig zijn."

Weegt literatuur minder op het maatschappelijke debat in Duitsland?
"Het is beperkter. Je had het de laatste keer met Botho Strauss, die nu ook al zeventig is en steeds meer omstreden wordt vanwege zijn conservatisme. Zelfs zijn toneelstukken wekten destijds polemiek op. Meesterlijk hoe hij het onophoudelijke gebabbel, die steeds maar doorgaande retorische machine, neerzette in Paren, passanten en andere toneelstukken. Hetzelfde geldt voor Peter Handke."

"Natuurlijk zijn er fantastische schrijvers zoals Lutz Seiler, Kristine Bilkau en Ingo Schulze, maar die hebben een minder grote statuur. Ze zitten niet uitsluitend zo dicht op de huid van de tijdgeest. Bovendien mogen we de impact niet vergeten van een boekenpaus als wijlen Marcel Reich-Ranicki en zijn programma Das Literarische Quartett. Ooit was die gigantisch. Nu is er met Volker Weidermann een opvolger. Maar ik kan me niet voorstellen dat het effect even groot is."

"Zowel lezers als schrijvers zijn eclectischer, ook omdat de samenleving veel diverser is geworden. Je kunt tegenwoordig bij wijze van spreken in ecologie geïnteresseerd zijn en tegelijk naar Jimi Hendrix luisteren, met games bezig zijn en filosofie lezen. In mijn generatie had je een veel duidelijker afbakening."

Omdat de Tweede Wereldoorlog en zijn gevolgen alles overschaduwde?
"In de periode van de wederopbouw was het zwijgen van onze ouders over de oorlog oorverdovend. Zowel van de daders als van de slachtoffers. En tegelijkertijd vroeg onze generatie zich voor het eerst af: 'Vader, wat deed je eigenlijk tijdens de oorlog?' We begonnen te spitten in het lot van exil-auteurs zoals Joseph Roth. We lazen bij Heinrich Böll over de volkomen desillusie van de soldaten die van het front terugkwamen. Dat hield ons bijzonder bezig."

Wat resulteerde in een nooit geziene stroom boeken over het troebele Duitse verleden.
"Inderdaad. Al heerste aanvankelijk toch 'de grote verdringing'. Romans over de naziperiode belandden pal in een maatschappelijk vacuüm vol taboes. Je ziet het bij Wolfgang Koeppen en zijn roman De dood in Rome (1954), waarin hij 'de verborgen ziektes van de Duitse ziel' wilde blootleggen. Niemand zat daarop te wachten. Hij werd uitgekreten als een verrader van het vaderland en een nestbevuiler."

"Voor veel Duitse burgers was het moeilijk om te erkennen hoe je de oorlog had overleefd en alles voor de Führer had gedaan. Ook mijn vader was een linkse student. Toch sloot hij zich een tijdlang aan bij de nationaalsocialisten, om er later weer uit te stappen tot zijn dienstplicht. Maar de romans van Koeppen en vooral Hans Fallada hebben me veel voorzichtiger gemaakt in het oordelen en veroordelen. Het is prachtig neergezet bij Fallada en zijn roman Alleen in Berlijn. In welke situatie kijkt iemand toch liever weg als de buurman wordt opgepakt door de SS? Wanneer heeft iemand de moed om tussenbeide te komen? Fallada laat zien dat we niet als helden worden geboren. Dat wij soms begrijpelijke redenen hebben om weg te kijken."

Ook grootheden als Günter Grass en Christa Wolf werden ingehaald door hun verleden. Grass door zijn korte SS-intermezzo en het Oost-Duitse boegbeeld Wolf omdat ze bij de Stasi actief zou zijn geweest.
"Misschien kun je over de afgronden pas boeiend schrijven als je er zelf een blik in hebt geworpen. Anderzijds, wat is daar nu precies gebeurd? Grass was zestien jaar en werd verplicht als een van de laatsten om nog een brug te verdedigen. Bij toeval wordt hij dan bij een SS-eenheid ingelijfd. Tja, wie wil er in zo'n situatie de rechter spelen?"

null Beeld © Gordon Welters
Beeld © Gordon Welters

"Christa Wolf koos als jonge vrouw duidelijk voor het socialisme. Er waren na de oorlog genoeg begrijpelijke redenen om in een utopie te geloven. Om te voorkomen dat er opnieuw op Duits grondgebied iets gebeurde zoals met de rattenvanger van Berlijn. Later stopte Wolf haar gesprekken met de Stasi in een donkere kamer en werd ze in het Westen voor de val van de Muur gewaardeerd als kritische stem, na de val van de muur geattaqueerd als Oost-Duitse partijschrijfster. Maar wat heeft zij in feite verkeerd gedaan? Ze gaf een paar nietszeggende interviews aan Stasi-officieren en heeft niemand verraden of met de vinger gewezen. Je moet dus wel een echte Farizeëer zijn om haar met de vinger te wijzen. Soms is die Duitse betweterij zo dwingend (lacht). Die 'morele 100 procent' gelijkhebberij is bijna onmenselijk."

Worden romans in Duitsland nog steeds eerst aan de morele meetlat gelegd?
"Tegenwoordig is dat gemilderd. Maar in kwesties rond het Derde Rijk en het DDR-socialisme botsten er talloze morele en ethische vragen. In totalitaire regimes is daar ook geen ontkomen aan. Stel: je buurman is een heel aardige vent. Maar dan blijkt plotseling dat hij zo'n gele ster moet dragen. Blijf je dan zijn vriend? Literatuur laat zien hoe je in historische situaties terechtkomt waarin je stelling moet nemen, of er wordt voor jou gekozen. Bondskanselier Helmuth Kohl sprak van 'de genade van de late geboorte'. Ik mag van geluk spreken dat ik niet in de nazitijd heb geleefd. Als je een beetje zelfkennis of ironie had, wist je dan zo zeker of je een antifascist zou zijn? Ik durf er geen eed op te zweren."

Is goede literatuur niet altijd ambigu?
"De beste literatuur onderzoekt de condition humaine met de middelen van de vertelling. Oordelen komt later wel. Het is ook niet aan schrijvers om dat te doen. Literatuur is geen ideologische invuloefening. Dan weet je van tevoren wat je wilt zeggen en krijg je bordkartonnen personages. Sommige boeken hebben net zo'n kracht omdat ze verteld worden vanuit het perspectief van een outcast. Je merkt dat vooral bij de grote meesterwerken, bij Oscar Matzerath in De blikken trom maar ook bij Adriaan Leverkühn in Doctor Faustus of bij De dood in Rome van Wolfgang Koeppen."

Naast WO II is de Duitse eenmaking een cruciaal thema in de Duitse literatuur. Heel wat jongere auteurs zoals Thomas Brussig en Ingo Schulze schreven over de val van de Berlijnse Muur. Hoe belangrijk is dat fenomeen in de Duitse literatuur van nu, met die economische spanning tussen oost en west in Duitsland?
"Je vindt ook een aantal van die tumultueuze tijdsbeelden en conflicten terug in romans van onder meer Maxim Leo en Lutz Seiler. Vaak heerste in Oost-Duitsland het idee dat het Westen hen een oor heeft aangenaaid. Ooit had je nochtans Ome Hans die alle rijkdommen uit het westen meebracht - van verse mandarijntjes tot ananas. En dan valt de Muur en merken de Ossi's dat die Ome Hans wel degelijk hard moest werken, veel harder dan zij. En als hij dat niet hard genoeg deed, werd hij de deur gewezen."

"Ineens ontdekten de Ossi's dat het kapitalisme niet zomaar het paradijs was waar je uit zeven soorten chocolade kon kiezen. Ook met die westerse efficiëntie hadden ze het lastig. Vandaar die Ostalgie: het sociale stelsel in de DDR was soms heel gemoedelijk en gemakkelijk. Neem nu Lutz Seiler en zijn roman Kruso. Hij schrijft over een groep DDR-outcasts die anno 1989 werk vinden in een merkwaardige, morsige kroeg. Daar blijven toeristen rondhangen en worden aan het eind van de avond de dames onder elkaar verdeeld. Hij cultiveert de mythe van 'the free and the wild ones', de socialistische ideologie kan ons helemaal worst wezen. Als je slim was in de DDR, kon je zo'n leven leiden. Je zat dan wel in een wereld van drop-outs vol barslecht eten en goedkope drank, maar je had een relatieve vrijheid."

Hoe bekijkt u de inbreng van immigrantenauteurs zoals Ilija Trojanow, Katja Petrowskaja, Feridun Zaimoglu, Navid Kermani of Sherko Fatah? Staan zij garant voor de vernieuwing van de Duitse literatuur?
"Ik zie dat als een geweldige verrijking, tenminste als niet enkel de folkloristische clichés komen bovendrijven. Ik ben ook erg onder de indruk dat de nazaten van Turkse gastarbeiders - lange tijd de underdogs - nu in de derde generatie in Duitsland beroemde cabaratiers, filmmakers en schrijvers zijn geworden. De integratie is misschien mislukt bij hun ouders of grootouders, maar met de huidige generatie werkt het wel. En, weet je, wanneer ze tijdens hun vakantie terugkeren naar Anatolië of Izmir, voelen zij zich daar ook een buitenbeentje."

De vluchtelingenkwestie is erg acuut in Duitsland. Hoe ziet u de kloof tussen het 'Wir schaffen das' van Angela Merkel en de nieuwjaarsnacht in Keulen, met de verkrampte reacties van je landgenoten? Hoe zal dat zich literair vertalen?
"We zitten er met onze neus nog te dicht op. Toch zijn er al romans over het onderwerp, zoals van Jenny Erpenbeck. Maar ik stel vooral vast dat het maatschappelijke geheugen kort is. Kijk eens naar historische situaties. Duitsland heeft een traditie van vluchtelingenopvang, zoals de mensen uit Silezië die na de oorlog in het Ruhrgebied belandden. Ook toen was er wrevel. Ze praatten weliswaar Duits, maar ze waren zo vreemd en eenvoudig, zo anders. Het was toen een ware volksverhuizing. Toch is het gelukt om ze te integreren."

"Hetzelfde geldt voor Roemenen-Duitsers, Siebenbürgen en Banater Schwaben of mensen uit de Baltische staten. Zij zorgden mee voor onze welvaart. Natuurlijk komen er nu ook avonturiers naar hier. Maar als je de beelden van Syrië en Aleppo ziet, hoef je niet te twijfelen. Je moet hen een humanitaire hand reiken. De utopie van het solidaire Europa is moeilijk, maar mogelijk. Ik heb veel bewondering voor Angela Merkel. Het moet nu lukken, anders heeft ze een groot probleem. Ik hoop dat mijn landgenoten ten slotte toch tolerant genoeg zijn."

Van 19 tot 26 maart is het Boekenweek, 200 boekhandels in Vlaanderen doen mee. Wie voor minstens 12,50 euro boeken koopt, krijgt gratis het door Esther Gerritsen geschreven Boekenweekgeschenk Broer. Voor slechts 2,50 euro koop je het Boekenweekessay Zink van David Van Reybrouck. www.boekenweek.be

DE BOEKEN

De Duitse literatuur in kaart brengen via 25 boeken in pakweg 180 pagina's? Het lijkt een huzarenarbeid. Maar 'in der Beschränkung zeigt sich der Meister', zo moet Christoph Buchwald hebben gedacht.

In zijn eloquent geschreven naslagwerk maakt Christoph Buchwald forse hinkstapsprongen door 100 jaar Duitse letteren. Om geleidelijk aan tot een DNA-profiel te komen van 'een land, zijn mentaliteit en zijn geestesgesteldheid'. Hij wil ons 'een goed gekalibreerd echolood' schenken, 'om je koers te bepalen in een schier oeverloze zee'. De klemtoon ligt op boeken die de vinger aan de pols houden van de Duitse maatschappij.

Wie Gute Nacht, Freunde doorbladert, stuit op auteurs als Thomas Mann, Arnold Zweig, Franz Kafka, Peter Weiss, Heinrich Böll en Christa Wolf. Maar ook recent talent als Sherko Fatah, Wolfgang Hernndorf, Lutz Seiler en Kristin Bilkau kregen een plaats. Wel zal u vergeefs zoeken naar Thomas Bernhard, Elfriede Jelinek, Ingeborg Bachmann, Stefan Zweig of Joseph Roth. "Ik maak geen aanspraak op volledigheid. Met de dood in het hart heb ik grote stilisten moeten laten vallen. Ik gaf vooral de voorrang aan auteurs die iets wezenlijks over Duitsland schreven."

We legden Buchwald een aantal titels voor met de vraag waarom ze hem zo dierbaar zijn.

Franz Kafka - Het proces (1925)

"'Het geheel is verschrikkelijk, maar de details zijn komisch', zo schreef biograaf Reiner Stach ooit over Het proces. Kafka zocht inderdaad naar het ongerijmde in elke situatie. Zijn boeken gaan over de verhouding tussen de macht en het machteloze individu. Misschien komt dat voort uit zijn worsteling met een autoritaire vader. Hij had steeds het gevoel niet aan de hoge verwachtingen te kunnen voldoen. Met zijn grote taalgevoel heeft hij zijn angsten en afgronden meesterlijk verwoord."

"Bij Kafka is er - misschien ook door zijn beroep van verzekeringsambtenaar - altijd dat thema van onderwerping aan de wet, das Gesetz, dat voor eeuwig lijkt vastgespijkerd. Maar Kafka stelt het ook ter discussie en maakt het soms belachelijk. Als je Het proces leest, weet niemand waarvoor Joseph K. veroordeeld is. Hij loopt altijd tegen een muur. Kafka ontregelt. Nog in 1963 werd er in Praag een Kafka-conferentie gehouden om na te gaan of zijn werk nu wel of niet gepubliceerd mocht worden in het Oostblok. Daar gold Kafka als een pessimist, een decadente en gevaarlijke modernist. Verdammt, je zou er nostalgisch van worden. Literatuur kan dus gevaarlijk zijn. Had ze nu nog maar zo'n impact (lacht)."

null Beeld rv
Beeld rv

Alfred Döblin - Berlijn Alexanderplatz (1929)

"Een prachtige stadsroman in montagestijl over de teloorgang van de ex-gevangene Franz Biberkopf, die wordt vermalen door het leven. Döblin vertelt het verhaal van een arme sloeber. Franz Biberkopf wil het goede doen, maar is niet sterk genoeg. Het boek is fantastisch verfilmd door R.W. Fassbinder."

"Berlijn Alexanderplatz is een ware Sinfonie der Grossstadt. En die had hele mooie instrumenten om mensen te verleiden tot een drankje extra en Biberkopf in de armen van verkeerde vrouwen te lokken. Döblin was arts en had daarom veel met volksmensen te maken. Hij is als een onderzoeker die nooit oordeelt. Heel treffend is zijn gevoel voor die heersende klassenkloof. Er zitten subtiele laagjes tussen de arme immigrant, een Russische maffioso, een zigeuner of een werkloze die een gratis soepje krijgt."

"Toen ik het boek herlas, was ik verbaasd hoe goed Döblin het Berlijnse idioom uit diverse buurten capteerde, om daar in Berlijn Alexanderplatz iets literairs van te maken, een nieuwe kunstmatige maar toch geloofwaardige taal. En hoe prachtig is dat door Hans Driessen vertaald!"

null Beeld rv
Beeld rv

Thomas Mann - Doktor Faustus (1947)

"Eén kwestie staat in de filosofie van alle tijden centraal: wat is dat eigenlijk, een geslaagd leven? En wat is geluk? De Faust-mythe is daaruit ontstaan. Als je er niet toe komt een gelukkig leven te leiden, dan verkoop je je ziel. En wat krijg je ervoor in de plaats? Het blijkt een geperverteerde, altijd terugkerende Menschheitstraum."

"Het Faust-motief duikt de voorbije vierhonderd jaar overal op, tot in de popmuziek en de opera. Tegelijk maakt Thomas Mann in zijn Doctor Faustus een licht-ironische DNA-analyse van het Duitsland van zijn tijd. Zijn hoofdpersonage Adriaan Leverkühn is een componist die in zijn vertwijfeling en drang naar roem een uitweg zoekt. Hij plaatst Leverkühn voor de vraag die alle kunstenaars zich stellen: alles is al gezegd, wat kan ik er in godsnaam aan toevoegen? Leverkühn weet zich geen raad en sluit daarom een pact."

"Maar Mann geeft zijn boek een nog sterkere allegorische lading mee. En dat is gedurfd in het jaar 1947. Is het niet alsof het hele Duitse volk een pact met de duivel sloot en zijn ziel 100 procent aan Hitler verkocht? Die dubbele laag is geniaal. Mann is een heel bijzondere schrijver, omdat hij steeds het verborgene en het onderhuidse kan laten zien. Misschien heeft het, beweert een Mann-biograaf, iets te maken met zijn verdoezelde homofilie? Achter de façade schuilt een tweede leven dat je niet in staat bent te leven."

null Beeld rv
Beeld rv

Hans Fallada - In een vreemd land (1947) en Alleen in Berlijn (herontdekt in 2009)

"Fallada is een van de herontdekkingen van de laatste jaren, ook in de Angelsaksische wereld. Hij heeft overtuigend aangetoond dat Duitsland onder Hitler niet zomaar bestond uit 4,5 procent antifascisten of 95,5 procent fascisten. Nee, 80 procent waren grijze muizen die probeerden hun weg te vinden. Zonder die brede, stilzwijgende steun zou het fascisme trouwens niet mogelijk geweest zijn."

"Fallada toont aan hoe moeilijk het is om een held te zijn in precaire omstandigheden. Hij laat zien in welke situatie we boven onze grenzen uitstijgen. Ga je je buurman met een gele ster helpen? Doe je iets waarvoor je achteraf bang moet zijn, ondanks het feit dat je moed toonde? In Fallada's gevangenisdagboek oordeelt hij hard over zichzelf. Hij weet hoe makkelijk hij te verleiden is geweest door de schijnwerpers, door aandacht, liefde en succes. We zien hoe propaganda- minister Goebbels hem aan zijn zijde wil krijgen en hij daar eerst in meegaat. Goebbels biedt hem een voorschot voor een filmscenario, maar Fallada werkte het uiteindelijk niet af. 'Ontbeert de nationaal- socialistische overtuiging', noteerde Goebbels."

"De op erkenning beluste Fallada was niet zo sterk, de observerende schrijver Fallada bleek sterker. Fallada's boeken zijn een remedie tegen platte slogans. Hij laat ons zien hoe genuanceerd je moet kijken en hoe moeilijk het is om zo te leven."

null Beeld rv
Beeld rv
null Beeld rv
Beeld rv

Günter Grass - De blikken trom (1959)

"Eerst wilde ik Kat en muis opnemen. Ook dat boek van Grass was een groot succes en biedt veel inzichten in het naoorlogse Duitsland. Maar bij De blikken trom heb je die rijke, barokke taal die hij gemeen heeft met Albert Vigoleis Thelen. Vooral dat buitenstaanderperspectief van Oscar Matzerath met zijn trommeltje is intrigerend. Hoe kom je daarop als auteur? Oscar ziet andere dingen dan een politicus of leraar geschiedenis. Hij neemt de zaken heel direct en ziet hoe makkelijk mensen in te palmen zijn, zoals wanneer hij met zijn trommeltje een hele nazibijeenkomst naar zijn pijpen doet dansen. Echt geweldig. Door het meest onwaarschijnlijke krijg je bij Grass een heel precies beeld van een land. Een fascinerende paradox."

null Beeld rv
Beeld rv

Bernhard Schlink - De voorlezer (1995)

"Niet alleen vanwege de verfilming met Kate Winslet is De voorlezer een wereldwijde bestseller geworden. De roman gaat over een vijftienjarige jongen die verliefd wordt op een tramconductrice tweemaal zo oud als hij. Hij leest ze na het bedrijven van de liefde klassiekers uit de wereldliteratuur voor. Tot ze op een dag verdwijnt. Later ziet hij Hanna terug in de rechtszaal, aangeklaagd voor haar rol als bewaakster in een concentratiekamp. Heeft Hanna's schaamte over haar analfabetisme en haar panische angst voor ontdekking ervoor gezorgd dat ze Kapo werd? Wat kan schaamte met mensen doen? En wat als je verliefd bent op een misdadiger?"

"De gevolgen zijn niet te overzien. Schlink kreeg van critici in Israël te horen dat hij 'een excuus probeerde te creëren waarom iemand een Kapo is geworden'. Ook Schlink brengt nieuwe inzichten aan over de pijnlijke verwerking van het Duitse verleden."

null Beeld rv
Beeld rv

Sherko Fatah - We gaan als het donker wordt (2008)

"Fatah heeft een Irakese vader, terwijl zijn moeder uit Oost-Berlijn komt. Toch is hij in veel opzichten een puur Berlijns kind, én tegelijk een ware exponent van talentvolle allochtonenliteratuur."

"Het verhaal gaat over de jonge Kerim die kok wil worden maar na de moord op zijn Koerdische vader na een lange odyssee bij een verre oom in Berlijn belandt. Vanaf dat moment verandert de roman in een grootstedelijk avonturenverhaal. Fatah zet de cultuurverschillen behoorlijk op scherp. Een supermarkt met zestien soorten shampoo, dat is toch erg verwarrend voor een nieuwkomer, dat verlamt je toch? En wat als een meisje heel aardig tegen je is en zich vrij gedraagt? Kerim vindt haar te direct, hij heeft nog geen taal om daarmee om te gaan. Het is alsof hij niet de juiste decoder heeft, ondanks zijn beste bedoelingen."

"Om zijn eenzaamheid en desoriëntatie te overwinnen, keert hij terug naar een wereld van gelijkgestemden. Helaas zijn dat mensen met een radicale ideologie en geloof, aan wie hij net met moeite ontsnapt is. Fatah blaast een oud genre weer nieuw leven in: de avonturenroman. Het leest als een soort Karl May, maar dan wel op het hoogste literaire niveau. Het is een zeer sensueel boek: je proeft, ruikt en hoort wat er gebeurt."

null Beeld rv
Beeld rv

Kristin Bilkau - De gelukkigen (2015)

"Hoe actueel kan een roman zijn? Kristin Bilkau beschrijft de perikelen van een generatie dertigers, hoogopgeleid, opgegroeid in relatieve welvaart. Maar ineens dreigt de verdrijving uit het paradijs. Omdat ze geen arbeidscontract voor een langere periode meer krijgen en het moeten stellen met kleinere opdrachten: links nog een sollicitatie, rechts een stage. Wat doet dat met een mens? Vijf afwijzingen op een sollicitatiegesprek kruipen in de kleren, dat veroorzaakt onmiskenbaar spanning in een relatie. Niemand wil als een loser beschouwd worden. Zo begin je een donkere kamer in je ziel te creëren waar je de ander niet meer toelaat."

"Bilkau vertelt van een jong echtpaar met een kindje en zet dat spanningsveld tussen individu en koppel pijnlijk accuraat neer. De roman heeft iets actueels en universeels. Het kan zowel dertigers in Antwerpen, Amsterdam als Zwolle overkomen. Maar ook bij de ouders van de dertigers is het een gewaardeerde roman. Zij vragen zich af: hebben wij genoeg ons best gedaan voor onze kinderen? Hebben wij iets fout gedaan?"

"Bilkau verwoordt mooi hoe in het kleine het grote zichtbaar wordt, zonder dat haar personages 'puppets on a string' worden. De toon van haar boek is niet klagerig, ze vertelt uiterst toegankelijk, met een vaak lichte toon. Wat een prestatie voor een debuut!"

Christoph Buchwald, Gute Nacht, Freunde, Uitgeverij Cossee, 192 p., 5 euro.

null Beeld rv
Beeld rv
null Beeld rv
Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234